I SA/Wa 1095/19
WyrokWSA w Warszawie2019-11-13
Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Dariusz Chaciński, Monika Sawa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wydana na podstawie operatu szacunkowego, może zostać uznana za nieważną z powodu wadliwości tego operatu lub zastosowania przepisów prawa wstecz, jeśli postępowanie toczy się w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności decyzji?Ratio decidendi
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter nadzwyczajny i nie może służyć ponownej ocenie stanu faktycznego sprawy ani dowodów, które mogły być kwestionowane w zwykłym trybie postępowania. Wady operatu szacunkowego, nawet jeśli istnieją, nie stanowią wad samej decyzji o ustaleniu odszkodowania, chyba że naruszenie prawa jest oczywiste i rażące. Zastosowanie przepisów prawa wstecz nie zachodzi, gdy nowelizacja rozporządzenia nie zawiera przepisów przejściowych i nakazuje stosowanie nowych przepisów do spraw wszczętych i niezakończonych. Termin procesowy na wydanie decyzji odszkodowawczej nie rodzi skutków materialnoprawnych ani nie wyłącza stosowania przepisów w nowym brzmieniu.Stan faktyczny
Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod budowę drogi ekspresowej, zarzucając wady operatu szacunkowego, zastosowanie prawa wstecz oraz zaniżenie odszkodowania. Minister Infrastruktury i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności, uznając decyzję Wojewody za prawidłową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Monika Sawa Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
-----------------------
UZASADNIENIE
I SA/Wa 1095/19
Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] listopada 2017 r. nr
[...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] sierpnia
2017 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności
decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2012 r. nr
[...] orzekającej o ustaleniu odszkodowania.
Powyższa decyzja wydana została następującym stanie faktycznym i prawnym
sprawy:
Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...] orzekł o
przeznaczeniu nieruchomości położonej w gminie [...], obręb [...],
oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] oraz nr [...] o pow. [...]
pod budowę drogi ekspresowej nr [...] na odcinku [...].
Następnie Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2012 r. ustalił
odszkodowanie na rzecz [...] w kwocie [...], a także na rzecz Banku Spółdzielczego w
[...] w kwocie [...], z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb
Państwa prawa własności w/w nieruchomości położonej w gminie [...], obręb
[...] oraz zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do
zapłaty ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja
stanie się ostateczna. Decyzja stała się ostateczna z dniem 2 lipca 2012 r.
[...] pismem z [...] kwietnia 2017 r. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 2012 r. powołując się na art. 156 § 1 1, 2 i 7 kpa i wskazując, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa oraz zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Na poparcie twierdzeń wnioskodawcy przywołali doniesienia prasowe o uchyleniu jednej z decyzji o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod przedmiotową
inwestycję z uwagi na wady sporządzonego operatu szacunkowego, stawiając tezę,
że pozostałe wydane decyzje były dotknięte taką samą wadą i były nieważne z mocy
prawa, ponieważ we wszystkich tych sprawach operaty szacunkowe sporządziły ten
sam rzeczoznawca majątkowy. Dodatkowo podniesiono, że operat szacunkowy
1
sporządzony w niniejszym postępowaniu został sfałszowany, co potwierdzają
"kontroperaty" szacunkowe sporządzone w innych sprawach. Załączono wyliczenia
indywidualne do wyrównania należności wraz z ustawowymi odsetkami za
niewypłacenie w terminie prawidłowej wysokości odszkodowania. Powołano ponadto
szereg wyroków sądowoadministracyjnych, w tym wyrok NSA z 1 lutego 2017 r.
sygn. akt I OSK 718/15. Wniesiono także o zawarcie ugody.
Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] sierpnia 2017 r. odmówił
stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 2012 r.
[...] wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy
rozstrzygniętej w/w decyzją podnosząc, że decyzja z [...] mają 2012 r. ponad wszelką
wątpliwość dotknięta jest wadą nieważności z mocy prawa, ze względu na
niedopuszczalne z mocy prawa zastosowanie prawa wstecz, co wyczerpuje
nieważność ustawową wynikającą z art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 7 kpa. Wskazano m.in., że
decyzję z [...] maja 2012 r. wydano na mocy przepisów rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i
sporządzenia operatu szacunkowego, zmienionych po dniu 16 listopada 2010 r., a w
szczególności w dniu 14 lipca 2011 r. i wprowadzonych w życie z dniem 26 sierpnia
2011 r., niekorzystnych dla właściciela, a tym samym rażąco naruszających przepisy
o własności. Zdaniem skarżących zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy
prawnej, nieobowiązującej w dniu 16 listopada 2010 r. oraz z rażącym naruszeniem
prawa. Podniesiono, że decyzja Wojewody [...] w związku z
zastosowaniem przepisów prawa wstecz rażąco narusza art. 6 kpa i art. 7 kpa, w
związku z art. 80 kpa oraz art. 2, 7, 32 i 42 Konstytucji RP.
Skarżący powołując ponadto art. 12 ust. 4g specustawy drogowej oraz art. 132 ust. 1
ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zarzucili, że
termin zapłaty odszkodowania w literalnym brzmieniu upływał 1 grudnia 2010 r., a
ostatecznie upłynął 1 lutego 2011 r. W kolejnych pismach z [...] października 2017
r. podtrzymano przedstawione wcześniej stanowisko. Ponownie wezwano ponadto
do zawarcia ugody administracyjnej. Podniesiono także, że Wojewoda [...] mimo obligatoryjnego obowiązku, nie poinformował byłych właścicieli o
prawie do wystąpienia z wnioskiem o wypłacenie 70% odszkodowania i prawie
dalszego odwoływania się od zaskarżonych decyzji. W piśmie z [...] września 2017 r.
podtrzymano stanowisko, że zmiana rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r.
2
rozporządzeniem z dnia 14 lipca 2011 r., wprowadziła radykalne zmiany na
niekorzyść właścicieli przejętych nieruchomości.
Minister Infrastruktury i Budownictwa ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że
decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Minister przytoczył przepisy kpa i
zasady dotyczące postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i
podkreślił, że organ pierwszej instancji zasadnie uznał, że decyzja z [...] maja 2012 r.
o ustaleniu odszkodowania za przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa
nieruchomość, nie jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną, o jakiej mowa w art.
156 § 1 pkt 1 kpa, gdyż nie została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.
Organ nadzoru zaznaczył, że materialnoprawną podstawą wydania kwestionowanej
decyzji z [...] maja 2012 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o
szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg
publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 154, poz.| 958 ze zm.) - dalej "specustawa
drogowa". Zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 1 tej ustawy nieruchomości, o których mowa w
art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w
odniesieniu do dróg krajowych, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację
inwestycji drogowych stała się ostateczna, za odszkodowaniem ustalonym przez
wojewodę w odrębnej decyzji, o której mowa w art 18.
Z treści art. 12 ust. 4a specustawy drogowej wynika, że decyzję ustalającą wysokość
odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej
jednostki samorządu terytorialnego, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu
na realizację inwestycji drogowej. W przedmiotowej sprawie decyzja o zezwoleniu na
realizację inwestycji drogowej wydana została przez Wojewodę [...] [...] listopada 2010. r., a zatem organ ten był również zobowiązany do ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
W ocenie Ministra prawidłowo też ustalono, że decyzja z [...] maja 2012 r. nie jest
dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Organ podkreślił,
że przesłanki rażącego naruszenia prawa należy upatrywać nie w błędach wykładni
przepisu, lecz w jasnych i niedwuznacznych przekroczeniach prawa i to takich, które
z uwagi na ich skutki powodują, że dotkniętego wadą rozstrzygnięcia nie da się
pogodzić z panującym porządkiem prawnym. O tym, czy miało miejsce rażące
naruszenie prawa, decyduje więc przede wszystkim oczywistość tego naruszenia
prowadząca do nadania prawa lub odmowy jego przyznania wbrew wszystkim
przesłankom przepisów.
3
Zdaniem Ministra w decyzji z [...] sierpnia 2017 r. prawidłowo też wskazano, że zarzut
błędnej oceny dowodu jakim jest operat szacunkowy nie może być badany w
niniejszym postępowaniu.
