I SA/Wa 1087/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent-stażysta Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (zwane dalej: "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A. W., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2011 r. A. W. – dłużnik alimentacyjny zwrócił się o umorzenie świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Burmistrz Miasta Z. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie wskazując, że gdy pracował w Zakładach Mięsnych w L., to komornik potrącał z jego wynagrodzenia kwoty na rzecz funduszu alimentacyjnego. Skarżący zaznaczył, że jest [...]. W dniu 13 stycznia 2012 r. przeszedł operację [...] i znajduje się pod opieką Kliniki [...] w L. Ponadto skarżący stwierdził, że na dzień dzisiejszy jak też w najbliższym czasie nic nie wskazuje na to, że będzie mógł podjąć jakąkolwiek pracę, gdyż jego stan zdrowia pogarsza się i nie jest w stanie podjąć pracy i spłacić zaległych świadczeń. W związku z powyższym skarżący uznał, że decyzja jest dla niego krzywdząca i wniósł o jej uchylenie. SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz.7 ze zm. ) – zwanej dalej "ustawą". SKO podniosło, że odwołanie skarżącego nie może doprowadzić do zmiany, czy też uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż jego sytuacja rodzinna i dochodowa nie uzasadnia umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] skarżący został zobowiązany do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł oraz ustawowych odsetek w kwocie [...] zł. Od decyzji orzekającej obowiązek zwrotu skarżący nie wniósł odwołania, a zatem decyzja ta stała ostateczna. Na dzień [...] października 2011 r. zobowiązania skarżącego z tytułu wypłat z funduszu alimentacyjnego wynosiły [...] zł. SKO wskazało na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że obowiązek dostarczania środków utrzymania własnym dzieciom jest ustawową powinnością każdego rodzica. Kolegium wskazało ponadto, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Poza tym na wniosek strony organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub rozłożyć ja na raty, ewentualnie zwolnić z naliczania odsetek. Kolegium ustaliło, że skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego oraz pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] zł. Nie posiada żadnego majątku: ruchomości, nieruchomości ani innych zasobów. Skarżący nie pracuje ze względu na zły stan zdrowia. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia [...] lipca 2013 r. W orzeczeniu tym wskazano, że skarżący może podjąć zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej. Skarżący mieszka na stancji w L. i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Na jego wydatki składają się: opłata za wynajem [...] zł miesięcznie, energia [...] zł. SKO uznało, ze powyższe stwierdzenia znajdują podstawę w materiale dowodowym, zgromadzonym w aktach sprawy, tj. w treści rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 10 lutego 2012 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (k – 33 i nast. akt sprawy) i treści pisemnych oświadczeń złożonych przez skarżącego w dniu 7 lutego 2012 r. (załączniki do wywiadu nr 1 i nr 4). Nadto SKO zwróciło uwagę, że o ile należy zgodzić się ze skarżącym, ze jego obecna sytuacja dochodowa i zdrowotna nie pozwala na spłatę zadłużenia to nie można w sposób jednoznaczny i z całą pewnością przyjąć, że stan zdrowia skarżącego nie poprawi się i że skarżący nie podejmie w przyszłości pracy zarobkowej. Ze względu na wiek skarżącego można zakładać, że jeżeli jego stan zdrowia ulegnie poprawie podejmie on zatrudnienie. Organ odwoławczy dodał, że jak trafnie wyjaśnił organ pierwszej instancji ciążący na skarżącym obowiązek spłaty należności nie wpłynie na jego sytuację bytową, gdyż z uwagi na fakt, że świadczenia z pomocy społecznej nie podlegają egzekucji dochód skarżącego, mimo odmowy umorzenia należności, nie ulegnie zmianie. A zatem organ pierwszej instancji zebrał materiał dowodowy, który pozwolił na ustalenie sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego oraz na wyprowadzenie wniosków, które uzasadniają odmowę umorzenia należności. SKO stwierdziło także, ze słusznie postąpił również organ pierwszej instancji pouczając skarżącego o możliwości złożenia wniosku o odroczenie terminu spłaty należności przynajmniej do dnia [...] lipca 2013 r. tj. do