I SA/Wa 1075/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi E. D. i M. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę Decyzją [...] z dnia [...] maja 2017r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej "kpa"), oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 z późn. zm., dalej jako "ustawa"), powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1144/15, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. odmawiającą E. D. oraz M. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 6 listopada 2008 r. K. D. i E. D. (dalej jako skarżący) zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości B. w byłym województwie nowogródzkim, powiecie [...]. Następnie w 2009 r. E. D. dołączyła do akt sprawy, kserokopię zaświadczenia gminy K. z dnia 18 września 1941 r., w którym stwierdzono, że "grunta wspomniane w testamencie ś.p. M. B. znajdują się w D. i p. A. D. jest prawnym właścicielem niniejszych gruntów". Do wniosku dołączono też oświadczenie C. P. z dnia [...] kwietnia 2009 r. z podpisem potwierdzonym notarialnie, oświadczenie T. B. z dnia [...] kwietnia 2009 r. z podpisem potwierdzonym notarialnie, postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. i po A. D., zaświadczenie na prawo ewakuacji do Polski dotyczące W. D., ewakuacyjny arkusz z dnia 21 lipca 1945 r. dotyczący W. D. oraz testament M. B. z dnia [...] lutego 1940 r. w którym zapisała ona A. D. 10 morgów ziemi - 8 morgów ziemi ornej oraz 2 morgi łąki, oświadczenie M. D. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. W tym zakresie w obszernym uzasadnieniu odnosząc się do każdego z dowodów organ stwierdził, że jakkolwiek znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia świadków, wskazane powyżej, spełniają wymogi formalne określone w art. 6 ust. 5 ustawy to jednak jego zdaniem nie mogą zostać uznane za wiarygodne. Wskazał na zasady doświadczenia życiowego i dokonując oceny ww dowodów w tym dowodów z później przeprowadzonych zeznań świadków C. P., T. B., W. Z. oraz G. D. (które indywidualnie opisał i przeanalizował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) - uznał za mało prawdopodobne aby osoby obce, mające ówcześnie 8-9 lat były w stanie precyzyjnie określić powierzchnię nieruchomości. Organ zwrócił też uwagę na wskazany w powyższych oświadczeniach świadków testament sporządzony przez M. B. i podał, iż nie stanowi on dowodu w myśl art. 6 ust. 4 ustawy na prawo własności, podkreślił przy tym iż zeznania świadków nawiązują do treści ww testamentu i nie przedstawiają żadnych informacji poza tymi, które są w nim ujęte, w konsekwencji uznał, iż w istocie stanowią one powtórzenie treści w nim zawartych. Organ zarzucił świadkom brak wiedzy o nieruchomości z własnych bezpośrednich spostrzeżeń bądź też - brak bezpośredniego kontaktu z jej ówczesną właścicielką, wiek szkolny w dacie jej śmierci a także i to, że niektórzy ze świadków w ogóle nie widzieli przedmiotowej nieruchomości. W toku postępowania poszukując dowodów na posiadanie majątku przez M B. czy A. D. organ zwracał się do Archiwum Akt Nowych w W. i Archiwum Państwowego we W. z prośbą o pomoc w odnalezieniu dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości w miejscowości B. jednak poszukiwania dokumentów w archiwach zagranicznych jak i krajowych nie przyniosły rezultatu. Organ uwzględnił także zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1144/15, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił pierwotną decyzję Ministra Skarbu Państwa nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. wskazując, iż organy administracji winny zwrócić się ponownie do Narodowego Archiwum Historycznego w M. o udzielenie wszelkich informacji związanych z ewentualnym pozostawieniem przez A. D. mienia, w konkretnie sprecyzowanej przez organ miejscowości, ze wskazaniem ewentualnego jego charakteru oraz przybliżonego obszaru tej nieruchomości. Wystąpienie za pośrednictwem Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej na Białorusi do Narodowego Archiwum Historycznego w Mińsku z prośbą o odszukanie wszelkich dokumentów archiwalnych mogących zaświadczyć o tym, że A. D. był właścicielem nieruchomości pozostawionej w miejscowości B., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w tym dokumentów świadczących o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości – nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Podobnie bezskuteczne okazały się wystąpienia ministra za pośrednictwem Konsulatów Generalnych Rzeczypospolitej Polskiej w Brześciu oraz Grodnie do Państwowych Archiwów Obwodu Brzeskiego i Grodzieńskiego z prośbą o odszukanie wszelkich dokumentów niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ostatecznie organ przyjął, iż w toku postepowania nie udało się udowodnić, iż spadkobierca A. D. poprzednik prawny skarżących posiadał i pozostawił majątek poza obecnymi granicami RP uprawniający ich do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tego tytułu. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżący zarzucili organowi naruszenie: - art. 6 ust. 4 ustawy poprzez odmowę przyznania wiarygodności testamentowi złożonemu do akt i dołączonemu załącznikowi ze wskazaniem, iż przepis ten stanowi jedynie o przykładowym katalogu środków dowodowych; i art. 80 kpa gdy chodzi o ocenę zeznań przesłuchanych świadków. Skarżący zarzucili w szczególności, że organ pominął realia życia i stosunków społecznych a także okoliczność, że w latach 40-tych XX wieku w czasie II wojny światowej dzieci żyjące na kresach charakteryzowały się innym rodzajem dojrzałości niż ich obecni rówieśnicy. Podnieśli, że ocena dowodów dokonana przez organ jest dowolna i nie uwzględnia wszystkich okoliczności sprawy. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie znajduje podstaw. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej jako ppsa). W kontrolowanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Trzeba przede wszystkim podkreślić, że niniejsza sprawa była już przedmiotem kontroli tut. Sądu, który nie dopatrzył się wad w przeprowadzonym dotychczas postępowaniu dowodowym czy wad w dokonanej przez organy ocenie zgromadzonego już wówczas materiału dowodowego a jedynie nakazał uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez zwrócenie się do stosownych archiwów w poszukiwaniu dokumentów źródłowych. Zalecenia wyartykułowane w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu zapadłego w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1144/15 organ wypełnił w całości, pozostało to jednak bez wpływu na wynik sprawy z uwagi na brak dokumentów potwierdzających prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem. Jeśli chodzi o podstawę prawną decyzji, stanowiły ją przepisy ustawy, wg której, jak wynika z jej art. 1 ust. 1, określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie układów republikańskich z 1944 r. i umowy z dnia 6 lipca 1945 r. o prawie zmiany obywatelstwa (...). Obok kwestii formalnych, daty złożenia wniosku a także osób uprawnionych do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty ustawa określa też wymogi formalne wniosku. W art. 6 stanowi ona, iż do wniosku należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 (...) itd. W ust. 4 art. 6 ustawa stanowi z kolei, iż dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku takich dokumentów, wg art. 6 ust. 5 ustawy dowodami w sprawie mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wszystkie złożone w tym trybie dowody, w tym oświadczenia świadków czy, jak w sprawie niniejszej, zeznania świadków – podlegają ocenie organu z punktu widzenia ich rzetelności i wiarygodności jak każdy inny dowód w sprawie administracyjnej. Organ administracyjny obowiązany jest ocenić przy tym nie tylko poszczególne dowody każdy z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Następnie obowiązkiem organu administracji jest wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uwzględniając powyższe Sąd przyjął, iż minister nie naruszył prawa przy rozpoznawaniu kontrolowanej sprawy. Trzeba w szczególności zwrócić uwagę, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera rzetelną i rzeczową ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, z wyszczególnieniem każdego dowodu i odniesieniem się do każdego z nich w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Analiza tak przedstawionej argumentacji organu prowadzi do wniosku, iż odmowa przez organ potwierdzenia prawa do rekompensaty nastąpiła bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów w szczególności jeśli przyjąć pośredni (niejako odtwórczy) charakter zeznań świadków czy oświadczeń świadków, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy w odniesieniu do testamentu, którego, co zasadnie przyjął organ, nie można traktować jako odwodu na istnienie danego majątku. Również znajdujące się w aktach zaświadczenie gminy K. z dnia [...] września 1941 r. (k 88 akt adm) jako że nie jest to oryginał mogło budzić uzasadnione wątpliwości organu – zatem co do oceny kopii tego "dokumentu" również nie można postawić organowi zarzutu co do dowolnej oceny dowodów. W ramach prowadzonego postępowania dowodami wskazującymi na prawo własności nieruchomości pozostawionej poza granicami RP były: - testament M. B. z dnia [...] lutego 1940 r. - kopia zaświadczenia gminy K. z dnia [...] września 1941 r., - dwa oświadczenia C. P. oraz jej zeznania - dwa oświadczenia T. B. oraz jej zeznania - zeznania G. D. i zeznania W. Z. Wszystkie te dowody podlegały ocenie organu a ocena ta nie budzi wątpliwości Sądu. Nade wszystko trzeba uwzględnić, że w postepowaniu dot. mienia zabużańskiego główny ciężar dowodu spoczywa na stronach postepowania. Już sam ustawodawca wskazał, że do wniosku należy dołączyć konkretne dowody a w ich braku stosowne oświadczenia określonych podmiotowo świadków. Postępowanie dowodowe prowadzone w trybie ustawy jest zatem ściśle sformalizowane. Nie bez znaczenia dla wyniku sprawy jest też okoliczność, iż strony skarżące dwukrotnie inicjowały przed sądem powszechnym postępowanie dotyczące ustalenia majątku pozostawionego poza granicami RP. Chodzi o sprawę z powództwa K. D. pko Skarbowi Państwa w związku z opłatami dot. prawa użytkowania wieczystego (k. 79 akt adm) i sprawę [...] z powództwa E. D. pko Skarbowi Państwa o ustalenie istnienia majątku (k. 113 i 125 akt adm). Z akt sprawy nie wynika aby którakolwiek z tych spraw zakończyła się pozytywnym wynikiem dla skarżących. Udowodnienia istnienia majątku skarżący nie zdołali wykazać nie tylko w postępowaniu administracyjnym ale także w postępowaniu przed sądem powszechnym. Mieli jednak świadomość, iż prawa do majątku należy wykazać, o czym świadczą inicjowane przez nich postępowania. Organ przywołał też stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdzające zasadność zaskarżonej decyzji i stanowisko to Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę aprobuje. Zasadnie w w szczególności organ przyjął, iż przedmiotem zeznań świadków powinny być ich osobiste, obiektywne spostrzeżenia oparte o ich wiedzę a nie dowody pośrednie (odtwórcze) oparte o dokument prywatny, jakim w tym postępowaniu był testament. Ponownie należy podkreślić prawidłową ocenę wartości dowodowej zaświadczenia z dnia [...] września 1941 r. – jako dokumentu, który nie posiada cech dokumentu urzędowego i nie może być uznany za wiarygodny. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.