Podstawę ustalenia odszkodowania w sprawie stanowił operat szacunkowy
sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego [...] w dniu [...] maja
2012 r. Organ przytoczył treść art. 18 ust. 1 i 3 specustawy drogowej oraz art. 130
ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i zaznaczył, że organ wojewódzki,
ustalając odszkodowanie, dokonał oceny zgromadzonego w sprawię materiału
dowodowego, w tym w szczególności operatu szacunkowego, co znalazło wyraz w
uzasadnieniu wydanej decyzji. Sporządzona ocena dotyczyła zgodności jego
sporządzenia zarówno z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak i
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny
nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. W tym zakresie organ
nadzoru nie dopatrzył się uchybień.
Zdaniem organu nadzoru chybiony jest również zarzut zawarty we wniosku o
ponowne rozpatrzenie sprawy wskazujący, że decyzja z [...] maja 2012 r. dotknięta
jest wadą nieważności z mocy prawa, ze względu na zastosowanie prawa wstecz,
polegające na zastosowaniu przepisu w brzmieniu sprzed nowelizacji, tj.
zmienionych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r.
Rozporządzenie z dnia 14 lipca 2011 r. zmieniające w/w rozporządzenie w sprawie
wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego nie zawiera przepisów
przejściowych (intertemporalnych) dotyczących spraw wszczętych w okresie
obowiązywania starego rozporządzenia i dotychczas niezakończonych. Brak
przepisów przejściowych powodował, że od dnia 26 sierpnia 2011 r. we wszystkich
sprawach związanych z ustaleniem odszkodowania za nieruchomości przejęte na
cele drogowe, niezależnie od daty wszczęcia postępowania, obowiązują tylko nowe
przepisy rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r. Oznacza to, że na etapie
postępowania odszkodowawczego zastosowanie w sprawie musiały znaleźć
przepisy w nowym brzmieniu. Tym samym - w ocenie Ministra - stanowisko
skarżących, że wycena przejętej nieruchomości powinna zostać przeprowadzona
przez rzeczoznawcę majątkowego na podstawie przepisów rozporządzenia w wersji
obowiązującej do 26 sierpnia 2011 r. jest zupełnie bezzasadne. Nie można również
w tym wypadku mówić o działaniu prawa wstecz. Prawidłowo bowiem operat
szacunkowy został sporządzony przy uwzględnieniu aktualnego brzmienia
rozporządzenia, przez zastosowanie w wycenie § 36 ust. 4 rozporządzenia. Ponadto
4
nawet gdyby biegły w opracowanym operacie szacunkowym zastosował w/w przepis
w brzmieniu przed 26 sierpnia 2011 r., to doszedłby do takich samych konstatacji,
przepisowi § 36 ust. 4 w poprzedniej wersji rozporządzenia odpowiada bowiem § 36
ust. 1, co oznacza, że przyjęta przez biegłego metodologia, polegająca na przyjęciu
do porównań z szacowaną nieruchomością drogową, nieruchomości o tożsamym -
drogowym przeznaczeniu, była zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.
Organ nadzoru wskazał ponadto, że zarówno art. 12 ust. 4g, jak i art. 12 ust. 4b
specustawy drogowej, określający termin wydania decyzji odszkodowawczej, ma
charakter ściśle procesowy i stanowi uzupełnienie ogólnych regulacji kpa
dotyczących terminów załatwiania spraw. Może więc być on przedłużony według
reguł określonych w art. 36 ust. 2 kpa i nie można go interpretować jako normy
nakazującej wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania w tym terminie za wszelką
cenę, kosztem naruszenia prawa. Zwłaszcza, że sama specustawa drogowa w art.
12 ust. 5 odsyła do regulacji zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami,
w tym do art. 130 ust. 2, który dotyczy powierzenia rzeczoznawcy majątkowemu
sporządzenia opinii określającej wartość nieruchomości. Brak jest też podstaw
prawnych by na etapie prowadzonego postępowania nieważnościowego organ mógł
rozpatrywać kwestie związane z przewlekłym prowadzeniem postępowania
administracyjnego. Niewątpliwie też operat szacunkowy dotyczący innej
nieruchomości nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że ustalona w
kwestionowanym operacie szacunkowy wartość nieruchomości jest ustalona w
sposób nieprawidłowy. Podstawy takiej nie stanowi też orzecznictwo
sądowoadministracyjne.
