I SA/Wa 1072/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi S.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania S.G. od decyzji Prezydenta W. z [...] stycznia 2011 r. nr [...] o zobowiązaniu do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej: E.G., za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami na dzień [...] stycznia 2011 r. w kwocie [...] zł - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr [...] Prezydent W. orzekł o zobowiązaniu do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej: E.G., za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami na dzień [...] stycznia 2011 r. w kwocie [...] zł. Od decyzji tej odwołanie wniósł S.G. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 11 kpa w zw. z. art. 107 § 3 kpa poprzez brak czytelnego i logicznego uzasadnienia decyzji, niewskazanie dowodów i kryteriów, w tym stopy procentowej w oparciu o jakiej ustalone zostały odsetki. Samo matematyczne wskazanie kwot jest, w ocenie odwołującego, niewystarczające. Nie wyjaśnione zostało w jaki sposób ustalona została data od jakiej liczone są odsetki. Ponadto odwołujący zarzucił niezastosowanie art. 97 § 1 pkt 4 kpa i nie zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania powództwa o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego. W dalszej części odwołania S.G. przedstawił okoliczności dotyczące jego sytuacji zdrowotnej i finansowej. Zarzucił także nie zastosowanie przez organ pierwszej instancji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało treść z art. 27 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 192, poz. 1378 ze zm.). Kolegium wskazało, że decyzją z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] ustalono prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej E.G. w kwocie [...] zł, na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. W okresie tym organ wypłacił świadczenie łącznie w kwocie [...] zł. Komornik sądowy nie wyegzekwował żadnych kwot od dłużnika alimentacyjnego. Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ pierwszej instancji zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 2 wydał decyzję dotyczącą zwrotu wypłaconych na rzecz małoletniej córki odwołującego świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Okres świadczeniowy obejmuje 12 miesięcy. Zatem kwota długu głównego wynosi 12 x [...] zł = [...] zł Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy, odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W tabeli Kolegium przedstawiło wyliczenia: daty i wysokości wypłaconych świadczeń, stopę procentową odsetek, daty ich ustalenia, okres zadłużenia i kwoty odsetek. Podało, że stopa procentowa odsetek wynosi 13 % w stosunku rocznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że niezasadny jest zarzut odwołania odnośnie naruszenia art. 107 § 3 kpa skoro organ przedstawił treść przepisów prawa na podstawie których ustalił odsetki, a obliczenia zamieścił w tabeli. Przedstawiona została treść art. 27 ust. 1a ustawy, data wypłaty świadczenia, kwota należności, data od jakiej liczone są odsetki oraz kwota odsetek. W ocenie Kolegium znajomość stopy procentowej odsetek ustawowych należy uznać za fakt powszechnie znany, nie wymagający dowiedzenia. W dobie społeczeństwa informatycznego nie stanowi większego problemu ustalenie aktualnej stopy procentowej odsetek ustawowych oraz dokonanie stosownych obliczeń i porównanie wyników z opracowaniem organu pierwszej instancji. Zdaniem organu osoby działające w Stowarzyszeniu "S." potrafiłyby pomóc odwołującemu się również w kwestii obliczenia odsetek oraz porównania wyników z kwotami obliczonymi przez organ pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że za słuszny można by uznać zarzut naruszenia art. 77 § 4 kpa poprzez brak zakomunikowania stronie faktów znanych z urzędu organowi pierwszej instancji, jednakże tego rodzaju zarzut nie został podniesiony w odwołaniu. Daty wypłaty świadczenia, należy uznać za fakty znane organowi z urzędu w rozumieniu art. 77 § 4 kpa, zgodnie z którym fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji winien był przedstawić te dane stronie, czego nie uczynił. Niemniej jednak w postępowaniu drugoinstancyjnym strona powzięła te informacje z treści kwestionowanej decyzji. Przedstawiona powyżej wada została zatem sanowana w postępowaniu odwoławczym. Kolegium wyjaśniło, że zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa może nastąpić z urzędu lub na wniosek strony. W aktach sprawy brak jest wniosku S.G. o zawieszenie postępowania. Zainteresowany jedynie załączył do akt organu pierwszej instancji kopię pozwu. Natomiast treść odwołania wskazuje na formułowanie pod adresem