końca okresu, na jaki wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności bądź też o rozłożenie na raty. Skargę na powyższą decyzję SKO z [...] kwietnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. W. W uzasadnieniu skargi przedstawił swoją sytuację zdrowotną i dochodową. Ponadto skarżący podniósł, że nie zgadza się z dokonaną przez Kolegium oceną jego sytuacji oraz oceną możliwości spłaty długu oraz zarzucił organowi, że decyzja jest dla niego krzywdząca i w związku z tym wniósł o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ poinformował, że skarżący nie kwestionuje dokonanych ustaleń faktycznych, ani też nie zgłasza zarzutów do zebranego materiału dowodowego, natomiast nie zgadza się z oceną organu, co do jego sytuacji oraz oceną możliwości spłaty długu. Zdaniem organu zwolnienie skarżącego z obowiązku spłaty długu prowadziłoby do nieuzasadnionego na chwilę obecną ustępstwa na rzecz skarżącego zbyt wysokim kosztem społecznym. Dokonanie umorzenia definitywnie pozbawiłoby budżet gminy uzasadnionego należnego zwrotu, wypłaconych osobie uprawnionej należności, które gmina wypłaciła " w zastępstwie" skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 ustawy. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Regulacja powyższa wskazuje zatem, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być np. umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Jednocześnie decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por. I. Bogucka. Państwo prawne, a problem uznania administracyjnego. PiP 1992 r., z. 10, s. 32 i nast.). Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji i wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002r. sygn. SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa. Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu I instancji, w świetle przedstawionych powyżej przepisów prawa Sąd doszedł do przekonania, iż organy obu instancji nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego. Organy te powołały się tylko na fakty z wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia skarżącego z dnia 7 lutego 2012 r., na co też i zasadnie zwraca uwagę skarżący, natomiast obowiązkiem organów było konkretne zbadanie rzeczywistych potrzeb skarżącego i ocena możliwości spłaty zadłużenia. Brak podjęcia przez organy tych czynności Sąd uznał za naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy. Za zbyt ogólnikowe i nieprzekonujące Sąd uznał twierdzenie organów zawarte w decyzjach, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego nie uzasadnia umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną, organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie organu odnośnie przejściowej i trudnej sytuacji dochodowej skarżącego, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Stanowisko odnośnie stanu zdrowia skarżącego jest ogólnikowe. Organ przedstawił jedynie nie popartą żadnym dowodem prognozę, że ze względu na wiek skarżącego (ur. w [...] r. ) można zakładać, że jeżeli jego stan zdrowia ulegnie poprawie podejmie on zatrudnienie. Uszło natomiast uwadze SKO, że skarżący nie pracuje. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący korzysta z pomocy społecznej, tj. z zasiłku stałego oraz zasiłku pielęgnacyjnego, a środki otrzymywane z tej pomocy w zasadzie stanowią jedyne źródło jego utrzymania. Organ nie wyjaśnił, czy skarżący jest w stanie faktycznie regulować swe zaległości np. w ramach ratalnej spłaty zadłużenia, jeżeli z uzyskanych [...] zł opłaca on najem w wysokości [...] zł oraz energię w kwocie [...] zł, a przy tym musi przecież wydawać część środków na swe niezbędne utrzymanie (żywność, leczenie, ubranie itd.). Brak wyjaśnienia i oceny, czy sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może przemawiać za uwzględnieniem jego żądania o umorzeniu zadłużenia stanowi o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem uzasadnia uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta Z. z dnia [...] marca 2012r. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności ustali i szczegółowo przeanalizuje sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, w kontekście przesłanek sformułowanych w art. 30 ust. 2 ustawy, a swe stanowisko przedstawi w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art. 11 i art. 107 § 3 Kpa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji.