I SA/Wa 1112/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie WSA Jolanta Zdanowicz WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2005 r. sprawy ze skargi T. D. jako następcy prawnego S. D. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2001 nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz T. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. D. wnosił o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...] dotyczących ustalenia i przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego niniejsza skarga stała się - z mocy przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) – przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie przez organy materiału dowodowego prawomocną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 1998 r. nr [...] - wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych ( Dz. U. Nr 127, poz. 627 ze zm. ) w związku z art. 113 ust. 1, art.118 i 119 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 115, poz. 741 ) - orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej własność J. i S. małżonków D. położonej w K., ujawnionej w księdze wieczystej Kw [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. a oznaczonej jako działka geodezyjna nr [...] o powierzchni [...] ha. W pkt III w/w decyzji postanowiono, że wysokość odszkodowania za wywłaszczone mienie zostanie ustalona w odrębnej decyzji Wojewody [...]. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...] Wojewody [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001 r., orzeczono o przyznaniu J. i S. D. kwoty [...] zł z czego [...] zł - tytułem odszkodowania za wywłaszczenie prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] i [...] zł - tytułem odszkodowania za utratę wartości pozostałej przy właścicielach części nieruchomości oznaczonej jako działki o nr [...] i [...]. Jednocześnie zobowiązano Agencję Budowy i Eksploatacji Autostrad do doprowadzenia mediów z działki nr [...] do działki nr [...] oraz – ze względu na brak dostępu do działki nr [...], która była [...] – nakazano budowę [...] na działce nr [...]w miejscu ustalonym w porozumieniu z współwłaścicielami nieruchomości, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że decyzja orzekająca o wywłaszczeniu nie zawierała rozstrzygnięcia o odszkodowaniu za wywłaszczone mienie, choć - zgodnie z przepisem art. 119 cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami - decyzja o wywłaszczeniu winna jednocześnie rozstrzygać kwestie odszkodowawcze. Z uwagi zatem na powyższe Wojewoda [...], działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 kpa, art. 30 ustawy o autostradach płatnych i art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uznał za zasadne orzec o odszkodowaniu za wywłaszczenie orzeczone w częściowej decyzji wywłaszczeniowej. Ustalając wysokość odszkodowania organ oparł się na operacie szacunkowym rzeczoznawcy majątkowego M. W., który pierwotnie ustalił wartość rynkową nieruchomości ( wg stanu na dzień [...] października 1996 r. a wg cen na dzień [...] lipca 1998 r. ) na kwotę [...] zł. Następnie – ze względu na znaczny upływ czasu - biegły sporządził dwukrotnie aneksy do operatu określając ostatecznie wartość rynkową wywłaszczonej nieruchomości na kwotę [...], która to kwota została przyznana byłym właścicielom za wywłaszczoną działkę nr [...]. Ponieważ w trakcie rozprawy administracyjnej pełnomocnicy S. i J. D. złożyli wniosek o przyznanie odszkodowania za obniżenie wartości części nieruchomości sąsiedniej (dz. nr [...] i [...]), spowodowane podziałem pierwotnej działki nr [...] wywołanym koniecznością wywłaszczenia części nieruchomości, organ dodatkowo zlecił wykonanie rzeczoznawcy majątkowemu B. K. opinii ustalającej wpływ podziału przedmiotowej nieruchomości na wartość powstałych nowych działek. Ponieważ wnioski zawarte w w/w opinii potwierdziły fakt obniżenia wartości działek nr [...] i [...] Wojewoda [...] uznał, że bezpośrednią przyczyną obniżenia wartości wspomnianych działek było przedmiotowe wywłaszczenie i – w oparciu o treść opinii B. K. – orzekł o przyznaniu właścicielom także odszkodowania z tego tytułu w wysokości [...] zł. Organ nie znalazł natomiast podstaw do przyznania J. i S. D. odszkodowania za obniżenie wartości działki nr [...], gdyż na skutek wywłaszczenia właścicielem jej stał się Skarb Państwa. Nie przyznał także odszkodowania za straty jakie wywłaszczeni mogą ponieść wskutek tego, iż część drzew owocowych rosnących na działkach nr [...] i [...] znajduje się w strefie szkodliwych oddziaływań autostrady [...], ponieważ szkody takie – jego zdaniem - mogą powstać dopiero w przyszłości na skutek szkodliwego oddziaływania autostrady na uprawiane rośliny. Ponieważ w chwili orzekania, właściciele jeszcze szkód takich nie ponieśli, tym samym nie została spełniona przesłanka określona w przepisie art. 128 ust. 4 zd. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie został także uwzględniony wniosek o nałożenie na Agencję Budowy i Eksploatacji Autostrad obowiązku instalacji okien o podwyższonej szczelności akustycznej w budynku usytuowanym na działce nr [...], ani podłączeniu działki nr [...] do [...], ponieważ niedogodności jakie mogą powstać dla wywłaszczonych wskutek braku w/w okien i podłączenia do gminnej [...] są zdarzeniami przyszłymi i mogą wystąpić dopiero po oddaniu autostrady do użytku. Mając natomiast na uwadze okoliczność, iż skoro przed wywłaszczeniem cała nieruchomość była uzbrojona a zatem każda jej część, której nie wywłaszczono także winna być uzbrojona, organ zobowiązał Agencję Budowy i Eksploatacji Autostrad do doprowadzenia mediów z działki nr [...] do działki nr [...] a także – w celu zapewnienia dostępu do działki nr [...] – nakazał budowę bramy wjazdowej. Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli S. D. i Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad. Rozpatrując zaś sprawę w trybie instancji odwoławczej Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił decyzję organu I instancji przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swego stanowiska organ odwoławczy podzielił pogląd Wojewody o braku podstaw do uwzględnienia żądania wywłaszczonych przyznania im odszkodowania za obniżenie wartości działki nr [...], gdyż określając wartość działki przyjęto jej stan na dzień wydania decyzji lokalizacyjnej autostrady a ceny z dnia [...] grudnia 2000 r. a ponadto stała się ona własnością Skarbu Państwa i on ewentualnie byłby podmiotem poszkodowanym. Poza tym organ, podzielając ocenę prawną Wojewody, uznał za zasadne nie uwzględnienie wniosku o przyznanie odszkodowania za straty jakie mogą wywłaszczeni ponieść na skutek tego, że drzewa owocowe rosną w strefie uciążliwości i szkodliwego oddziaływania autostrady, nakazania uszczelniania okien i podłączenia do [...], ponieważ niedogodności te są zdarzeniami przyszłymi i za szkody jakie mogą powstać w przyszłości z tytułu użytkowania autostrady odszkodowanie nie może być przyznane w postępowaniu wywłaszczeniowym a jedynie w okresie późniejszym i to w postępowaniu prowadzonym w drodze cywilnej. Natomiast organ odwoławczy nie podzielił poglądu organu wojewódzkiego o dopuszczalności zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i stwierdził, że przyznanie kwoty [...] zł tytułem dodatkowego odszkodowania za utratę wartości pozostałej niewywłaszczonej części nieruchomości było wynikiem nieprawidłowej interpretacji w/w przepisu. Nie dotyczy on bowiem wywłaszczenia polegającego na odjęciu prawa własności. Mając zatem na uwadze konieczność ponownego prawidłowego ustalenia odszkodowania organ centralny decyzję Wojewody uchylił i sprawę przekazał mu do ponownego rozpatrzenia. Decyzja ta stała się z kolei przedmiotem skargi S. D. do Sądu, w której skarżący domagał się uchylenia decyzji obu instancji podnosząc w szczególności, że organy przyznały zbyt niską kwotę tytułem odszkodowania za działkę nr [...] oraz nie uwzględniły w swych rozstrzygnięciach wszystkich wyżej opisanych jego wniosków. Ponadto skarżący zakwestionował pogląd Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast sprowadzający się do niemożności przyznania w tym postępowaniu odszkodowania za zmniejszenie wartości pozostałej przy wywłaszczanych części nieruchomości ( art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie – zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Kierując się zatem w/w przepisem Sąd z urzędu stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca rażąco naruszają prawo. Jak wynika z akt sprawy, choć obie wspomniane decyzje dotyczyły ustalenia i przyznania odszkodowania J. i S. małżonkom D. i skierowane zostały do tychże osób, w odniesieniu do J. D., zostały wydane w stosunku do osoby nieżyjącej. Zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] marca 2004 r. sygn. akt [...] J. D. zmarła w dniu [...] września 2000 r. podczas, gdy decyzja Wojewody [...] została wydana w dacie [...] kwietnia 2001 r. a decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast pochodziła z daty jeszcze późniejszej. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01 rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej, osoby, która zmarła po wszczęciu postępowania, uznać należy za rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego (art. 156 k.p.a.). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ do udziału w sprawie w charakterze stron winien wezwać spadkobierców J. D. oraz spadkobierców – obecnie również nieżyjącego S. D. – tj. T. D., J. P. i M. R. i po umożliwieniu w/w osobom wzięcia aktywnego udziału w postępowaniu, w tym w szczególności wypowiedzenia się odnośnie zakresu i wysokości odszkodowania za wywłaszczone mienie, ponownie orzec co do meritum sprawy. Uznając zatem, że przesądzenie na tym etapie sprawy co do zasadności poglądów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji byłoby przedwczesne, Sąd uznając z w/w powodów skargę za zasadną – z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 w związku z art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.