I SA/Wa 1102/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi [...] S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę oddala skargę. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po ponownym rozpatrzeniu odwołania [...] S.A., decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa przez Gminę K. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] gm. kat. [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [...] – działając na podstawie art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) - decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę K. prawa własności nieruchomości oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że sporne mienie stanowiące w dniu 27 maja 1990 r. własność państwową pozostawało tylko w faktycznym władaniu Zespołu [...] K. i z tego względu podlegało komunalizacji w trybie art. 5 ust. 1 tej ustawy z mocy prawa na rzecz gminy, na obszarze której się wtedy znajdowało. Od powyższej decyzji [...] S.A. wniosła odwołanie. W odwołaniu skarżąca zakwestionowała ustalenia organu co do stanu faktycznego przedmiotowego mienia z dnia wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oraz wskazała, że mienie to znajdowało się wtedy w prawidłowo ustanowionym zarządzie wykonywanym przez jej poprzednika prawnego. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] stwierdziła nabycie z mocy prawa przez Gminę K. istniejącej w dniu 27 maja 1990 r. działki nr [...] i odmówiła takiego stwierdzenia w stosunku do utworzonej (wydzielonej) po tej dacie działki nr [...], wskazując, że w dniu 27 maja 1990 r. istniała działka [...] nie podlegająca wyłączeniu z komunalizacji następującej z mocy prawa, gdyż odwołująca nie wykazała należenia tego mienia do innej, niż państwo, państwowej osoby prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 października 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 489/08 uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], wskazując, że przy rozpatrywaniu sprawy należy uwzględnić nowe oznaczenie geodezyjne składników mienia (wydzielonych po dniu 27 maja 1990 r. ). Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że nieruchomość, z której został wydzielony grunt (działka nr [...]) stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność państwową. Organ zauważył, że [...] S.A. i organ pierwszej instancji nie wykazały, że jakikolwiek inny podmiot uzyskał w stosunku do przedmiotowego mienia tytuł prawny, powodujący wyłączenie go z komunalizacji następującej z mocy prawa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że będąc związana w niniejszej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2008 r. utrzymała w mocy kwestionowaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...]. Od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2009 r. [...] S.A. w K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, wstrzymanie jej wykonania, do czasu rozpatrzenia niniejszej skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez brak wskazania podstawy prawnej decyzji, naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności z art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ponowny brak oceny prawnej i konieczności uzupełnienia postępowania, mimo wyraźnych wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 10 października 2008 r. W uzasadnieniu skargi podniosła, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z daty [...] czerwca 2005 r., lecz w swym rozstrzygnięciu nie uwzględniła w całości odwołania [...] S.A. z dnia 27 czerwca 2005 r. [...] zauważyła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 października 2008 r. zwrócił uwagę, że Krakowa Komisja Uwłaszczeniowa nie wyjaśniła w sposób właściwy stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz nie przeprowadziła prawidłowo postępowania administracyjnego. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie wykonała zaleconych wytycznych w zakresie zbadania sprawy (a więc także uzupełnienia postępowania administracyjnego), nie wyjaśniła również w sposób właściwy stanu faktycznego i prawnego sprawy. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie ustaliła także (brak zaleconych przez Sąd ustaleń faktycznych, jak również oceny prawnej, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego) czy przedmiotowa nieruchomość spełnia przesłanki komunalizacji określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wytknął bowiem Komisji, że przesłanek tych w ogóle w odniesieniu do komunalizowanej nieruchomości nie badała, a jeśli nawet badała, to nie odniosła się do tego fragmentu postępowania administracyjnego, także w ujęciu historycznym, z uwagi na zaszłości w postaci decyzji uwłaszczeniowych. Skarżąca zwróciła uwagę na, podnoszony przez [...] w jednej ze skarg fakt, że działka oznaczona [...] powstała z innej nieruchomości, która była konglomeratem działek, w skład której nawet w jakiejkolwiek części nie weszły działki w dyspozycji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W tym obszarze działało przedsiębiorstwo państwowe, na wniosek którego dokonywano