I SA/Wa 110/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 czerwca 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 244/17 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 4000 (cztery tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz A. S. sumę pieniężną w kwocie 1000 (jeden tysiąc) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz A. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A. S. (dalej jako "skarżąca") pismem z [...] grudnia 2020 r. (data prezentaty) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w maksymalnej wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, 2) przyznanie od Prezydenta [...] na jej rzecz sumy pieniężnej stanowiącej połowę dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, 3) stwierdzenie, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4) zasądzenie od Prezydenta [...] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych - w związku z niewykonaniem przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 czerwca 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 244/17. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną hip. nr [...]- w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 4 października 2017 r. Zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 4 stycznia 2018 r. Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, jak również wystosowania przez skarżącą wezwania do niezwłocznego wykonania powołanego wyroku, organ nie wykonał tego wyroku. Dlatego też skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę - żądając wymierzenia organowi grzywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 343/18, wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 1.000 złotych oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponieważ Prezydent [...] w dalszym ciągu nie rozpoznał przedmiotowego wniosku - dlatego też skarżąca ponownie wezwała organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku, a następnie złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez organ tego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1010/19, wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2.000 złotych oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na dalszą bezczynność organu skarżąca ponownie wezwała organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku, a następnie złożyła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/WA 2385/19 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2.500 zł. Jednocześnie stwierdził, iż bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pismem z [...] listopada 2020 r. (data prezentaty) skarżąca po raz kolejny wezwała organ do niezwłocznego wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 czerwca 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 244/17, zaś pismem z 17 grudnia 2020 r. (data prezentaty) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazała, że niezałatwienie sprawy pomimo upływu już 2 lat i 11 miesięcy od terminu wyznaczonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a także pomimo wymierzenia Prezydentowi grzywien za bezczynność w wykonaniu orzeczenia Sądu - przemawia za tym, iż bezczynność organu w niniejszej sprawie ma charakter wyjątkowo rażący oraz znacząco narusza zaufanie do organu, wobec czego żyje ona w ciągłym stresie, że sprawa nie zostanie rozpoznana. Ponadto, mimo upływu już ponad 6 lat od złożenia wniosku o odszkodowanie, nie może korzystać z należnych jej środków z tytułu odszkodowania - co uzasadnia również przyznanie od organu na jej rzecz sumy w maksymalnej wysokości tj. połowy dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie - podnosząc, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5.04.1958 r., lub za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5.04.1958 r. Postępowanie w sprawach odszkodowawczych polega m. in. na gromadzeniu dokumentów potwierdzających prawa podmiotowe wnioskodawcy do ubiegania się o odszkodowanie, ustalaniu wszystkich osób uprawnionych, określeniu aktualnego właściciela gruntu, pozyskaniu map sytuacyjnych, występowaniu do sądu wieczystoksięgowego po zaświadczenia hipoteczne i do biegłych po opinie oraz sprawdzeniu czy przedmiotowa nieruchomość spełnia przesłanki art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Następnie wskazał, że obecnie przedmiotowe postępowanie znajduje się na etapie gromadzenia materiału dowodowego. Pismem z [...] grudnia 2020 r. poinformował on pełnomocnika stron, że przyczyną niezałatwienia sprawy w terminie jest fakt, iż nie uzyskano opracowania geodezyjnego mającego na celu rozliczenie przedmiotowej nieruchomości w granicach obecnych działek ewidencyjnych. Jednocześnie na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. poinformował, że przewidywany termin rozpatrzenia wniosku planowany jest na 28 lutego 2021 r. Prezydent stwierdził, że zdaniem skarżącej nie podejmuje on żadnych faktycznych czynności zmierzających do wydania decyzji. Odnosząc się do powyższego wskazał, iż od czasu zwrotu akt sprawy z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (15 lipca 2020 r.), które były przesłane w związku ze skargą strony postępowania w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku WSA w Warszawie, organ prowadzący postępowanie pismem z [...] lipca 2020 r. wystąpił do Wydziału Zasobów Lokalowych w Dzielnicy [...] o nadesłanie dokumentacji pochodzącej z teczek lokali znajdujących się w budynku położonym przy ul. [...]. Powyższe pismo było skierowane do wiadomości pełnomocnika stron postępowania. Wnioskowane dokumenty Wydział Zasobów Lokalowych dla Dzielnicy [...] przesłał przy piśmie z [...] sierpnia 2020 r. Ponadto cały czas organ oczekuje na wykonanie przez biegłego geodetę opinii w sprawie przedmiotowej nieruchomości. Wskazał przy tym, iż zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dodał, że obecnie, nie jest możliwe zakończenie postępowania bez uzyskania rozliczenia geodezyjnego dotyczącego dawnej nieruchomości hipotecznej, a także pozwalające na zbadanie przesłanek z art. 215 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ponadto wskazał na trwający stan pandemii, co wiąże się z utrudnieniami w dostępie do dokumentacji sądów i archiwów - zarówno przez organ jak i geodetów wykonujących zlecenia. Powyższe przekłada się bezpośrednio na terminy pozyskiwania dokumentacji, a w efekcie na wydłużenie trwających postępowań. Do dnia 27 maja 2021 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi [...] grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 czerwca 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 244/17 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną hip. nr [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 4 października 2017 r. - zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 4 stycznia 2018 r. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, iż do dnia wniesienia skargi z [...] grudnia 2020 r. (data prezentaty) - mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżącą do wykonania prawomocnego wyroku i mimo tego, że już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z: - 11 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 343/18, wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 1.000 złotych oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, - 5 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1010/19, wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2.000 złotych oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, - 5 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/WA 2385/19 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2.500 zł, jednocześnie stwierdzając, iż bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa - Prezydent [...] nie rozstrzygnął przedmiotowej sprawy. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, iż niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 4.000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd wziął pod uwagę także fakt, iż jest to już czwarta grzywna wymierzona przez Sąd, jednakże miał też na uwadze, że akta sprawy przez długi okres czasu były w dyspozycji Sądu (w związku z poprzednimi sprawami) a nie Prezydenta [...]. Ponadto sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości warszawskie przejęte dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, że Prezydent [...] prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów w sprawie Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta [...] i mimo trzech wyroków wymierzających mu grzywnę - nie zakończył sprawy, choć upłynęły już ponad 3 lata od wyznaczonego terminu. Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. Sąd uwzględnił wniosek skarżącej - uznając za słuszne jej żądanie przyznania od Prezydenta [...] sumy pieniężnej, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że zasadne jest przyznanie skarżącej sumy pieniężnej tylko w kwocie 1.000 zł (jeden tysiąc), gdyż przyznanie wyższej kwoty jest niczym nie uzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy. Sąd zasądził też na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 i 7 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.