Zdaniem Ministra prawidłowo ponadto ustalono, że w momencie sporządzenia
operatu szacunkowego stanowiącego podstawę ustalenia odszkodowania w
niniejszej sprawie, rzeczoznawca majątkowy nie był ukarany żadną karą
dyscyplinarną. Decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] stycznia 2014 r.
orzekająca o zastosowaniu wobec rzeczoznawcy majątkowego [...]
kary dyscyplinarnej w postaci zawieszenia uprawnień na okres 3 miesięcy podlegała
wykonaniu od dnia 25 lutego 2014 r. W dniu 2 maja 2012 r. wskazany rzeczoznawca
majątkowy był więc w pełni uprawniony do sporządzenia operatu szacunkowego w
przedmiotowym postępowaniu.
W ocenie Ministra organ wojewódzki kompleksowo rozpatrzył kwestię ustalenia odszkodowania, a zapadłe w tym zakresie rozstrzygnięcie stanowi wynik dokonanej w ramach uprawnień organu oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
5
Postępowanie o stwierdzenie nieważności mające charakter nadzwyczajny nie może zaś stanowić furtki do ponownej oceny stanu faktycznego sprawy, który nie został zakwestionowany przez strony na drodze postępowania odwoławczego.
Organ nadzoru podkreślił ponadto, że Wojewoda [...] prawidłowo
pouczył strony postępowania o możliwości złożenia odwołania do ówczesnego
Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w terminie 14 dni od dnia
doręczenia decyzji. We wniosku o stwierdzenie nieważności nie wskazano ponadto
żadnej podstawy prawnomaterialnej, z której wynikałaby nieważność kontrolowanej
decyzji. Organ wyjaśnił też, że zawarcie ugody może nastąpić dopiero po weryfikacji
decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym, kiedy zostaje otworzona możliwość
merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku pouczenia przez Wojewodę
[...] o możliwości uzyskania zaliczki w wysokości 70%
odszkodowania organ nadzoru wskazał, że nie ma to wpływu na prawidłowość
wydanej decyzji. Wypłata zaliczki na poczet odszkodowania jest bowiem czynnością
pomiędzy inwestorem, a uprawnionym do otrzymania odszkodowania dokonywaną
poza prowadzonym postępowaniem administracyjnym, niemającą wpływu zarówno
na wysokość ustalonego odszkodowania, jak i na procedurę.
W świetle powyższego Minister uznał, że decyzja z [...] sierpnia 2017 r. jest zgodna z
prawem, analiza całości akt sprawy nie wykazała bowiem, aby decyzja z [...] maja
2012 r. obarczona była jakąkolwiek kwalifikowaną wadliwością dającą podstawę do
stwierdzenia jej nieważności.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w
Warszawie wnieśli [...] podnosząc, że w ich ocenie niewątpliwe jest, że decyzja z [...]ࠀࠄࠆࠈࠊࠌࠐࠒࠔࠖ࠘ࠚࠜࠞࠢ maja 2012 r. dotknięta jest wadą nieważności z mocy prawa i wyczerpuje znamiona nieważności wynikające jednoznacznie z art. 156 § 1 pkt 2 i 7 kpa. Zdaniem skarżących decyzja Wojewody została wydana bez podstawy prawnej (nieistniejącej w dniach obligatoryjnego
ustawowego obowiązku wydania decyzji Wojewody o ustaleniu wysokości
odszkodowania tj. 16 listopada 2010 r. -17 stycznia 2011 r., art. 156 § 1 pkt 2 kpa), z
jednoczesnym rażącym naruszeniem prawa wynikającym z zakazanym z mocy
prawa zastosowaniem prawa wstecz (zmiany rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
14 lipca 2011 r. z datą wejście w życie 26 sierpnia 2011 r., art 156 § 1 pkt 2 kpa), co
nadaje decyzji Wojewody wadę nieważności z mocy prawa i czyni decyzję nieważną
6
z mocy tego prawa (art 156 § 1 pkt 7 kpa). Potwierdza to również w sposób
jednoznaczny i niepodważalny treść art. 12 ust. 4g specustawy drogowej. Skarżący
wskazali, że z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2017 r.
sygn. akt I OSK 2801/15 jednoznacznie wynika, że obligatoryjny ustawowy termin 60
dni nie może być przedłużany ani skracany, a zatem rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 14 lipca 2011 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu
szacunkowego nie ma i nie może mieć zastosowania do decyzji ZRID z [...] listopada
2010 r. z nadanym rygorem natychmiastowej wykonalności, czego ani Minister ani
też Wojewoda bezprawnie nie uwzględnili, a byli do tego zobligowani.
Zdaniem skarżących ponadto , wycena nieruchomości została zaniżona o blisko 58%
wartości odszkodowania, czego bezspornymi i niepodważalnymi dowodami są
załączone do wniosku o stwierdzenie nieważności 2 operaty szacunkowe z danymi
porównawczymi - pierwszy z [...] maja 2010 r. oraz drugi z [...] czerwca 2011 r.
Skarżący wskazali, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA operat
szacunkowy ponad wszelką wątpliwość nie jest wiążącym dla decyzji wojewody o
ustaleniu wysokości odszkodowania, tak więc nie ma żadnych wątpliwości, że
wartość odszkodowania w niniejszej sprawie została bezprawnie zaniżona, a
zarówno Minister jak i Wojewoda zastosował przepisy specustawy odnoszące się
wprost do decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wynikającej z
zapisu art 12 ust 4b specustawy drogowej, której nie nadano klauzuli
natychmiastowej wykonalności, co w tym konkretnym przypadku było i jest
niedopuszczalne z mocy prawa, nie stanowi bowiem wykonywania prawa i nie
korzysta z ochrony tego prawa.
Zdaniem skarżących decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności z mocy prawa
decyzji Wojewody są bezzasadne, albowiem nie uwzględniają bezspornych i
niepodważalnych dowodów nieważności z mocy prawa wynikających jednoznacznie
z art. 156 § 1 pkt2i7kpa.
Skarżący zaznaczyli ponadto, że Konstytucja RP oraz Konwencja o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności, chronią prawa własności z urzędu i gwarantują
słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie na cele publiczne, które w tej konkretnej
sprawie zostało bezprawnie zaniżone o blisko 43% należnego odszkodowania, co
zostało udowodnione ponad wszelką wątpliwość, a wyrządzona krzywda musi być
naprawiona z urzędu. Decyzja Wojewody dotknięta wadą nieważności z mocy prawa
musi być więc usunięta z obrotu prawnego z urzędu.
7
W kolejnych pismach procesowych z [...] lutego 2018 r., [...] września 2018 r.,
[...] grudnia 2018 r. skarżący podtrzymali podnoszone zarzuty dotyczące nieważności
decyzji z [...] maja 2012 r.
Minister Infrastruktury i Budownictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie
podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Infrastruktury i
Budownictwa z dnia [...] listopada 2017r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy
własną decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2012r. o ustaleniu na rzecz Skarżących odszkodowania za nieruchomości przejęte pod budowę drogi ekspresowej [...].
W pierwszej kolejności Sąd zaznacza , że w całości podziela ustalenia faktyczne i
oceny dokonane przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie zachodzi
zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytaczania w tym miejscu uzasadnienia.
Wyjaśnienia jednakże wymaga, że podstawowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie
ma okoliczność, że przedmiotowe postępowanie toczyło się w trybie nadzwyczajnym,
nieważnościowym. Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, na co trafnie
zwrócił uwagę organ nadzoru, jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej
zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Dlatego może mieć miejsce
jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad
wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przedmiotem postępowania nieważnościowego
nie jest zatem powtórne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją merytoryczną. W
tym postępowaniu organ ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i
wadliwości zastosowania prawa. Obowiązkiem organu w postępowaniu
nieważnościowym jest dokonanie oceny, czy w świetle zaistniałego stanu
faktycznego w sposób prawidłowy znalazły zastosowanie obowiązujące normy
prawne, czy też wydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić
należy, że oceny zgodności z prawem, czyli zaistnienia przesłanki nieważnościowej
8
należy dokonywać według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego i
obowiązującego w dacie wydania kwestionowanej decyzji.
Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, którą organy nadzoru szczególnie
rozważały w stanie faktycznym niniejszej sprawy, była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2
k.p.a., czyli przesłanka wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Rażące
naruszenie prawa, o którym mowa w powołanym przepisie, to naruszenie oczywiste,
łatwo dostrzegalne, wyraźne, niewątpliwe, o szczególnie dużym ciężarze
gatunkowym. Naruszenie to zachodzi zatem wyłącznie wtedy gdy czynności
zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej
wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części
(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2001 r., sygn. akt II
SA 1726/00, LEX nr 51233).
Z powyższego wynika, że obalenie skutków prawnych decyzji ostatecznej w tym
trybie, powodujące przełamanie określonej w art. 16 § 1 kpa, zasady trwałości
decyzji ostatecznych, jest możliwe wyłącznie w sytuacji wydania decyzji w
warunkach szczególnie ciężkiego, w tym oczywistego, naruszenia prawa, którego
przypadki wskazuje art. 156 § 1 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że podstawę ustalenia na rzecz
Skarżących odszkodowania w ramach kontrolowanej decyzji z dnia [...] maja 2012r.
stanowił operat szacunkowy z [...] maja 2012 r. sporządzony przez rzeczoznawcę
majątkowego [...], który w dniu jego wykonania miał stosowne
uprawnienia rzeczoznawcy. Spór w sprawie dotyczy natomiast przede wszystkim
tego czy podniesione przez Skarżących w toku przedmiotowego postępowania
nieważnościowego wady powyższego operatu szacunkowego, nieujawnione w toku
postępowania odszkodowawczego toczącego się w trybie zwykłym, mogą świadczyć
o wydaniu decyzji odszkodowawczej z dnia [...] maja 2012r. z rażącym naruszeniem
prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Po analizie akt sprawy, w tym podniesionych w skardze zarzutów, Sąd stwierdza, że
Skarżący w istocie domagają się wyeliminowania w trybie nieważnościowym decyzji
ostatecznej z uwagi na istnienie, nieuwzględnionych przez organ orzekający o
ustaleniu odszkodowania okoliczności faktycznych. W szczególności Skarżący
zarzucają, że sporny operat szacunkowy został sfałszowany, wydany został w
9
oparciu o wadliwe przepisy prawa, zawiera zaniżoną wartość szacowanej
nieruchomości , a sama decyzja odszkodowawcza została wydana z wyraźnym
opóźnieniem, co stanowiło działanie na szkodę zainteresowanych.
Wyjaśnić trzeba, że wskazane zarzuty nie mogą być uznane za uzasadnione.
Istotnym jest bowiem , że w postępowaniu nadzorczym niedopuszczalnym jest
dowodzenie wydania kontrolowanej decyzji z naruszeniem zasad procedowania , a w
szczególności wydania kontrolowanej decyzji z pominięciem wyczerpującego
zebrania a następnie rozpatrzenia sprawy, jak również dokonania wadliwej oceny
dowodów i ustaleń faktycznych. Brak jest bowiem możliwości, aby tryb stwierdzenia
nieważności decyzji był wykorzystywany jako trzecia instancja trybu zwykłego, a do
tego w istocie zmierzał wniosek Skarżących. Przedmiotem postępowania w sprawie
dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej nie jest , ponad
wszelką wątpliwość, ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy poprzez
przeprowadzenie po raz kolejny postępowania dowodowego.
Kwalifikowane wady powodujące nieważność decyzji ostatecznej muszą wynikać z
samej decyzji. Tymczasem, podnoszone przez Skarżących w toku postępowania
nieważnościowego i w skardze do sądu kwestie dotyczące wadliwości operatu
szacunkowego są ściśle związane z tym operatem będącym dowodem w sprawie o
ustalenie odszkodowania. W konsekwencji wymienionych wad spornego operatu
szacunkowego nie można zakwalifikować jako wad decyzji o ustaleniu
odszkodowania.
