I SA/Wa 1075/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2018 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2018 r., nr [...], o odmowie umorzenia w całości lub w części lub rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył A. W. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z [...] stycznia 2018 r. A. W. wystąpił o umorzenie należności w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawnionego O. W. lub ewentualnie o umorzenie odsetek od kwoty głównej i rozłożenie należności głównej na raty w wysokości po [...] zł. Decyzją z [...] lutego 2018 r. Prezydent [...] odmówił umorzenia w całości lub w części lub rozłożenia na raty kwoty należności w łącznej wysokości [...] zł z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej O. W. wraz z ustawowymi odsetkami wskazując, iż sytuacja wnioskodawcy nie wystarczającą przesłanką pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzeniu należności. Prezydent podniósł, iż wnioskodawca nie jest osobą niepełnosprawną legitymującą się prawomocnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani też orzeczeniem o niezdolności do pracy, wobec czego może podjąć pracę w pełnym wymiarze godzin. Natomiast wykazane wydatki rodziny wnioskodawcy przekraczają jej dochody, wobec czego, zdaniem organu pierwszej instancji, nie można dać wiary zadeklarowanym dochodom. W ocenie Prezydenta, zaległości wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa nie powstały na skutek okoliczności niezależnych od jego woli, wobec czego brak jest podstaw do ich umorzenia. Organ I instancji wskazał również, iż w związku z tym, że komornik sądowy dokonuje potrąceń z wynagrodzenia wnioskodawcy a rozłożenie spłaty na raty nie spowoduje zaprzestania egzekucji na rzecz wierzyciela należy uznać, że decyzja pozytywna w tym zakresie jedynie pogorszyłaby sytuację materialną wnioskodawcy. Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta [...] złożył A. W. wskazując, że trudności ze znalezieniem pracy spowodowane są jego karalnością. Ponadto wyjaśnił, że od [...] lat jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, a i tak przez ten okres nie udało mu się znaleźć zatrudnienia. Podniósł również, iż organ I instancji nie wyjaśnił, dlaczego nie uwzględnił jego wniosku w zakresie rozłożenia należności na raty. Decyzją z [...] marca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2018 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że w sytuacji gdy wnioskodawca wnosi o umorzenie zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego wyraźnie odwołując się do swojej sytuacji życiowej rozpoznanie wniosku następuje na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. W ocenie organu, zebrane dowody pozwalają na wyczerpujące ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej wnioskodawcy. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że sytuacja, w której znajduje się A. W. stanowi efekt zawinionych działań wnioskodawcy, który jest jednocześnie osobą zobowiązaną do alimentacji. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniósł A. W. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] i rozłożenie należności na raty miesięczne, ewentualnie uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący zarzucił organom obu instancji naruszenie przepisów postępowania w zakresie oceny dowodów i rozważenia zasadności rozłożenia należności na raty przy niskich dochodach, a także brak należytego rozważenia i uwzględnienia jego sytuacji nie tylko dochodowej, ale także życiowej i rodzinnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga A. W. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.), zwanej dalej "kpa", w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji o odmowie umorzenia lub rozłożenia należności na raty stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489), zwanej dalej "ustawą". W myśl powołanego przepis, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Przedmiotowe postępowanie, co potwierdzają akta sprawy, zostało zainicjowane pismem skarżącego z [...] stycznia 2018 r. W piśmie tym skarżący zawarł wniosek o umorzenie należności głównej wraz z odsetkami lub ewentualnie umorzenie odsetek od należności głównej i rozłożenie należności głównej na raty w wysokości po [...] złotych. Wobec takiej treści wniosku obowiązkiem organów była ocena czy w sprawie wystąpiły przesłanki warunkujące możliwość udzielenia skarżącemu ulgi w postaci umorzenia należności lub ewentualnie ulgi w postaci rozłożenia należności na raty. Analiza treści decyzji organów obu instancji nie potwierdza jednak aby organy dokonały takiej oceny w stosunku do wniosku skarżącego o rozłożenie należności na raty. Wprawdzie sentencja decyzji Prezydenta [...] zawiera rozstrzygnięcie o odmowie udzielenia skarżącemu obu wnioskowanych ulg, to jednak już całość uzasadnienia powyższej decyzji koncentruje się wyłącznie na wykazaniu braku podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podnieść w tym miejscu trzeba, iż celem przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy instytucji rozłożenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na raty jest udzielenie swojego rodzaju pomocy ze strony państwa znajdującemu się w trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnikowi alimentacyjnemu, która to pomoc ma się przyczynić do dobrowolnej spłaty powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem, obowiązkiem organu pomocowego wydającego decyzję odmowną w tym zakresie jest staranne wyjaśnienie dlaczego uznał on, iż w sprawie brak jest podstaw do rozłożenia należności na raty. Jest to tym bardziej istotne w sytuacji gdy organ działa, jak w niniejszej sprawie, w ramach uznania administracyjnego. Działając w ramach tego uznania organ musi prawidłowo ustalić i udokumentować sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a następnie na tej podstawie ocenić, czy zachodzą uzasadnione przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi, w tym przypadku ulgi w postaci rozłożenia należności na raty. Wszystkie elementy tej oceny, w tym przede wszystkim ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w motywach podjętego rozstrzygnięcia. Powyższych wymogów w zakresie wniosku skarżącego o rozłożenie należności na raty nie spełnia, w ocenie Sądu, zawarte w decyzji Prezydenta [...] jednozdaniowe stwierdzenie organu I instancji, iż w związku z tym, że komornik sądowy dokonuje potrąceń z wynagrodzenia skarżącego, a rozłożenie spłaty na raty nie spowoduje zaprzestania egzekucji na rzecz wierzyciela to decyzja pozytywna w tym zakresie jedynie pogorszyłaby sytuację materialną skarżącego. Jak wskazano powyżej, decyzja podejmowana w trybie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy. Podejmowanie decyzji uznaniowych nie może jednak oznaczać arbitralności. W konsekwencji, rozstrzygające sprawę organy powinny dołożyć szczególnej staranności przy uzasadnianiu tego rodzaju rozstrzygnięć formułując przesłanki jakimi kierował się organ podejmując takie, a nie inne rozstrzygnięcie w sprawie, dając jednocześnie stronie poczucie rzetelnego, a nie powierzchownego rozpoznania jej sprawy. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 kpa, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a uzasadnienie prawne wyjaśniać podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Żadnych rozważań ani ustaleń w zakresie zasadności wniosku skarżącego o rozłożenie należności na raty nie zawiera również uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], choć w odwołaniu podniesiono zarzut niewyjaśnienia tej kwestii przez organ I instancji. Wobec tego że rozstrzygnięcia organów obu instancji nie poddają się kontroli sądu administracyjnego w zakresie ustalenia, czy w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do zastosowania przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy ulgi w postaci rozłożenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na raty, Sąd uznał, że zostały one wydane z naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkiem powyższego doszło również do naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. wobec wydania decyzji o odmowie rozłożenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na raty bez ustalenia, czy w sprawie zaistniały materialne przesłanki do takiej odmowy określone w powołanym przepisie. Wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania obligowały Sąd do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.