I SA/Wa 1075/16

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z.K., wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2016 r., uzupełnionym w dniu [...] października 2016 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz synem. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...], na który składają się świadczenia emerytalne wnioskodawcy oraz jego żony, a także dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Syn wnioskodawcy jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Posiadany majątek to dom o pow. [...] wraz z podwórkiem o pow. około [...], nieruchomość leśna o pow. [...] oraz działka budowlana o pow. około [...]. Wnioskodawca zaznaczył, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Nie posiada również papierów wartościowych i innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Większą część uzyskiwanego dochodu przeznacza na utrzymanie i leczenie (spłata kredytów - [...] miesięcznie, prąd - [...] miesięcznie, gaz – [...] miesięcznie, woda/ścieki – [...] miesięcznie, opał – [...] rocznie, ubezpieczenie - [...] miesięczne, bieżące utrzymanie domu (naprawy) – [...] miesięcznie, środki czystości – [...] miesięcznie, wyżywienie – [...] miesięcznie, odzież- [...] miesięcznie, media – [...] miesięcznie, leczenie - [...] miesięcznie). W tej sytuacji nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, pismami z dnia 1 i 16 września 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia, w określonym terminie, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, szeregu dodatkowych dokumentów, pozwalających na pełne wyjaśnienie jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W odpowiedzi na powyższe wezwania nadesłane zostały dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej strony, w tym m.in. zaświadczenia z banku o realizacji wybranych transakcji na rachunku bankowym i obsłudze limitu i kredytu na koncie osobistym syna i żony wnioskodawcy, zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych w 2015 r., wyciągi z rachunku bankowego wnioskodawcy, zaświadczenia lekarskie oraz rachunki związane z leczeniem. Mimo dwukrotnego wezwania skarżący nie nadesłał m.in. dokumentów potwierdzających wysokość emerytury uzyskiwanej przez wnioskodawcę oraz jego żonę, nie wskazał charakteru prowadzonej działalności gospodarczej, nie udzielił też wyjaśnień w kwestii dopłat i pomocy z funduszy unijnych. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż rodzina utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych wnioskodawcy i jego żony oraz z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w łącznej wysokości [...] miesięcznie. Posiadany majątek to dom o pow. [...] wraz z podwórkiem o pow. około [...], nieruchomość leśna o pow. [...] oraz działka budowlana o pow. około [...]. Nie można zatem uznać, że skarżący znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej oraz że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one w istocie do wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Pozostałe natomiast, ewentualne koszty sądowe, takie jak opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, a ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Istotne znaczenie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma przy tym okoliczność, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą, o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Wykazanie zatem przez prowadzącego działalność gospodarczą nawet niewielkiego dochodu, nie musi oznaczać, że wnioskodawca nie dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Zaznaczyć przy tym trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozpoznawanej sprawie skarżący – mimo dwukrotnego wezwania - nie przedstawił wszystkich żądanych w pismach z dnia 1 i 16 września 2016 r. dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. W szczególności wnioskodawca nie nadesłał informacji o charakterze prowadzonej działalności gospodarczej, dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanej emerytury, nie udzielił też wyjaśnień w kwestii pomocy ze środków wypłacanych z budżetu Unii Europejskiej. Niewykonanie wezwania w powyższym zakresie uniemożliwia rzeczywistą i pełną ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.