organu pierwszej instancji zarzutu zaniechania zawieszenia postępowania. Skoro brak było wniosku strony o zawieszenie przez Prezydenta W. postępowania, to stawianie tego rodzaju zarzutu jest, zdaniem Kolegium, nieuprawnione. Również odwołanie nie zawiera wniosku o zawieszenie postępowania odwoławczego. Organ wskazał, że Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje sposób weryfikacji decyzji ostatecznych, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione (por. art. 145 § 1 pkt 8 kpa). Natomiast pozostawanie w obiegu prawnym ugody sądowej, która kształtuje prawa i obowiązki stron co do zasady nie daje podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy powołując treść przepisu art. 30 ust. 2 ustawy wyjaśnił, że bez stosownego wniosku strony Prezydent W. nie ma legitymacji do wszczęcia postępowania i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia, odroczenia, czy rozłożenia na raty wypłaconych świadczeń. Na powyższą decyzję skarżący do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S.G. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania: – art. 11 kpa w zw. z art. 107 kpa poprzez brak czytelnego i logicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w tym wyjaśnienia motywów, którymi kierował się organ rozstrzygając przedmiotową sprawę, nie spełniania przez zaskarżoną decyzją wymogów stawianych jej przez art. 107 § 3 kpa, – art. 97 § 1 pkt 4) kpa poprzez jego niezastosowanie tj. nie wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem rodzinnym o ustalenie, iż obowiązek alimentacyjny dłużnika (skarżącego) wobec wierzyciela wygasł z dniem [...] lipca 2007 r., a zatem w okresie w których organ ustalił przedmiotową zaległość, – - art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez wydanie w tej sprawie rozstrzygnięcia bez zgromadzenia i rozpatrzenia w sposób wystarczający całokształtu materiału dowodowego, w szczególności poprzez zaniechanie dopuszczenia z urzędu dowodu z dokumentów akt sprawy toczącej się przed Sądem Rodzinnym w W. o obniżenie obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec uprawnionej, – art. 9 kpa poprzez zaniechanie poinformowania skarżącego o jego uprawnieniu do złożenia wniosku o zawieszenie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy skarżący jest osobą niepełnosprawną o [...] stopniu niepełnosprawności z powodu choroby neurologicznej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazując na naruszenie przepisu art. 11 kpa i 107 § 3 kpa zarzucił, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w oparciu o jakie dowody i kryteria ustalił finalnie kwotę zadłużenia, a przede wszystkim w ogóle nie wyjaśnił w oparciu o jakie kryteria ustalił żądane w decyzji odsetki od zaległości. Samo matematyczne zestawienie kwot jest w tym zakresie niewystarczające. Skarżący nie ma bowiem możliwości zweryfikowania poprawności obliczeń organu. Nie wyjaśniono także, dlaczego i w oparciu o jakie kryteria organ przyjął daty naliczenia poszczególnych odsetek. Zarzuty te skierował także wobec decyzji SKO, która w ocenie skarżącego, zawiera braki i błędnie sanuje decyzję Prezydenta. Skarżący zarzucił także nie zastosowanie przez organy obydwu instancji przepisu art. 97 § 1 pkt 4) kpa, z uwagi na toczące się postępowanie przed sądem powszechnym o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego z dniem [...] lipca 2007 r. Zdaniem skarżącego jeżeli sąd powszechny uwzględni w całości lub w części jego powództwo, to nie będzie on dłużnikiem wobec córki. Skarżący podniósł, że niezasadne są twierdzenia organu, że to strona lub pracownicy Stowarzyszenia "S." winni udzielać informacji skarżącemu o jakich mowa w art. 9 kpa. Nie można także wymagać od osoby niepełnosprawnej znajomości wysokości odsetek ustawowych. Organ formułując takie stanowisko w decyzji winien najpierw ustalić, czy skarżący dysponuje możliwościami do ustalenia faktów takich jak odsetki ustawowe i czy w tym zakresie może skorzystać z pomocy osoby trzeciej. Bez tego wywody organu są całkowicie chybione i wskazują jednocześnie na naruszenie zasady wyrażonej w art. 77 kpa. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz E.G. na okres świadczeniowy od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Na podstawie tej decyzji córce skarżącego wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w określonym w niej czasie, w sumie kwotę [...]zł (12 x [...] zł). Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną oraz jest wydawana w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Organ badający sprawę w myśl o art. 27 ust. 2 ustawy, ma obowiązek wyłącznie ustalić, czy z mocy art. 25 tej ustawy w zw. z art. 110 kpa został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z obowiązkiem wydania decyzji orzekającej zwrot należności. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (por. Jacek Ignaczewski i inni - Alimenty-wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009). W sytuacji zakończenia okresu świadczeniowego organ, zgodnie z treścią art. 27 ust. 2 i art. 27 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy, zażądał zwrotu od osoby zobowiązanej wypłaconych rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Orzekające organy prawidłowo uznały, że w sprawie znajdują zastosowanie wyżej wskazane przepisy. Nie można podzielić zarzutów skargi w kwestii naruszenia przez organy art. 11 kpa w zw. z art. 107 kpa poprzez brak właściwego uzasadnienia decyzji i motywów, którymi kierował się organ. Wysokość wypłacanych miesięcznie kwot z funduszu alimentacyjnego i czas ich wypłacania wynikały z decyzji z [...] sierpnia 2009 r. O wydaniu powyższej decyzji skarżący został zawiadomiony pismem z 10 października 2009 r. Jest bezspornym, że w okresie objętym decyzją skarżący nie spełniał obowiązku alimentacyjnego, a egzekucja alimentów była bezskuteczna. Świadczenia były wypłacane przez okres 12 miesięcy po [...] zł, co stanowi kwotę [...] zł. Organ I instancji zawiadamiając skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie o zwrot wypłaconych świadczeń, powiadomił go o wysokości faktycznie wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł. oraz powiadomił o możliwości zapoznania się z aktami i składania wniosków dowodowych (zawiadomienie z 18 listopada 2010 r., doręczone skarżącemu 23 listopada 2010 r.). Wprawdzie w zawiadomieniu tym organ nie wskazał dat wypłaty kolejnych miesięcznych świadczeń, jednakże wyszczególnione to zostało w decyzji organu I instancji - w tabeli. Wskazano w niej kwoty należności głównej, wyliczono kwoty odsetek i podano daty, od jakich je naliczano. Co prawda nie wskazano stopy procentowej odsetek ustawowych, jednakże to uchybienie, konwalidowane zostało przez organ odwoławczy, a więc nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutów skargi odnośnie naruszenia przez organy przepisów art. 97 § 1 pkt 4) kpa oraz art. 9 kpa zważyć należy, że brak było podstaw do zwieszenia postępowania administracyjnego, a wobec tego informowanie strony o możliwości złożenia w tym przedmiocie wniosku nie było celowe. W związku z powyższym stwierdzić trzeba, że przepis art. 27 ust. 1 ustawy, stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji, dotyczy dłużników alimentacyjnych. Stosownie do art. 2 pkt 3) ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Zgodnie z art. 776 kpc tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Natomiast art. 777 § 1 pkt 1) kpc stanowi, że tytułami egzekucyjnymi są: orzeczenie sądu prawomocne albo podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem. Tytułem wykonawczym, w niniejszej sprawie jest ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym dla W. [...] z [...] sierpnia 2001 r. w sprawie [...]. Skarżący stawiając organom zarzut braku zawieszenia postępowania wskazywał na toczące się postępowanie z jego powództwa przeciwko córce o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny wygasł z dniem [...] lipca 2007 r. ( sprawa ta o sygn. [...] zawisła przez Sądem Rejonowym dla W. [...]). Zważyć jednak należy, że nawet uwzględnienie takiego powództwa ustalającego nie pozbawiłoby wykonalności tytułu wykonawczego. Nie było to bowiem powództwo przeciwegzekucyjne, którego wytoczenie mogłoby stanowić zagadnienie wstępne dla rozpoznania sprawy o zwrot wypłaconych świadczeń, a tym samym spowodować utratę statusu dłużnika alimentacyjnego. Ubocznie należy wskazać, że Sąd Rejonowy dla W. [...] nieprawomocnym wyrokiem z [...] marca 2011 r. w sprawie [...] nie wygasił obowiązku alimentacyjnego, a jedynie obniżył wysokość miesięcznej kwoty alimentów i to od dnia wydania wyroku. Także niezasadny jest zarzut skargi dotyczący nie dopuszczenia przez organy z urzędu dokumentów (których skarżący nie wskazuje ) z akt sprawy przed sądem powszechnym. Organ administracji ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a nie wszystkich dokumentów gromadzonych dla potrzeb innych postępowań administracyjnych i sądowych nie dotyczących bezpośrednio rozpatrywanej sprawy. Zatem decyzja nakładająca na skarżącego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek zwrotu wypłaconych córce świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres wskazany w decyzji z [...] sierpnia 2009 r. jest zgodna z prawem. Wobec niestwierdzenia przez Sąd innych naruszeń prawa mających wpływ na wynik sprawy, z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.