I SA/Wa 1108/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2014 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnie prawa własności działki gruntu 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M.a S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania Z. S. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] odmawiającej przyznania Z. S. nieodpłatnie prawa własności działki oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w obrębie [...], Gmina P. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy: Starosta [...] odmówił Z. S. przyznania nieodpłatnie własności działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] o pow. [...] ha położonej w obrębię [...] gm. P. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż skarżąca nie władała przedmiotową nieruchomością, a zatem nie spełniła ustawowej przesłanki umożliwiającej nieodpłatne nabycie tej nieruchomości. Od decyzji powyższej Z. S. złożyła odwołanie, w którym podniosła, iż w czasie gdy mieszkała z rodzicami i chodziła do szkoły pomagała w gospodarstwie; także później odwiedzała rodziców i pomagała im w gospodarstwie. Po śmierci rodziców w gospodarstwie pracował brat. W czasie przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji oględzin skarżąca była ciężko chora i nie mogła wziąć w nich udziału. Jednak z uwagi na wieź nie tylko sentymentalną do działki na której się wychowała uważa, że powinno się przyznać jej prawo własności do tego gruntu. Rozpoznając odwołanie organ podniósł, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 118 ust. 1, ust 2 a i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity : Dz. U. z 2008 r. Nr 50. poz. 291 z późn. zm.),. Zgodnie z unormowaniem przyjętym w art. 118 ust. 1 przywołanej ustawy, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności takiej działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie nie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (art. 118 ust. 2 a). W myśl przepisu art. 118 ust. 4 cyt. ustawy decyzje w powyższych sprawach wydaje starosta. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia [...] października 1978r. nr [...] M. Ż. przekazała nieodpłatnie na rzecz Państwa w zamian za świadczenia rentowe gospodarstwo rolne o pow. [...] ha położone we wsi B. gm. P. W punkcie 2 tejże decyzji znalazł się następujący zapis : "Ob. M.Ż. przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego oznaczoną nr [...] o pow. [...] ha.". Organ podkreślił, że aby było możliwe nieodpłatne przekształcenie prawa służebności przedmiotowej działki w prawo własności córce osoby uprawnionej, muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze wnioskodawca jest zstępnym osoby uprawnionej i faktycznie włada nieruchomością po jej śmierci w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Oznacza to, że przepis art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga, aby najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu była przejęta w posiadanie przez zstępnego rolnika i nieprzerwanie przez niego posiadana w zgodzie z jej przeznaczeniem. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie zaistniała ta przesłanka, Z.S. jest bowiem córką M. Ż. (dowód : odpis skrócony aktu urodzenia poświadczający zgodność z aktem urodzenia Nr [...]; odpis skrócony aktu zgonu poświadczający zgodność z katem zgonu Nr [...] oraz odpis skrócony aktu zgonu poświadczający zgodność z aktem zgonu Nr [...]). Natomiast Z. S. nie spełniła drugiej z wymaganych ustawowo przesłanki tj. faktycznego władania powyższą działką po śmierci matki M. Ż. Potwierdza to materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Z oględzin na gruncie wynika natomiast, że działa objęta postępowaniem jest zagospodarowana jednakowo z działką sąsiednią. Na rozprawie administracyjnej w dniu 4 grudnia 2012 r. w siedzibie Starostwa Powiatowego w [...] z udziałem wnioskodawczyni, jej brata J. Ż., przedstawicieli Agencji Nieruchomości Rolnych i B. M. – sołtysa wsi B., ustalono, że "przedmiotową działkę od śmierci M. Ż. uprawiał S., następnie działka została sprzedana K., która uprawia tę działkę do tej pory. Sołtys wsi oświadczyła, że nie wie czy wnioskodawczyni wydzierżawiła działkę użytkownikom". Z kolei J. Ż. (brat Z. S.) oświadczył, że jego siostra nie interesowała się działką, nie użytkowała jej, on również nie interesował się tą działką i nie uprawiał jej po śmierci rodziców i potwierdził, że od śmierci matki użytkował ją S.R.". Natomiast Z. Ż. przyznał, iż w czasie gdy żyła jeszcze matka, to on uprawiał działkę, a po jej śmierci robił to jeszcze przez około 2 lata. Za zżycia matki proponował bratu przejęcie całego gospodarstwa, ale brat odmówił. Po tym okresie podjął pracę i działki nie uprawiał. Nikt z jego rodzeństwa w tym czasie działki i nie uprawiał. Działkę tę uprawiał S., a następnie R. Działka nr [...] o pow. [...] ha stanowi obecnie własność Skarbu Państwa Zasób Własności Rolnych Skarbu Państwa. Przekazanie nieruchomości na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych nastąpiło na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. Nr [...]: Przedstawiciele ANR E. S. i P. Ł. poinformowali, iż sporną działkę użytkuje obecnie S. R. Działka jest użytkowana rolniczo rosną na niej ziemniaki. Sprzedaż tej działki została wstrzymana, gdy powzięto wiadomość, że o jej zwrot ubiega się ktoś z rodziny byłego właściciela. Sama Z. S. na rozprawie oświadczyła, że nie wiedziała, iż może wejść w posiadanie przedmiotowej działki oraz, że działkę uprawiają właściciele nieruchomości sąsiedniej. Po śmierci matki skarżąca uważała, że wszelkie przysługujące jej prawa do działki wygasły i dla tego jej nie użytkowała. Dopiero gdy dowiedziała się, że może działkę odzyskać zaczęła się tą sprawą interesować. Dlatego też słusznie zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji odmówił Z. S. nieodpłatnego przyznania prawa własności działki nr [...], o powierzchni [...] ha położonej w B. gmina P. Na decyzję SKO w C. z dnia [...] marca 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Z. S. zarzucając jej naruszenie: – art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 10 kpa, art. 77 kpa, art. 79 § 2 kpa w zw. z art. 138 § 2 kpa poprzez nie uwzględnienie argumentacji skarżącej, nie umożliwienie jej aktywnego udziału w istotnych dla niej czynnościach postępowania w tym sporządzaniu protokołu z oględzin gruntu. – naruszenie przepisu art. 118 ust. 1 ust 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez błędne zastosowanie w sytuacji przekazania ziemi w 1987 roku oraz wejścia w życie w/w przepisu w 1992 r. Zarzuciła także subiektywną, a nie obiektywną ocenię zebranego częściowo materiału dowodowego i w związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z powodu wskazanych naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania. W uzasadnieniu skarżąc podniosła między innymi, że jej zdaniem postępowanie już na etapie organu I instancji było obarczone błędem, gdyż jako osoba mogąca obecnie skorzystać z tego uprawnienia nie była informowano przez organ o zmianach w przepisach jakie nastąpiły po 1992 r. tj. po wejściu w życie art. 118 ust 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, (jej rodzice przekazali ziemie [...] października 1978 roku a wiec na wiele lat przed zmianą w prawie). Na chwilę obecną organy wydające decyzje kwestionują jej prawo do ubiegania się ojcowiznę stwierdzając, na podstawie niepełnego, jej zdaniem, postępowania dowodowego, że nie użytkowała przedmiotowej ziemi. Skarżąca nie zgadza się z taką ocena stanu faktycznego, gdyż przez wiele lat pracowała w gospodarstwie rodziców, a możliwość skorzystania z obecnie obowiązującego prawa pozwoliłaby jej zająć się i obecnie ziemią na której się wychowała, co mogłoby tez wpłynąć pośrednio na poprawę jej stany zdrowia. Skarżąca wyjaśniła, iż z uwagi na stan zdrowia nie mogła uczestniczyć we wszystkich czynnościach w postępowaniu administracyjnym, o czym informowała organy. Zdaniem skarżącej organy zbagatelizowały jednak jej prawo do udziału w każdej fazie i czynności postępowania tym samym naruszyły przepisy o dążeniu do prawdy obiektywnej i pogłębieniu zaufania obywateli do organów Państwa. Wydanie decyzji na podstawie tylko i wyłącznie stwierdzeń jej braci, którzy nie są zainteresowani zwrotem niemi jest jej zdaniem naruszeniem przepisu mówiącego o wyczerpującym zbieraniu dowodów przez organy administracji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kwestionowana decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Organy orzekające w sprawiezasadnie odmówiły skarżącej przyznania nieodpłatnie działki oznaczonej nr [...] położonej w B. gmina P. W stanie faktycznym i prawnym sprawy nie mógł mieć bowiem zastosowania art. 118 cytowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiący materialnoprawną podstawę roszczenia o nieodpłatne przyznanie własności niezabudowanej działki gruntu, użytkowanej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów, z przyczyn wskazanych przez organy orzekające. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż matka skarżącej M. Ż. przekazała na własność Państwa, w zamian za rentę, gospodarstwo rolne, w którego skład wchodziła przedmiotowa działka nr [...], na mocy ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118) (decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia [...] października 1978 r. nr [...]). Jednocześnie przydzielono jej do bezpłatnego użytkowania działkę nr [...] o powierzchni [...] ha. Ustawą z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291) rozszerzono uprawnienie rolników, którzy na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów przekazali gospodarstwo rolne Państwu i z tego tytułu użytkowali bezpłatnie określoną niezabudowaną działkę gruntu, o prawo nieodpłatnego przyznania własności takiej działki (art. 118 ust. 1). Kolejną ustawą z dnia 20 czerwca 1992r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280) uprawnienie do uzyskania własności takiej działki ustawodawca przyznał również zstępnemu rolnika (użytkownika dożywotniego), który po jego śmierci faktycznie władał daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika (dodany art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). W przedmiotowej sprawie organy administracji orzekały w przedmiocie niezabudowanej działki nr [...] położonej w B. gmina P. przyznanej M. Ż. do bezpłatnego dożywotniego użytkowania na zasadzie art. 12 ust. 1 cyt. ww. ustawy z dnia 29 maja 1974 r. W związku z tym rozważenia wymagało czy zachodzą przesłanki do nieodpłatnego przyznania własności tej działki, unormowane w art. 118 ust. 2a omawianej ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wniosek pochodzi bowiem od następcy prawnego rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne na własność Państwa. W ocenie Sądu analiza treści tego przepisu nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych, gdyż jest on jednoznaczny w swym brzmieniu. Zgodnie z tą normą prawną uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotnego użytkowania obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie. Mianowicie wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. To znaczy najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego i być nieprzerwanie użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem. Tym czasem z materiału dowodowego znajdującego się w aktach rozpoznawanej sprawy (zeznań świadków, oględzin) bezspornie zdaniem Sądu wynika, że Z. S. nie użytkowała przedmiotowej działki po śmierci swojej matki i nie użytkuje jej także obecnie. Sama skarżąca obecna na rozprawie administracyjnej przyznała, iż była pewna, że po śmierci matki prawa do działki nr [...] wygasły i nie uprawiała jej, a zainteresowała się działką dopiero wtedy, kiedy dowiedziała się, że może ją odzyskać. Sąd zwraca uwagę, że aby uzyskać własność działki na podstawie przepisu art. 118 ust. 2a ustawy z dnia ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników muszą być kumulatywnie spełnione obie przesłanki tj. bycie zstępnym zmarłej osoby uprawnionej i faktycznie władać tą nieruchomością. Sąd nie podzielił także zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 i art. 79 k.p.a. oraz zasad dotyczących przeprowadzenia dowodu z oględzin (art. 79 k.p.a.). Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, iż Z. S. została prawidłowo zawiadomiona o oględzinach (dowód : zwrotne potwierdzenie odbioru), jednak nie wzięła w nich udziału, prawidłowo także poinformowano skarżącą o rozprawie administracyjnej, w której uczestniczyła. Miała także wiedzę, iż może zapoznać się z zebranym materiałem dowodowym (prawidłowo doręczone pismo Starosty [...] z dnia 19 grudnia 2012 r.). Zdaniem Sądu Starosta [...] prawidłowo przeprowadził także postępowanie dowodowe. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącej, iż organ subiektywnie, a nie obiektywnie ocenił materiał dowodowy. Decyzja organu pierwszej instancji nie została wydana jak twierdzi skarżąca wyłącznie w oparciu o zeznania jej braci, którzy nie są zainteresowani zwrotem działki, ale na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów. Także zarzut skargi dotyczący błędu organu z tego powodu, iż nie poinformował on skarżącej o zmianach w przepisach jakie nastąpiły po 1992 r. tj. po wejściu w życie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest zdaniem Sądu nieuzasadniony, ponieważ organy administracji nie mają takiego obowiązku. Zdaniem Sądu organ orzekający w przedmiotowej sprawie prawidłowo zastosował i zinterpretował obowiązujące przepisy, oraz wnikliwie ustalił stan faktyczny czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekła jak w sentencji.