I SA/Wa 1087/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) asesor WSA Nina Beczek Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 marca 2023 r. nr KOC/1348/Op/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium") decyzją z [...] marca 2023 r., sygn. [...], po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez R. O. (dalej jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta m. st. Warszawy (dalej także jako "Prezydent") z [...] stycznia 2023 r. nr [...], odmawiając skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w styczniu 2023 r. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Pismem z 27 marca 2023 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na miesiąc styczeń 2023 r. w zakresie obejmującym dożywianie – śniadania i kolacje. W toku prowadzonego przez organ postępowania administracyjnego w pierwszej instancji podczas przeprowadzonego wywiadu ustalono, że skarżący jako osoba całkowicie niezdolna do pracy otrzymuje rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł. Wskazana renta obciążona jest zajęciem komorniczym w wysokości [...] zł z tytułu alimentów przysługujących dziecom skarżacego, zatem dochód skarżącego wynosi [...] zł. Ponadto na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że skarżący pobiera co miesiąc zasiłek stały w wysokości [...] zł. Łącznie kwota uzyskiwania przez skarżącego została ustalona na poziomie [...] zł miesięcznie. Prezydent w treści uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia wykazał, że wyliczona kwota przekracza kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W rozstrzygnięciu organ przywołał, że nie zaistniało jakiekolwiek zdarzenie o charakterze nagłym i nieprzewidywalnym, które uzasadniałoby przyznanie świadczenia pomimo przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego. Dodatkowo Prezydent podniósł, że akta sprawy wskazują na korzystanie przez skarżącego ze wsparcia udzielanego w postaci nieodpłatnych posiłków w barze przy ul. [...] w [...]. Udzielona pomoc została objęta okresem od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., natomiast jej koszt Prezydent ocenił na wynoszącą około [...] zł każdego miesiąca. Podsumowując swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał na znaczną ilość świadczeń pomocowych uzyskiwanych przez skarżącego z Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]. Jako następstwo tak ustalonego stanu faktycznego i prawnego Prezydent odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Od decyzji wydanej w pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, które zostało złożone z zachowaniem ustawowo określonego terminu. Kolegium rozstrzygając jako organ drugiej instancji powtórzyło ustalenia organu pierwszej instancji. Podkreśliło natomiast sytuację rodzinną skarżącego, wskazując że jak wynika z zebranego materiału dowodowego najstarsza córka nie utrzymuje kontaktów z ojcem (skarżącym), bowiem został on pozbawiony władzy rodzicielskiej, z uwagi na stosowanie wobec dzieci i żony przemocy fizycznej oraz psychicznej. Dalej organ drugiej instancji powtórzył za treścią przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu z 20 stycznia 2023 r., że skarżący jest przewlekle somatycznie chory i wymaga leczenia farmakologicznego, czego skutkiem było uznanie skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 31 stycznia 2024 r. Kolegium uznało przy tym rozstrzygnięcie Prezydenta jako znajdujące uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, czego konsekwencją było utrzymanie w mocy decyzji. Pismem z 26 kwietnia 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od wydanej przez Kolegium decyzji wywiódł skarżący. Treść uzasadnienia wniesionej skargi objęła wyjaśnienia dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącego, przyznawanych świadczeń pomocowych, stanu zdrowia skarżącego oraz wyraźny brak zrozumienia skarżącego dla wydanego, w jego ocenie krzywdzącego rozstrzygnięcia przez organy obu instancji. Wniesioną odpowiedzią na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w treści decyzji, wnosząc przy tym o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej, nie będąc przy tym związanym granicami skargi. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Kolegium z [...] marca 2023 r., sygn. [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z [...] stycznia 2023 r. nr [...], którą to organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w styczniu 2023 r. Podstawę prawa materialnego zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 tej ustawy, przysługuje osobie gospodarującej samotnie, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który - zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s. - jest przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Bezsporną okolicznością w rozpoznawanej sprawie jest fakt, że miesięczne dochody skarżącego kształtowały się na poziomie przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe, co wykluczało możliwość przyznania wsparcia na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Zatem zasiłek celowy o którego przyznanie wnioskował skarżący mógł zostać przyznany wyłącznie na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Stosownie