I SA/Wa 1082/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata V. A., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Pismem z dnia 9 grudnia 2013 r. T. G. wystąpiła do Prezydenta [...] o pomoc na dofinansowanie na dożywianie z okazji Świąt Bożego Narodzenia w wysokości 150 zł. Prezydent [...], po rozpatrzeniu wniosku T. G., decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], odmówił przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie dożywiania z okazji Świąt Bożego Narodzenia. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzją organu I instancji. Kolegium w uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania przy wydaniu decyzji, natomiast zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia. Kolegium podało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.; dalej jako "uops") zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tj. wówczas, gdy wnioskodawca, z przyczyn rodzinnych, losowych lub innych, znalazł się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Warunkiem przyznania pomocy jest nie przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 uops, tj. kwoty 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Kolegium wskazało, że T. G. posiada stały dochód w wysokości [...] zł, tj. przekraczający kryterium dochodowe. Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie miał prawa przyznać pomocy finansowej obligatoryjnej na pokrycie potrzeb określonych we wniosku z dnia 9 grudnia 2013 r. Kolegium zauważyło, że w oparciu o art. 41 pkt 1 uops, organ może przyznać pomoc osobie przekraczającej kryterium dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zasiłek celowy specjalny przyznawany w tym trybie ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej np. katastrofa, powódź, pożar i inne tego typu sytuacje. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 uops, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku, z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. W ocenie Kolegium, T. G. nie powołała się we wniosku z dnia 9 grudnia 2013 r. na żadną nadzwyczajną sytuację, która miała miejsce, lecz wniosła o przyznanie natychmiastowej pomocy finansowej na zakup leków, dofinansowanie na dożywianie z okazji Świąt Bożego Narodzenia w wysokości 150 zł, sfinansowanie pobytu w Hostelu, wydania paczki świątecznej, przyznania pożyczki w wysokości 2300 zł z kasy ośrodka. Wyszczególnienie takich potrzeb i forma wniosku wskazują na przyjęcie postawy roszczeniowej wobec ośrodka, a nie na trudną sytuację życiową. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż T. G. posiada stałe źródło dochodu znacznie przekraczające kryterium dochodowe, posiada tytuł do lokalu mieszkalnego położonego w centrum stolicy za który wpłaciła kaucję, ma dorosłego syna, który powinien partycypować w kosztach utrzymania rodziny. Ponadto nie współpracuje z organem. Uzasadnia to, w ocenie Kolegium, odmowę przyznania pomocy w tym trybie. Udzielanie pomocy finansowej osobom, które nie współpracują z organem i nie dążą do usamodzielnienia się, przejawiając wyłącznie postawę roszczeniową mogłoby zostać uznane za marnotrawienie środków publicznych. Kolegium zauważyło, że beneficjent pomocy społecznej ma obowiązek szczegółowego informowania o swojej sytuacji oraz współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu znalezienia sposobu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest rozdawnictwo środków finansowych, ale podejmowanie działań mających na celu usamodzielnienie się takich osób Już tylko odmowa współdziałania może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe. W sytuacji osób przekraczających kryterium dochodowe pomoc społeczna powinna mieć formę pracy socjalnej podjętej w celu uświadomienia sobie swoich możliwości, pomocy w obniżeniu kosztów utrzymania czy sposobu skorzystania z pomocy osób bliskich. Kolegium wskazało, że organ musi mieć na względzie możliwości finansowe gminy w zakresie zaspokajania obligatoryjnych świadczeń na rzecz osób potrzebujących tj. takich świadczeń, do których uprawnia kryterium dochodowe. W pierwszej kolejności powinny być zaspokajane niezbędne potrzeby tj. takie, których nie zabezpieczenie zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku zabezpieczania wszystkich potrzeb wnioskodawców, wkraczać powinien tylko wtedy, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, tj. wówczas, gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie organ zastosował wymienione kryteria. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. skargę, uzupełnioną pismami z dnia 22 września 2014 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożyła, wnosząc o jej uchylenie, jako naruszającej art. 41 uops oraz prawa chroniące jej bezpieczeństwo, dobro osobiste, żywotny interes w zakresie zdrowia i życia. Skarżąca wskazała, że jej sytuacja materialna ulega pogorszeniu. Jej zadłużenie rośnie z miesiąca na miesiąc od stycznia 2013 r. Ma bardzo trudną sytuację bytową – bezdomność, spotyka się z ciągłymi odmowami na leki ratujące życie i zdrowie i noclegi w bezpiecznym miejscu w okresie zimy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. W ocenie Sądu, skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie narusza prawa. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w oparciu o przepisy uops. Analiza zebranego w rozpoznawanych sprawach materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zgodna jest z przepisami uops. Sąd administracyjny jest władny uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza ona obowiązujące prawo. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił przepis art. 41 pkt 1 uops, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Sformułowanie "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem niedookreślonym, którego stosowanie ma charakter ocenny, stąd osoba wnioskująca o przyznanie takiego świadczenia powinna wyraźnie wskazać, na jakie dokładnie potrzeby pomoc ma zostać przyznana. Specjalny zasiłek celowy stanowi bowiem wyjątkową, szczególną pomoc doraźną na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Należy podkreślić, iż zarówno samo przyznanie, jak i wysokość ewentualnie przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W rozpoznawanej sprawie T. G. niewątpliwie przekroczyła kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł (dochód wnioskodawczyni wyniósł [...] zł), a zatem zastosowanie znalazł przepis art. 41 uops. Wskazać należy, że organ w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczono, że organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi oraz że muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby skarżącej (która otrzymuje stałe wsparcie z pomocy społecznej) i cel pomocy, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie wskazały racjonalne argumenty przemawiające za odmową przyznania wnioskowanej przez skarżącą formy pomocy pieniężnej. Przyznanie pomocy w sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca byłoby w istocie zaprzeczeniem intencji przyświecającej ustawodawcy, a wyrażającej się w treści przepisów ustawy. Pomoc społeczna poprzez specjalne zasiłki celowe nie może bowiem polegać na zaspokajaniu dowolnych żądań. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone decyzje wydane zostały w granicach uznania administracyjnego i nie można jej zarzucić niezgodności z prawem. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy.