I SA/Wa 1098/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 marca 2024 r. nr KOA/1011/Sr/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2024r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z 27 grudnia 2023 r., nr OPS.ŚRśp.4702-122.2023 w przedmiocie odmowy przyznania M.O. (dalej jako skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem S. O. . SKO wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 390, dalej jako ustawa). Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a więc na brak związku skutkowo – przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem ww. opieki. Organ podał, że przed powstaniem niepełnosprawności u ojca ostatnie zatrudnienie 35 letniego skarżącego miało miejsce w 2016 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie na ustalenie, że urodzony w dniu 11 października 1960 r. Pan S. O. , będący ojcem (mającego 35 lat) Wnioskodawcy M. O. , na podstawie wydanego w dniu 10 sierpnia 2023 r. orzeczenia (na skutek rozpoznania wniosku z 28 czerwca 2023 r.), został na okres do 31 lipca 2024 r. zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wskazuje nadto, że jego niepełnosprawność istnieje od 62. roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 czerwca 2023 r. Z jego treści wynika również, że S. O. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę tę sprawuje zamieszkujący z nim syn M. O. , który z racji sprawowanej opieki nie może podjąć zatrudnienia. Zamieszkują z nimi także pozostałe dzieci Pana S. O. , tj.: A. O. i M. O. . Córka ma 32 lata, nie ma własnej rodziny, nie pracuje, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako: "bezrobotny niepełnosprawny". Brat M. zaś ma 26 lat, również nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, podejmuje się prac dorywczych, jest zdrowy, nie posiada własnej rodziny. W międzyczasie skarżący ubiegał się o ww świadczenie w związku z opieką nad babcią (sygn. akt I SA/Wa 2354/23). SKO podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członka rodziny osoby niepełnosprawnej, którzy w imię poświęcenia dla najbliższej osoby rezygnują z zatrudnienia, aby świadczyć im stałą opiekę. Wskazało na treść art. 17 ust. 1 ustawy, która jednoznacznie wskazuje, że nie każde niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. To zaś prowadzi do wniosku, że istotą świadczenia opiekuńczego jest pomoc osobom zdolnym i chętnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Celem tego przepisu jest bowiem udzielanie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. Rezygnacja z zatrudnienia i niepodejmowanie tego zatrudnienia następuje na skutek sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu ww. przepisu była więc pomoc osobom sprawującym stałą i długotrwałą opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji, zmuszającej je do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. W realiach ww. sprawy SKO uznało, że wieloletnia bierność zawodowa skarżącego, który w okresie 2005-2023 pracował jedynie dorywczo od 10 sierpnia 2015 r. do 19 września 2015 r. oraz w okresie od 2 lipca 2016 r. do 8 sierpnia 2016 r., nie uzasadnia twierdzenia, że niepodjęcie zatrudnienia przez skarżącego wynikało z konieczności sprawowania opieki nad ojcem. Wg SKO zamieszkujące z wymagającym opieki na stałe dorosłe, młode, zdrowe i niepracujące, a zobowiązane alimentacyjnie dzieci mogą tak zorganizować zakres wykonywanej opieki, że obiektywnie możliwe będzie podjęcie zatrudnienia nie tylko przez skarżącego, ale również przez pozostałe rodzeństwo. Zwłaszcza - co podkreśliło kilkakrotnie SKO - M. O. pracował dotychczas wyłącznie dorywczo. W skardze na ww. decyzję skarżący zarzucił SKO naruszenie: - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust la ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Skarżący w oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2024 r. nr KOA/lOll/Sr/24 oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy P. z dnia 27 grudnia 2023 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M.O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżący sprawował rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną babcią. Stan faktyczny ustalony w sprawie nie był kwestionowany i nie budzi wątpliwości; stanowisko organu w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy sąd podziela i przyjmuje jako własne. Z treści art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy (zawierającego definicję określenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa") wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Z przywołanego unormowania wynika zatem, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby osoba ubiegająca się o nie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej) albo niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Dlatego też musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma więc obowiązek ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Przyjęcie związku przyczynowo-skutkowego jako wieloczłonowego, po myśli uchwały Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt III CZP 49/14 (OSNC 2015, Nr 5, poz. 60) i jej uzasadnienia oraz części powoływanych w nim orzeczeń Sądu Najwyższego, wymaga wystąpienia normalnego związku przyczynowego między kolejnymi członami następujących po sobie zdarzeń prawnych aż do ostatniego (tak NSA w wyroku z dnia z dnia 14 lutego 2024 r. I OSK 196/23, LEX nr 3689606). Uwzględniając zatem, że skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego ojca (i babcię – w innym równoległym postępowaniu), który w 2023r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a przy tym skarżący w okresie od 2005-2023 poza zatrudnieniem nieco ponad 2 miesiące (w okresie od 10 sierpnia 2015 r. do 19 września 2015 r. oraz w okresie od 2 lipca 2016 r. do 8 sierpnia 2016 r.) nie wykazał żadnej innej aktywności zawodowej, to zasadnie SKO przyjęło, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący od ostatniego zatrudnienia do momentu gdy w 2023r. zaczął opiekować się niepełnosprawnym ojcem, był zatrudniony lub próbował podjąć jakiekolwiek zatrudnienie. Bezsprzecznie świadczy to o braku związku przyczynowo-skutkowego w myśl art. 17 ust. 1 ustawy – pomiędzy sprawowaną nad ojcem opieką a permanentnym brakiem aktywności zarobkowej (poza wskazanymi 2 miesiącami). W sprawie nie jest sporne czy ojciec skarżącego wymaga długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ani też to, że skarżący zapewnia tę opiekę, jednakże okoliczność ta nie może stanowić o spełnieniu przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską, ani też opieka ta nie była związana z brakiem możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Wbrew zarzutom skargi, bez wpływu na wynik sprawy pozostają uwagi SKO co do możliwości sprawowania opieki nad ojcem przez pozostałe rodzeństwo skarżącego. Zaprzestanie lub niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby decydujące się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok NSA z 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1239/22). Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, czego w kontrolowanej sprawie skarżąca nie wykazała (por. NSA w wyroku z dnia z dnia 14 lutego 2024 r. I OSK 196/23, LEX nr 3689606). W sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, zatem – wbrew zarzutom skargi - nie doszło do ich naruszenia przez SKO. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).