I SA/Wa 107/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Jolanta Dargas ( spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2019 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] października 2018 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. [...] kwietnia 2017 r. orzekł o niepełnosprawności K. N. do dnia [...] sierpnia 2022 r. oraz o braku konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczeniem z [...] maja 2017 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2017 r., zaś Sąd Rejonowy w P. - wyrokiem z [...] lutego 2018 r., sygn. akt [...] - zmienił zaskarżone orzeczenie ustalając, że zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok ten stał się prawomocny [...] maja 2018 r. M. N. zwrócił się 29 sierpnia 2018 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością opieki nad synem K. N., urodzonym [...] sierpnia 2006 r., od [...] kwietnia 2017 r. do [...] października 2017 r. Wskazanym na wstępie orzeczeniem Wójt Gminy S. odmówił przyznania M. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] kwietnia 2017 r. do [...] października 2017 r. z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K. N. W uzasadnieniu decyzji organ, przywołując przepis art 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2017 r., poz. 1952 ze zm.) stwierdził, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony po upływie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przedmiotowe podanie wniesiono do organu 29 sierpnia 2018 r., zaś wyrok Sądu Rejonowego w P. zapadł [...] lutego 2018 r., a uprawomocnił się [...] maja 2018 r. nie zostały więc spełnione wszystkie przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższego orzeczenia M. N. wniósł odwołanie. Zakwestionował w nim fakt niespełnienia przesłanek do uzyskania świadczenia. Podniósł, że okoliczność niezłożenia dokumentów w terminie 3 miesięcy nie jest jego winą, ponieważ nie znał przepisów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] października 2018 r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 2 tej ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego prawo do tych świadczeń ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust 4 powoływanej ustawy). Przy czym jak stanowi art. 24 ust 2a ustawy jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W dniu [...] września 2018 r. Sąd stwierdził prawomocność wyroku zmieniającego orzeczenia organów administracji, lecz skarżący jeszcze przed tą datą 29 sierpnia 2018 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym sprawował opiekę nad synem K., tj. od [...] kwietnia 2017 r. do [...] października 2017 r. W ocenie organu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 29 sierpnia 2018 r., tj. po upływie terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a powołanej ustawy, gdyż wyrok Sądu Rejonowego w P. wydano [...] lutego 2018 r., a stał się on prawomocny [...] maja 2018 r. Określony w art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy termin jest terminem materialnoprawnym, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie konkretyzacji norm prawa materialnego. Data złożenia wniosku ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych. Złożenie wniosku po wskazanym okresie pozbawia stronę możliwości skutecznego domagania się innego niż wskazanego przez ustawodawcę liczenia okresu do wnioskowanych świadczeń. Organ odwoławczy nie może przyznać świadczenia według swego uznania, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności, a nawet ciężkich okoliczności życiowych. Ze skargą na powyższe orzeczenie wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. N., wnosząc o ponowne przenalizowanie sprawy. Skarżący opisał przebieg postępowania o ustalenie stopnia niepełnosprawności oraz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucił, że w toku tego ostatniego nie zostały spełnione zasady rozdziału 2, art. 7 i 7a kpa. Przytoczył ponadto wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., sygn. akt. P 28/07, który orzekł, iż art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, iż nie został on uwzględniony przez organ mimo, że przemawia na korzyść dziecka skarżącego. Dodał, że w okresie od [...] kwietnia 2017 r. do [...] października 2017 r. pozostawał bez zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S., którą organ ten odmówił przyznania M. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] kwietnia 2017 r. do [...] października 2017 r. z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy organy administracji prawidłowo zastosowały art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pierwszy z powołanych przepisów ustanawia zasadę, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei drugi zawiera wyjątek od powyższej zasady i normuje, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przechodząc zatem do rozstrzygnięcia powyższego sporu przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż w przepisie art. 24 ust. 2a jest mowa o orzeczeniu o niepełnosprawności (lub o stopniu niepełnosprawności), nie zaś o wyroku wydanym w tej materii. Natomiast w niniejszej sprawie wydany został wyrok sądu powszechnego, który zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. w ten sposób, że uznał, iż zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok stał się prawomocny [...] maja 2018 r. W świetle przepisów Kodeksu postępowania cywilnego Sąd rozstrzygając odwołanie od orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności władny jest albo do oddalenia odwołania, jeżeli nie miał podstaw do jego uwzględnienia, albo w przypadku uwzględnienia odwołania, zmiany w całości lub w części zaskarżonego orzeczenia i orzeczenia co do istoty sprawy. Tym samym wyrok sądu powszechnego nie jest orzeczeniem w sprawie niepełnosprawności, lecz dotyczy odwołania od takiego orzeczenia. Innymi słowy Sąd aczkolwiek ingeruje w treść zaskarżonego orzeczenia, to jednak nie wydaje orzeczenia o niepełnosprawności, ale wyrok zmieniający to orzeczenie. Zmiana ta następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku, w myśl art. 365 § 1 kpc. Dopiero wówczas takie rozstrzygnięcie wiąże strony i sąd, który je wydał, jak również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Innymi słowy należy przyjąć, że modyfikacja orzeczenia o niepełnosprawności następuje w dacie uprawomocnienia się wyroku uwzględniającego odwołanie od wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. Od tej ostatniej daty można mówić o wydaniu orzeczenia, w rozumieniu art. 24 ust. 2a ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 357/17). Za takim rozumieniem powołanego uprzednio przepisu wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyrokach z 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863/16 (LEX nr 2378066) oraz z 23 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 913/17 (LEX nr 2441418). W niniejszej sprawie wyrok zmieniający orzeczenie o niepełnosprawności stał się prawomocny [...] maja 2018 r., a zatem trzymiesięczny termin, w którym strona winna zgłosić swój wniosek został przekroczony, gdyż został złożony dopiero 28 sierpnia 2018 r. Słusznie zatem organy odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia od daty ustalonej w oparciu o art. 24 ust. 2a, tj. w okresie wskazanym we wniosku, gdyż dopiero od momentu uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego zostało prawomocnie ukształtowane orzeczenie organu o niepełnosprawności syna skarżącego, a wniosek o świadczenie został złożony po upływie trzech miesięcy od tego dnia. Rację ma także organ administracji, że ustalony przez ustawodawcę sposób określenia daty, od której należy przyznać świadczenie powoduje, że zarówno Wójt Gminy S., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - poza datą uprawomocnienia się wyroku oraz dniem złożenia wniosku - nie mogły wziąć pod uwagę żadnych innych okoliczności sprawy. Upływ okresu trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia (uprawomocnienia się wyroku) powoduje, że strona traci uprawnienie do ustalenia przysługującego jej prawa począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Odnosząc się z kolei do wskazanego w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 wskazać należy, że orzekł on, iż art. 24 ust. 2 w zakresie, w jakim stanowił, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, został uznany za niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Powyższy wyrok dotyczył zupełnie innego świadczenia i ma zastosowanie do osób powyżej 16 roku życia, które uzyskały orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w wyniku procedury odwoławczej przed wojewódzkim zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności. Powołany przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych dodany został do tego aktu właśnie celem wykonania wskazanego wyroku Trybunału. Pierwotnie regulacja ustawowa nie przewidywała w ogóle możliwości ubiegania się o świadczenie rodzinne, związane z niepełnosprawnością, za okres sprzed daty złożenia wniosku. Podkreślić należy, iż przepis art. 2a nie został jak dotąd zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny (Adam Ostapski, Rozumienie zwrotu "od dnia wydania orzeczenia" użytego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Glosa do wyroku WSA z dnia 9 maja 2018 r., IV SA/Wr 155/18, opubl. LEX). W tych okolicznościach sprawy uznać należało zarzuty skarżącego za niezasadne. W ocenie Sądu organy prawidłowo i wszechstronnie rozważyły materiał dowodowy sprawy w jego całokształcie, co znalazło wyraz w wydanych w sprawach decyzjach. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.