do treści ostatnio przywołanego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek udzielony na tej podstawie nie podlega zwrotowi. Istota formy pomocy, o jakiej mowa w treści powyżej wskazanego przepisu sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07). Wskazanie jednak wymaga, że użyte w tym przepisie sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 albo 2 u.s.p. ma charakter uznaniowy. Należy podkreślić, iż w razie stwierdzenia że sytuacja skarżącego ma charakter nadzwyczajny, a okoliczności przywołane przez niego za szczególnie uzasadniony przypadek, to nadal samo przyznanie jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Wszak udzielanie pomocy społecznej jest limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Jak bowiem już wskazano ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami, gdzie w ocenie Prezydenta w przypadku Dzielnicy [...] standard życia oraz sytuacja życiowa i materialna bardzo wielu klientów jest obciążona skrajnie dużym niezaspokojeniem podstawowych potrzeb. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach, w których odmawia on przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej, wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Nie powinna budzić przy tym jakichkolwiek wątpliwości teza, że organ nie posiada obiektywnych możliwości, aby zaspokoić (zabezpieczyć) wszystkie potrzeby osób ubiegających się o pomoc, jak również w każdym przypadku udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Pozostaje także poza sporem okoliczność, że organ administracji nie może podejmować decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest on przecież związany przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a."), w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo wykazało, że zasiłek celowy jako świadczenie przyznawane w ramach uznania administracyjnego, nie przysługiwało skarżącemu. W niniejszej sprawie organy rozważały wyżej wymienioną możliwość, lecz uznały, iż nie zaistniały szczególne okoliczności za tym przemawiające. Zgodzić się również należy z rozstrzygnięciem Kolegium, które wskazało że skarżący nie został pozostawiony bez jakiejkolwiek pomocy, skoro przyznano mu pomoc finansową w formie zasiłku celowego specjalnego ma pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego oraz zasiłku specjalnego na opłacenie energii elektrycznej. Także ustalenia poczynione w niniejszej sprawie wskazują na to, że skarżący ma stałe źródło dochodów w postaci renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych która pomimo zajęcia komorniczego, stanowi dochód skarżącego przekraczający kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Skarżący jest osobą niezdolną do pracy, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, od lat wymaga stałego leczenia, w tym zakupu niezbędnych lekarstw. Istotnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednakże brak chęci współpracy z pracownikiem socjalnym oraz zainteresowanie z jego strony jedynie pomocą finansową ze strony organów, skutkowały prawidłowym stwierdzeniem przez organy administracyjne obu instancji, że sytuacja skarżącego nie spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Konieczność ponoszenia różnego rodzaju wydatków w sytuacji znanych od lat problemów ze zdrowiem z pewnością nie można uznać za sytuację wyjątkową czy nadzwyczajną. Stwierdzić zatem należy, że decyzja odmawiająca wnioskowanego świadczenia wydana w przedmiotowej sprawie nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W realiach kontrolowanej sprawy uwzględniając wyżej wskazane okoliczności, szczególną uwagę należy zwrócić na to, że skarżącemu udzielono wsparcia w postaci nieodpłatnych posiłków w barze przy ul. [...] w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Bezzasadne jest zatem twierdzenie skarżącego, jakoby pozostał bez pomocy ze strony wyznaczonych do pomocy społecznej organów. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ pomocy społecznej kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Za uzasadnioną należy uznać odmowę przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności za miesiąc styczeń 2023 r., bowiem przy uwzględnieniu okoliczności w których skarżący nie został pozostawiony bez wsparcia w zaspokojeniu potrzeby życiowej jaką jest potrzeba pożywienia, podkreślenia wymaga raz jeszcze że organy pomocy społecznej są z natury rzeczy upoważnione i zobowiązane do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy wiele osób wymagających wsparcia. Gdyby takowe świadczenie zostało przyznane osobie, która znajduje się trudnej życiowo sytuacji, ale jednak posiada możliwość skorzystania z bezpłatnych posiłków, to wielce prawdopodobne że ostatecznie późniejszy klient wnioskujący o takie świadczenie, który takiej możliwości na bezpłatne pożywienie nie posiada, pozostałby bez wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. Mając na względzie powyższe ustalenia, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny, dokonały prawidłowej oceny prawnej obowiązujących przepisów i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, wobec czego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.