W kontrolowanym postępowaniu istotnym jest , że wydana przez Wojewodę
[...] decyzja odszkodowawcza wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 130 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 12 i 18 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. O szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, art. 156 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. ( Dz.U. 207 p. 2109). Organ
ustalił bowiem wysokość odszkodowania wg stanu nieruchomości w dniu wydania
decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz wg jej wartości z chwili
wydania decyzji. Ustalenie wysokości tego odszkodowania nastąpiło w następstwie
pozyskania operatu szacunkowego, który został sporządzony przez uprawnionego
rzeczoznawcę a następnie oceniony przez organ. Wbrew treści skargi posłużenie się
10
przez biegłego rozporządzeniem Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie
wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego w wersji zmienionej
rozporządzeniem zmieniającym Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2011 r. uzasadnione
było faktem, że przywołane rozporządzenie zmieniające nie zawierając przepisów
intertemoporalnych determinowało po stronie organu obowiązek stosowania we
wszystkich sprawach wszczętych i niezakończonych, przepisów nowych .
W odniesieniu zaś do zarzutu sfałszowania operatu szacunkowego oraz
ewentualnego posiadania przez Skarżących nowych dokumentów lub innych
dowodów istniejących w dacie wydania kontrolowanej obecnie decyzji
odszkodowawczej, nieznanych organowi, który ją wydał, zaznaczyć należy, że mogą
one stanowić ewentualną podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art.
145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. Z uwagi na sygnalizowaną przez organ niekonkurencyjność
nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznej nie mogą one bowiem
stanowić podstawy do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.
Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia przez Wojewodę [...], który wydał decyzję w dniu [...] maja 2012r. - art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. Art. 12 ust.4a ustawy z 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych przesądza bowiem, że decyzję odszkodowawczą wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji , którą to decyzję wydał tenże Wojewoda [...] w dniu
[...] listopada 2010r.
Za analogicznie bezpodstawny Sąd uznał także zarzut Skarżących naruszenia art.
156 § 1 pkt.7 k.p.a. Analiza stanu faktycznego sprawy prowadzi do wniosku, że
kontrolowana decyzja nie zawiera żadnej wady powodującej jej nieważność z mocy
prawa.
W odniesieniu do twierdzenia Skarżących, że przyczyną powyższego jest spóźnione
wydanie przez organ decyzji odszkodowawczej wobec wskazania ustawowego
zawartego w treści art. 12 ust. 4g ustawy drogowej , gdzie ustawodawca postanowił
o wydaniu decyzji o ustaleniu odszkodowania w terminie 60 dni od dnia nadania
decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej
wykonalności, jeżeli taki rygor został nadany , należy uznać , że jest ono chybione.
Termin powyższy , podobnie jak inne terminy wskazane w tej ustawie, ma charakter
procesowy, jego upływ nie rodzi zatem żadnych skutków materialnoprawnych, nie
11
spowodował także wyłączenia zastosowania w sprawie rozporządzenia
zmieniającego Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2011 r. w sprawie wyceny
nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego a samo przewlekłe
prowadzenie przez organ tego postępowania nie może być analizowane pod kątem
stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji.
Na zakończenie podkreślić należy, że organ wydał zaskarżoną decyzję z
poszanowaniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 75, 77, 80 i art. 107 § 3 k.p.a,
Rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiał dowodowy sprawy i dokonał jego
dokładnej analizy , w tym operatu, który organ przyjął do ustalenia wysokości
odszkodowania. Jak już wskazano wyżej, w przedmiotowym postępowaniu
nieważnościowym obowiązkiem organów była wyłącznie ocena czy ostateczne
decyzje o ustaleniu odszkodowania obarczone są wadą rażącego naruszenia prawa
w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, obowiązkowi temu organ nadzoru
sprostały. W procesie badania przesłanki rażącego naruszenia prawa organy
prawidłowo wzięły pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty wydania
kwestionowanych decyzji odszkodowawczych, a swoją ocenę wyczerpująco
uzasadniły stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na
podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed
sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.
12
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło