I SA/Wa 1102/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi I. K., M. C., M. D. i W. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących I. K., M. C., M. D. i W. D. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołań J. R. pełnomocnika I. K., A. G., M. C., M. D. i W. D. od decyzji nr [..] Prezydenta W. z dnia [...] września 2005 r. odmawiającej przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją Prezydenta W. z dnia [...] września 2005 r. odmówiono przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) za nieruchomość położoną w W. przy ul.[...], hip. nr [...] W uzasadnieniu podniesiono, że przedmiotowa nieruchomość stanowiąca własność K. D., M. D., A. G. i I. K. przejęta została na własność państwa na mocy przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W dacie wejścia w życie dekretu nieruchomość zabudowana była domem zawierającym [..] izb mieszkalnych i [...] izb użytkowych. Organ pierwszej instancji podkreślił, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje możliwości ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości przejęty na własność państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, na którym usytuowany był budynek mieszkalny wielorodzinny. W ocenie organu w przypadku nieruchomości zabudowanych odszkodowanie może być przyznane jedynie za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Znajdujący się na przedmiotowym gruncie budynek mieszkalny przeszedł z mocy prawa na własność państwa z dniem 16 lutego 1949 r., tj. z dniem upływu terminu na złożenie przez byłych właścicieli wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy do gruntu wymienionej nieruchomości. Wniosek taki nie został złożony. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożył J. R. (pełnomocnik byłych współwłaścicielek I. K. i A. G. oraz następców prawnych byłych współwłaścicieli nieruchomości, tj. M. C., M. D. i W. D.). Zarzucił, że decyzja wydana została bez wnikliwego zapoznania się ze sprawą. W wyniku rozpatrzenia odwołania i całości sprawy organ drugiej instancji uznał, że przedmiotowy budynek i działka nie spełniają przesłanek z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wobec czego brak jest podstaw do odszkodowania. Wojewoda [...] wskazał, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. przewiduje jedynie możliwość ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny, który przeszedł na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę niezabudowaną, która przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organ drugiej instancji powołał się na stanowisko doktryny (D. Kozłowska, E. Mzyk "Grunty Warszawskie", Wydanie II, Zielona Góra 2000), że odszkodowanie za grunt zabudowany domem jednorodzinnym (lub jakimkolwiek innym) nie przysługuje. Na powyższą decyzję skargę w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli I. K., M. C., M. D. i W. D. Zdaniem skarżących sporna nieruchomość spełnia wszystkie przesłanki do przyznania byłym właścicielom odszkodowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Stosowanie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- zwaną dalej: "ppsa), sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że skarga jest zasadna. Na wstępie należy zauważyć, że po złożeniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji zmarła uczestniczka postępowania A.G. (odpis skrócony aktu zgonu k. 34 akt sądowych). Uczestniczkę tę, jak również pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości i ich spadkobierców, reprezentował pełnomocnik J. R. Pełnomocnik nie powiadomił organu drugiej instancji o śmierci jednego ze swoich mocodawców. W przypadku śmierci strony udział w postępowaniu administracyjnym winni brać jej spadkobiercy, wskazani prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o stwierdzeniu praw do spadku, gdyż osoby te mają interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa w uczestniczeniu w postępowaniu. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie mając informacji o śmierci strony przeprowadził postępowanie bez udziału spadkobierców A.G i wydał w dniu [...] kwietnia 2006r. decyzję. W postępowaniu administracyjnym naruszony więc został art. 10 kpa, który stanowi formę realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Aby strona mogła czynnie uczestniczyć w postępowaniu musi być świadoma, że takie postępowanie się toczy. Kodeks postępowania administracyjnego statuuje bowiem zasadę jawności wszczętego postępowania wobec wszystkich stron w danej sprawie. Z tego względu organ administracji państwowej zobowiązany jest ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Niezachowanie powyżej wskazanych wymogów uzasadnia uchylenie decyzji organu drugiej instancji. Ponadto zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji dotknięte są wadą naruszenia prawa materialnego polegającą na wadliwej interpretacji art. 215 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), w zakresie podstaw prawnych do przyznania odszkodowania za działkę. Zgodnie z wyżej powołanym przepisem odszkodowanie przysługuje za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Z powołanego przepisu nie wynika, jak nietrafnie przyjęły organy, że przedmiotem postępowania o odszkodowanie może być wyłącznie działka niezabudowana. Przepis bowiem nie zawiera sformułowania, że dotyczy jedynie działek niezabudowanych. Z powyższych względów Sąd uznał, że interpretacja zawężająca stosowania przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko i wyłącznie do działek niezabudowanych nie ma uzasadnienia prawnego. Przy ustalaniu prawa do odszkodowania za działkę konieczne jest zbadanie, czy mogła ona być przeznaczona przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne oraz kiedy poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni możliwości władania nią. Takich ustaleń zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji nie zawierają, co powoduje, że sprawa nie została dokładnie wyjaśniona, czym naruszono przepisy art. 7, 77 i 80 kpa. Odnosząc się do kwestii odszkodowania za budynek stwierdzić należy, że prawidłowe jest stanowisko organów o braku podstaw do przyznania odszkodowania za budynek. Zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami prawo do odszkodowania przysługuje jedynie za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Jak wynika z akt administracyjnych, byli właściciele przedmiotowej nieruchomości nie złożyli w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, wobec czego budynek znajdujący się na przedmiotowym gruncie przeszedł na własność Gminy W. (a następnie Skarbu Państwa) po upływie terminu do złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu. Wystąpienie przez byłych właścicieli w dniu 16 sierpnia 1957 r. z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku dekretowego nie jest tożsame ze skutecznie złożonym wnioskiem dekretowym. Do terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywrócenia terminu. Przywrócenie bowiem terminu prawa materialnego, jakim jest termin zawity, jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy przewidują to przepisy. Nie ma natomiast w dekrecie przepisu zawierającego taką regulację (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1378/97, LEX nr 48650 ) W niniejszej sprawie w sposób niewątpliwy wynika, że dotychczasowi właściciele gruntu nie złożyli stosownego wniosku w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu. Akta administracyjne w ogóle nie zawierają takiego wniosku, poza wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Fakt stwierdzenia przez Prezydium Rady Narodowej W. w piśmie z dnia 10 grudnia 1957 r., że wniosek byłych właścicieli z 16 sierpnia 1957 r. uznaje się za złożony w terminie, a następnie wydanie przez ten organ decyzji z [...] września 1969 r. o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego, utrzymanej w mocy przez Ministra Gospodarki Komunalnej decyzją z dnia [...] listopada 1969 r., nie ma znaczenia, gdyż wniosek dekretowy nie został złożony w terminie. Ponadto w dniu [...] grudnia 1992 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność obydwu decyzji z 1969 r. W tej sytuacji prawidłowo organy ustaliły, że budynek przeszedł na własność państwa w dniu 17 lutego 1949 r. (a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r.). Niespełnienie przesłanki daty przejścia budynku na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., czyni bezprzedmiotowym ustalenie, czy budynek był domem jednorodzinnym. Przesłanki te muszą być bowiem spełnione łącznie. Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a), b) i c) oraz art. 152 i art. 200 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku i przeprowadzi postępowanie z udziałem spadkobierców zmarłej byłej współwłaścicielki nieruchomości A. G.