wywłaszczeń, w związku z realizacją planów centralnych (rządowych) i które mogło nabywać działki jedynie na rzecz Skarbu Państwa. Przedsiębiorstwem tym był poprzednik prawny [...] S.A. tj. Zakłady [...] w K. [...], które istniało do lat 70-tych XX w., a następnie zostało przeorganizowane, co spowodowało powstanie samodzielnego przedsiębiorstwa [...] z siedzibą w K. tj. przedsiębiorstwa państwowego strony skarżącej. Trudno zatem zaakceptować to, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa na ten fakt powołując się, wywodzi brak dyspozycji nieruchomością. Strona skarżąca zarzuciła także wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym brak w szczególności wskazania faktów, które Komisja uznała za udowodnione, dowodów, na których się oparła, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiła wiarygodności i mocy dowodowej, a w odniesieniu do tzw. uzasadnienia prawnego tj. wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, niedostatek jest oczywisty. [...] zauważyła, że w dotychczasowym postępowaniu przedstawiła szereg dokumentów, dowodów w sprawie, dla uzasadnienia jej stanowiska w postępowaniu administracyjnym, wskazała na szereg faktów pominiętych w postępowaniu administracyjnym bez ich oceny faktycznej i prawnej. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu odnosząc się do zarzutów skargi organ podał, że Komisja jako organ odwoławczy od decyzji wojewodów podejmuje swoje decyzje w trybie określonym w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Motywując swe rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. organ odwoławczy wskazał, że uwzględniając nowe, ustalone po dniu 27 maja 1990 r. oznaczenie mienia objętego jego decyzją, oraz zebrany dotąd w sprawie materiał dowodowy oraz ustalił, że sporna działka nr [...] stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność państwową. W uzasadnieniu swej decyzji Komisja podkreśliła, że ponieważ ani [...] S.A. ani uczestnicy tego postępowania, ani organ pierwszej instancji nie wykazali uzyskania przez jakikolwiek inny podmiot tytułu prawnego do tego mienia powodujący wyłączenie z komunalizacji, to nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] stała się własnością Gminy K., z mocy samego prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zdaniem Komisji, wywód ten stanowi pełną ocenę zasadności spełnienia przez sporne mienie warunków do jego skomunalizowania. Organ zauważył, że [...] S.A., mimo toczącego się od dłuższego czasu postępowania komunalizacyjnego, a także nawet na jego obecnym etapie skargowym w dalszym ciągu nie przedłożyła dowodu uzyskania przed 27 maja 1990 r., w wymaganym wówczas trybie tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. W ocenie Komisji, to nie organy, lecz strona wywodząca skutki prawne ze swoich wniosków ma obowiązek przedłożenia dowodów na ich zasadność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma to, czy materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu komunalizacyjnym potwierdza twierdzenie [...] S.A. o tym, że jej poprzednik prawny w dniu 27 maja 1990 r. władał mieniem nieruchomym oznaczonym obecnie jako działka ewidencyjna nr [...] i w konsekwencji prawo skarżącego mogło stanąć na przeszkodzie komunalizacji tegoż mienia na rzecz Gminy K. Analizując tą kwestię należy zacząć od tego, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przy czym "należenie" mienia do przedsiębiorstwa państwowego rozumieć trzeba jako kategorię prawną, a nie faktyczną. Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W 13/91 (Dz. U. z 1992 r. Nr 97, poz. 486), dokonując wykładni art. 5 ust. 1, wyjaśnił bowiem, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należało do przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli było mu przekazane w zarząd w formie prawem przewidzianej, albowiem wówczas przedsiębiorstwo państwowe wykonywało względem tego mienia różnego rodzaju uprawnienia cywilnoprawne płynące z ustanowionego zarządu. Wymaga podkreślenia, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. pod względem systemowym był zsynchronizowany z przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), który przewidywał domniemanie prawne, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia osoba faktycznie mieniem tym władająca musiała w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niej w sensie prawnym, a nie faktycznym. Udowodnienie prawa zarządu do mienia wymagało zatem przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości bądź innego dokumentu wydanego na innej podstawie prawnej, z których wynikał by dla przedsiębiorstwa państwowego określony tytuł prawny (np. zarząd i użytkowanie, użytkowanie, zarząd). Tymczasem z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszym postępowaniu wynika, że [...] S.A. - mimo wezwania Wojewody [...] (pismo organu z dnia 29 października 2004 r.) i trwającego wiele lat postępowania administracyjnego - nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego tytuł prawny do przedmiotowego gruntu. Przeprowadzone przez organy postępowanie nie potwierdziło istnienia tego rodzaju dokumentów w innych zasobach (odpis z Księgi wieczystej Kw nr [...], wypis z ewidencji gruntów). Nie można się zgodzić ze skarżącą, że dowodami potwierdzającymi zarząd czy użytkowanie wieczyste przysługujące przedsiębiorstwu państwowemu [...] w dniu 27 maja 1990 r. do części działki nr [...] (odpowiadającej obecnej działce nr [...]) są przedłożone w sprawie: dokumenty geodezyjne (wypisy z rejestru gruntów, wykazy zmian gruntowych, wykaz synchronizacyjny, zawiadomienie o zmianie stanu władania, operat pomiarowy działki nr [...], decyzja o wprowadzeniu zmiany w operacie ewidencji gruntów z dnia [...] marca 1992 r.), odpis z Kw nr [...], oświadczenia [...] S.A. zawarte w piśmie z dnia 16 listopada 2004 r. i w odwołaniu, decyzja ustalająca opłatę roczną z dnia [...] grudnia 1986 r. i oświadczenie o ustaleniu opłaty rocznej z dnia 8 października 1991 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniu 27 maja 1990 r. mienie objęte decyzją komunalizacyjną z dnia [...] czerwca 2005 r. dotyczyło prawa własności do terenu oznaczonego jako część działki nr [...], a obecnie odpowiadającego działce nr [...], powstałej z podziału działki nr [...] (pismo Urzędu Miasta K. z dnia 5 grudnia 2007 r., opis zmian działki nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. sporządzony przez geodetę). Obszar odpowiadający obecnej działce nr [...] w 1980 r. składał się z kilkudziesięciu parceli, z których większość została wywłaszczona na podstawie decyzji z dnia [...] października 1980 r. nr [...], na rzecz Skarbu Państwa. Z treści tej decyzji (str. 5) wynika, że przekazanie terenu inwestorowi w użytkowanie bądź w użytkowanie wieczyste nastąpi na podstawie odrębnej decyzji, wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm.). W tej sytuacji - zdaniem Sądu - organy obu instancji zasadnie przyjęły, że przedmiotowe mienie obejmujące własność Skarbu Państwa, w dniu 27 maja 1990 r. stało się z mocy prawa własnością Gminy K., skoro [...] S.A. nie przedłożyła stosownej decyzji o przekazaniu jej poprzednikowi prawnemu wywłaszczonego terenu w użytkowanie (art. 10 ustawy z 1961 r.) lub umowy o ustanowieniu użytkowania wieczystego (art. 18 ustawy z 1961 r.). Skarżąca nie przedłożyła też dokumentu potwierdzającego prawo zarządu do pozostałej części mienia nieobjętego księgą wieczystą Kw nr [...]. Wobec tego – kierując się treścią art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i brakiem wykazania się przez skarżącą indywidualnym aktem potwierdzającym prawo zarządu – organy prawidłowo ustaliły, że część działki nr [...] oznaczona obecnie jako działka nr [...] w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i w związku z tym podlegała nabyciu z mocy prawa przez Gminę K. w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1990 r. wprowadzającej ustawy samorządowe. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że rację ma [...] S.A., że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydając zaskarżoną decyzję nie uzasadniła obszernie swego stanowiska w sprawie. Skarżący pomija jednak to, że w postępowaniu odwoławczym Komisja ustaliła istotne dla sprawy okoliczności, co do stanu geodezyjno – prawnego mienia objętego wnioskiem komunalizacyjnym z dnia 31 maja 2001 r., na które zwracał uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnych wyrokach o sygn. akt I SA/Wa 2007/05, I SA/Wa 351/07 i I SA/Wa 489/08. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że obecna działka nr [...] o pow. [...] ha w dacie komunalizacji stanowiła część działki nr [...] o pow. [...] ha, która była własnością Skarbu Państwa. Z treści decyzji wynika też, że w stosunku do części działki nr [...] o pow. [...] ha nie zostały ujawnione prawa osób trzecich, w szczególności poprzednika prawnego skarżącej, które stały by na przeszkodzie komunalizacji. W sprawie ustalono też, że w stosunku do działki nr [...] (utworzonej na skutek podziału działki nr [...]), z której wydzielono m.in. działkę nr [...] nie toczyło się postępowanie komunalizacyjne (pismo Wojewody [...] z dnia 28 grudnia 2007 r.). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że skoro istotne ustalenia faktyczne i prawne opisane w zaskarżonej decyzji znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a organ odwoławczy powołał w decyzji podstawę prawną załatwienia sprawy (art. 5 ust. 1 ustawy wprowadzającej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), to nie można przyjąć, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydała zaskarżoną decyzję z naruszeniem prawa materialnego poprzez niewskazanie podstawy prawnej oraz z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., czy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia przepisów procesowych, to Sąd zauważa, że zarzut ten byłby skuteczny, gdyby naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony, skoro materiał dowodowy sprawy wskazuje na istnienie podstaw do komunalizacji przedmiotowego mienia i brak ku temu przeszkód faktycznych, czy prawnych. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.