I SA/Wa 1115/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...]października 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania M. S. pomocy materialnej Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 8 września 2006 r. M. S. wystąpił o: "pilne przyznanie pomocy materialnej na wrzesień br. oraz wyrównanie za wszystkie miesiące od lutego 2003 r. włącznie, za które pomocy mu nie przyznano pod zmyślonymi pretekstami." Po rozpoznaniu powyższego wniosku Prezydent W. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] odmówił przyznania M. S. pomocy materialnej. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepis art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dalej stwierdził, że pomimo starań Ośrodka Pomocy Społecznej, nie zdołano przeprowadzić wywiadu środowiskowego. Powołał także przepis art. 11 ust 2 ww. ustawy - zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Dodał, iż uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu wypełnia przesłankę z art. 11 ust. 2 powyższej ustawy. Odwołanie od decyzji złożył M. S., w którym stwierdził, że decyzja jest ubeko-komunistyczną szykaną, jak wszystkie prawie decyzje władczyń OPS dzielnicy [...] (...), a wszystkie twierdzenia autorki decyzji (...) są fałszywe". Orzeczeniem z dnia 2[...]0 grudnia 2006 r. sygn. akt [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 25 września 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 255/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu skargi M. S. - uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że osoba zainteresowana, czyli wnioskodawca musi wiedzieć, iż organ prowadzi postępowanie i w jakim przedmiocie, a tym bardziej musi być poinformowana o podejmowanych przez organ wobec niego czynnościach. Ponownie rozpoznając wniosek M. S. z dnia [...] września 2006 r. Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] odmówił przyznania mu pomocy materialnej. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. - po rozpoznaniu odwołania M. S. - orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. sygn. akt [...] uchyliło powyższą decyzję w całości, a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji - z uwagi na wady proceduralne. Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] Prezydent W., po raz kolejny rozpoznając wniosek M. S. z dnia [...] września 2006 r., odmówił przyznania mu pomocy materialnej. W uzasadnieniu podał, że pismem z dnia 15 września 2011 r. wnioskodawca został poinformowany o toczącym się postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia wniosków w sprawie - w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma. Ponadto wskazał, iż M. S. wykorzystując własne uprawnienia - przyznane mu świadczenie rentowe, którego nie chce pobierać - jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Dodał, że w 2006 r. była to kwota [...] zł, zaś na dzień [...] czerwca 2011 r. jest to kwota zł. Odwołanie od decyzji złożył M. S. podnosząc, że: "Rozwlekły wywód komuno - ubiaczki [...] szykanującej mnie od lat w OPS dzielnicy [...] zawiera wyłącznie te same co zawsze oszczercze pomówienia i bezczelne kłamstwa. Obliczone są na to, że żywioły ubeckie w SKO i WSA i tak będą je uznawać za prawdziwe." Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania M. S. pomocy materialnej. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że ustawa o pomocy społecznej ustaliła kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 9 ust. 1 tej ustawy kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. I tak rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) w § 1 pkt 1, które obowiązuje od 1 października 2006 r. stanowi: "Ustala się następujące zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej: a) dla osoby samotnie gospodarującej - w wysokości nieprzekraczającej 477 zł, b) dla osoby w rodzinie w wysokości nieprzekraczającej 351 zł." Z akt sprawy wynika, że M. S. jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Świadczenie to wynosi miesięcznie [...] zł netto - przy czym odmówił on jego przyjmowania. Łączna kwota brutto zgromadzonego świadczenia od dnia nabycia uprawnień, to jest od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 21 czerwca 2006 r. wynosi kwotę [...] zł brutto, a na dzień [...] czerwca 2011 r. - kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Wobec powyższego Kolegium uznało, że zacytowane przepisy mają zastosowanie do M. S., który ma własny dochód i odmawia jego wykorzystania oraz nie okazuje chęci współdziałania w rozwiązywaniu swych trudności materialnych. Ponadto stwierdziło, iż wysokość przyznanej mu renty z ZUS przekracza kryterium dochodowe ustalone ustawą o pomocy społecznej. Tak więc skarżący ma możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków - nie czyni tego jednak z własnej woli i wyboru. W myśl art. 11 ust.2 ww. ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie zaś z art. 106 ust. 4 tej ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Natomiast zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672) - wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Z zacytowanych przepisów wynika zatem, że przeprowadzenie wywiadu jest konieczną przesłanką do wydania decyzji w sprawie pomocy udzielonej przez OPS. Wywiad środowiskowy jest sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, specyficznym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów kpa. Odmowa czy też uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu jest wyrazem braku współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym - co skutkuje odmową udzielenia pomocy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. S. wskazując, że: "Jak zawsze wszystkie twierdzenia gangu p.n. SKO są oszczerczymi pomówieniami. Oczywiście nie posiadam uprawnień do renty, toteż zaprzeczanie fantazjom gangu p.n. SKO na temat zgromadzonej jakoby kwoty świadczenia i jego miesięcznej wysokości jest zbyteczne". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r. odmawiającą przyznania M. S. pomocy materialnej Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" - która reguluje rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ww. ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Natomiast kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, długotrwała choroba. W sytuacji, gdy dochód wnioskodawcy przekracza to ustalone kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości. Jednocześnie z art. 4 tej ustawy wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego może nastąpić również w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych (art. 11 ust. 1 ustawy). Nie ulega wątpliwości - jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu powołanego wyżej art. 11 ust. 2 ustawy, jest marnotrawienie własnych zasobów finansowych. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż M. S. ma przyznane świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto miesięcznie w 2006 r. - którego z własnej woli nie pobiera. Natomiast z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) wynika, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi kwotę 477 zł. Zatem w 2006 r. miesięczny dochód skarżącego przekraczał wysokość kryterium dochodowego. W związku z tym ewentualna pomoc sprowadzałaby się – zgodnie z art. 41 ustawy – wyłącznie do udzielenia specjalnego zasiłku celowego. Całkowita wysokość zgromadzonego przez skarżącego świadczenia rentowego na czerwiec 2006 r. wynosi kwotę [...] zł brutto, na dzień 30 czerwca 2011 r. kwotę [...] zł, zaś obecnie ponad [...] zł (jest to fakt znany sądowi z urzędu - z innych spraw M. S. znajdujących się w tutejszym Sądzie). Może on również ubiegać się o emeryturę - z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego, o czym został poinformowany. M. S. nie podejmuje jednak żadnych starań, aby przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową, oczekując pomocy ośrodka. Skarżący mógłby przyjąć świadczenie rentowe, do którego posiada ustalone prawo, przekraczające obecnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej (jest to fakt znany sądowi z urzędu – z innych spraw M. S. znajdujących się w tutejszym Sądzie). Z niewiadomych przyczyn skarżący z własnej woli nie pobiera przysługującego mu świadczenia - mimo udzielnych mu w tym zakresie informacji. Nie chce także wystąpić o emeryturę, pomimo tego, że osiągnął już wiek emerytalny i został także o takiej okoliczności poinformowany. Zdaniem Sądu organy administracji orzekające w niniejszej sprawie miały zatem podstawę, aby uznać, że zachodzi brak współpracy M. S. z pracownikiem socjalnym. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., mocą której odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, jest zgodna z prawem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że działania skarżącego uniemożliwiają pracownikom socjalnym rozwiązanie sytuacji przy jego współpracy i współudziale. Jest to nieodzowny element postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Oczywiste jest, że skarżący nie pobierając przyznanych mu świadczeń rentowych, czy też nie występując o emeryturę, mimo osiągnięcia wieku emerytalnego i wskazówkom pracowników pomocy społecznej, nie wykazuje chęci współpracy z organami pomocy. Słusznie organ II instancji uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniające odmowę udzielenia wnioskowanej pomocy. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem. Odnosząc się natomiast do pisma skarżącego, które wniósł do Sądu w dniu rozprawy, że nie jest mu wiadomo, aby został dla niego wyznaczony adwokat z urzędu i wyznaczenie go jak najprędzej, wskazać należy, że: - pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu w dniu 10 grudnia 2012 r. Został on rozpatrzony odmownie przez Sąd postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r., m.in. z uwagi na to, że jak wynika z akt sprawy skarżący ma przyznaną przez ZUS rentę, której nie pobiera z własnej woli i wyboru. Kwota nieodebranych świadczeń wynosi [...] zł. - drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata M. S. złożył do Sądu na urzędowym formularzu PPF w dniu 4 maja 2014 r. Również on został rozpatrzony odmownie przez Sąd postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. - z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Następnie - w wyniku wniesienia przez skarżącego zażalenia - postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OZ 667/14 zażalenie zostało oddalone. To ostatnie orzeczenie skarżący otrzymał w dniu [...] września 2014 r. - co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. W tych okolicznościach nie znajduje zatem żadnego uzasadnienia stwierdzenie M. S., że nie jest mu wiadomo, iż Sąd nie przyznał mu pomocy prawnej z urzędu, skoro otrzymał on odmowne orzeczenia sądów. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.).