I SA/Wa 1097/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 r. sprawy ze skargi K. K. i J. M. w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18.09.2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 302/14 1. wymierza Prezydentowi W. grzywnę w wysokości 6000 (sześć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta W. na rzecz K. K. i J. M. sumę pieniężną w kwocie 1500 (jeden tysiąc pięćset) złotych na rzecz każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta W. solidarnie na rzecz K. K. i J. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. K. K. i J. M skargą z dnia [...] marca 2020 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 302/14. 7, sygn. akt I SAB/Wa 46Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...], dawniej "[...]" w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 wyroku) oraz stwierdził, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 wyroku). W skierowanej do Sądu skardze na niewykonanie wyroku skarżący wnieśli o: - na podstawie art. 154 § 2 zd. 2 p.p.s.a., stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - na podstawie art. 154 1 p.p.s.a., nałożenie na Prezydenta stosownej grzywny; - na podstawie art. 154 § 6 p.p.s.a. przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów; - rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym; - zasądzenie od Prezydenta kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi wskazali, że pomimo wydania przez Sąd wyroku stwierdzającego bezprawne blokowanie pokrzywdzonym realizacji ich słusznych praw związanych z nieruchomością, sprawa nie została załatwiona do dnia dzisiejszego. Prezydent nie wykonał wyroku pomimo uprzednich wezwań, w tym wezwania z dnia [...] marca 2020 r. Skarżący podnieśli, że wskutek niewykonania przez organ wyroku z dnia 18 września 2014 r. ponieśli istotną szkodę niemajątkową. Z tego względu, uzasadnione jest wnioskowanie o przyznanie sumy pieniężnej wynikające z naruszenia ich dóbr osobistych, w postaci prawa do wolności dysponowania swoją własnością, zdrowia, prawa poszanowania do dziedzictwa rodzinnego, prawa do niezwłocznego rozpoznania swej sprawy przez właściwy organ lub sąd. Skutkiem takiego naruszenia prawa przez organ jest poczucie bezsilności i krzywdy związane z poczuciem braku możliwości korzystania z rodzinnych składników majątkowych, w tym krzywda i szkoda związana z brakiem możliwości zagospodarowania tych środków, np. na lokacie bankowej albo jako inna lokata kapitału oraz związane z ignorowaniem prawa do niezwłocznego rozpoznania sprawy przez organ administracyjny, związany z tym wpływ na sferę zdrowia pokrzywdzonych, poprzez rozdrażnienie i stres. Zdaniem skarżących, ich krzywda ma charakter obiektywny, a przewlekanie załatwienia sprawy przez organ stanowi samoistną podstawę do przyznania sumy pieniężnej. Podnieśli, że w niniejszej sprawie istnieje obawa, iż bez wymierzenia Prezydentowi sankcji w postaci przyznania na rzecz skarżących sumy pieniężnej, organ w dalszym ciągu nie wykona wyroku tutejszego Sądu. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o nierozpatrywanie skargi w trybie uproszczonym oraz o jej oddalenie. Wskazał, że nieruchomość położona w [...] przy dawnej ul. [...], oznaczona hip. jako "[...]" rej. hip. [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14 poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Następnie powyższy grunt z dniem 27 maja 1990 r. stał się własnością Dzielnicy-Gminy [...]-[...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 1991 r., nr [...] w odniesieniu do obecnej działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...]. Prezydent podał, że pewne opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane m.in. bardzo dużą ilością wpływającej do biura korespondencji zarówno w sprawach rozpoznania wniosków o przyznanie prawa własności czasowej do gruntów [...] jak i przyznania odszkodowania za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Ponadto poinformował, że obecnie prowadzone postępowanie znajduje się na etapie analizy zgromadzonego materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji, w oparciu o który biuro powzięło działania mające na celu zlecenie biegłemu geodecie rozliczenia dawnej nieruchomości w obecnych działkach ewidencyjnych z oznaczeniem dokładnej powierzchni, która powinna być brana pod uwagę w procesie przyznania odszkodowania za należną nieruchomość i postępowanie zostanie zakończone w okresie dwóch miesięcy, licząc od daty uzyskania opracowania geodezyjnego przedmiotowego gruntu. Ponadto Prezydent wskazał, że postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] maja 1995 r. o odszkodowanie za powyższą nieruchomość zostało zawieszone z urzędu do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku złożonego w dniu [...] listopada 1991 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi [...] grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 września r., sygn. akt I SAB/Wa 302/14, zobowiązał Prezydenta [...] rozpoznania wniosku Z. D. z dnia [...] maja 1995 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] [...], dawniej "[...]" - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 12 stycznia 2015 r. - zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 12 marca 2015 r. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, iż do dnia wniesienia skargi z dnia [...] marca 2020 r. (data stempla pocztowego – [...] kwietnia 2020 r.) - mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżących do wykonania prawomocnego wyroku oraz mimo tego, że już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1528/16, z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1729/17 oraz z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1872/18 wymierzył Prezydentowi [...] grzywny w wysokości odpowiednio 2000, 5000 zł i 5000 zł, jednocześnie stwierdzając, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - organ w dalszym ciągu nie rozstrzygnął przedmiotowej sprawy. Ponadto w wyroku z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1729/17 Sąd przyznał od Prezydenta [...] na rzecz skarżących sumę pieniężną po 2000 zł na rzecz każdego ze skarżących a w wyroku z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1872/18 sumę pieniężną po 1000 zł na rzecz każdego z nich. Do dnia rozprawy sądowej powyższe okoliczności nie skłoniły Prezydenta do rozpoznania przedmiotowego wniosku. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny, jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, iż niewykonywanie wyroków sądów – niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych – w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku Sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający w sprawie ocenił, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 6000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze fakt, iż jest to już czwarta grzywna w przedmiocie niewykonania wyroku wymierzona przez Sąd. Zaznaczenia wymaga, że Sąd dokonał oceny bezczynności organu w niewykonaniu wyroku Sądu - do marca 2020 r., a następnie od maja 2020 r. do dnia wyrokowania. Zgodnie bowiem z art. 15 zzs ust. 1 pkt 6) ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 i poz. 567) oraz ustawą nowelizującą z 31 marca 2020 r. (Dz. U. Nr 568) w okresie stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach administracyjnych ulega zawieszeniu na ten okres (tj. od 14 marca 2020 r.). Natomiast zgodnie z art. 15 zzs ust. 10 pkt 1) ustawy w okresie stanu zagrożenia epidemiologicznego lub epidemii przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się. W myśl art. 15 zzs ust. 11 ustawy zaprzestanie czynności przez sąd, organ lub podmiot, prowadzące odpowiednio postępowanie lub kontrolę, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Zaś zgodnie z art. 68 ust. 7 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy zmienianej w art. 46 (tj. ww. ustawy z 2 marca 2020 r.), których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzs (ww. ustawy z 2 marca 2020 r.), biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Oznacza, to, że postępowanie administracyjne dotyczące rozpoznania wniosku o odszkodowanie rozpoczęło dalszy swój bieg od 24 maja 2020 r., tj. 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy zmieniającej z dnia 14 maja 2020 r., tj. 16 maja 2020 r. Dodatkowo organ po wniesieniu przedmiotowej skargi na niewykonanie wyroku postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r. zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku złożonego w dniu [...] listopada 1991 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Zaznaczyć również należy, że pomimo cofnięcia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w dniu [...] sierpnia 2020 r., organ nie umorzył postępowania i nie podjął zawieszonego postępowania, uczynił to dopiero [...] stycznia 2021 r., wydając decyzję o umorzeniu postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz długość przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego ww. wyrokiem Sąd uznał, że bezczynność organu po wyroku z dnia 18 września 2014 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sprawa o przyznanie odszkodowania - pomimo wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku oraz trzech wyroków wymierzających grzywnę - nie została przez organ załatwiona, a wyznaczony w wyroku z dnia 18 września 2014 r. termin załatwienia sprawy został znacznie przekroczony. W niniejszej sprawie Sąd, oceniając charakter bezczynności Prezydenta [...], wziął pod uwagę czas przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu do załatwienia sprawy, zapadłe uprzednio w sprawie wyroki w przedmiocie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu, a w rezultacie nierespektowanie kilku orzeczeń sądu. Przy tym, przy ocenie charakteru bezczynności nie można uwzględnić argumentu organu co do niemożności właściwego procedowania z uwagi na ponaglenia i skargi wnoszone przez strony, skutkujące pozbawieniem organu dostępu do akt sprawy. Legalnego działania strony, jako podmiotu postepowania administracyjnego, w ramach przysługujących jej uprawnień, nie można uznawać za przeszkodę w wydaniu decyzji. Ponadto, z zasady praworządności wynika dla organu obowiązek działania na podstawie przepisów prawa, chodzi jednak nie tylko o przepisy o charakterze materialnoprawnym, ale i procesowym, w tym przepisy dotyczące terminów załatwiania spraw (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 719/17). Powyższe okoliczności czynią uzasadnionym żądanie wymierzenia Prezydentowi [...] z tytułu zaistniałej opieszałości w wykonaniu prawomocnego wyroku kolejnej grzywny, przy wymiarze której uwzględniono dwuletni okres jaki upłynął od zwrotu akt wraz z ostatnim wydanym w tożsamym przedmiocie prawomocnym wyrokiem tut Sądu oraz wysokość uprzednich grzywien. Mając z kolei na względzie potrzebę zwiększenia dolegliwości finansowej obciążającej organ w celu przymuszenia go do wykonania prawomocnego wyroku, jak też potrzebę zrekompensowania skarżącym uzasadnionego poczucia krzywdy wynikającego z lekceważenia ich prawa do uzyskania wiążącego stanowiska organu administracji publicznej w sprawie zainicjowanej prawie 26 lat temu, zasadnym okazało się także uwzględnienie żądania przyznania na ich rzecz sumy pieniężnej, w wymiarze po 1500 złotych na rzecz każdego z nich. W świetle bowiem dotychczasowego zachowania organu, tylko zwiększenie represji finansowej może doprowadzić do wyegzekwowania efektywniejszego działania w sprawie i jej niezwłocznego załatwienia bez konieczności występowania przez strony z kolejną przewidzianą w art. 154 p.p.s.a. skargą. Wynikające z zastosowanych środków łączne finansowe obciążenie organu wynosić będzie w tym wypadku 9.000 złotych i jest na tyle dotkliwa, że powinna skłonić organ do zintensyfikowania działań w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Z uwagi jednak na wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, w tym na Mazowszu oraz objęcia Polski tzw. czerwoną strefą, przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.