I SA/Wa 1126/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Emilia Kokoryk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi H. F. i T. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę. I SA/Wa 1126/06 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. Nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za działkę o pow. [...] położoną w W. przy ul. [...] pochodzącą z nieruchomości hipotecznej [...]. W uzasadnieniu decyzji podano następujące okoliczności. Nieruchomość o powierzchni [...] położona w W. przy ul. [...] pochodząca z nieruchomości hipotecznej [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu, grunt powyższej nieruchomości przeszedł na własność gminy W., a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa. Przedmiotowa nieruchomość wchodzi obecnie w skład działki ewidencyjnej nr [...] i stanowi własność W., co zostało potwierdzone decyzją komunalizacyjną z dnia [...] lipca 1995 r. nr [...]. Jak wynika z zaświadczenia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia [...] marca 1948 r., Nr [...] przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność W. i S. małżonków B. na mocy aktu z dnia [... lipca 1942 r. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące, uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę W. do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględniania wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania Wnioskiem z dnia 24 lutego 1949 r. S. i W. małżonkowie B. wystąpili o przyznanie im prawa własności czasowej do gruntu w/w nieruchomości. Wniosek ten podtrzymany został podaniem z dnia 21 marca 1965 r. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] maja 1965 r., znak: [...] Kierownik Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w W. rozpatrzył odmownie ich wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Następnie pismem z dnia 15 czerwca 1999 r. H. F. i T. W. B. (spadkobiercy poprzednich właścicieli) wystąpili z wnioskiem o przyznanie im odszkodowania za działkę położoną w W. przy ul. [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Prezydent Miasta W. odmówił przyznania im odszkodowania – z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami( Dz. U. Nr 46 poz. 543 ze zmianami ) – za działkę o pow. [...] położoną w W. przy ul. [...]. Prezydent stwierdził, że obecnie kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zmianami) zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane tylko za: 1) gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r., 2) dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., 3) działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu (a więc przed 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Tak więc, do przyznania odszkodowania za działkę potrzebne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek: - działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, - poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie z ogólnym planem zabudowania W. zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. nieruchomość przy ul. [...] położona była w strefie II a, w której obowiązywała zabudowa luźna lub grupowa o 2 kondygnacjach oraz 30% powierzchni zabudowania. Zatem grunt przedmiotowej nieruchomości mógł być, przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, dlatego też nieruchomość spełnia pierwszy z warunków umożliwiających przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. Natomiast jeżeli chodzi o drugą z przesłanek, to na podstawie zgromadzonej dokumentacji (pismo Zarządu Miejskiego w W. z dnia [...] września 1949 r., pismo Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] stycznia 1966 r.) Prezydent ustalił, iż przedmiotowa nieruchomość przekazana została w 1949 r. Wydziałowi Opieki Społecznej Zarządu Miejskiego w W. na cele budowy żłobka. Rozpoczęcie budowy żłobka nastąpiło w 1951 r., a jej zakończenie w dniu 13 września 1954 r. Fakt wybudowania na przedmiotowej nieruchomości żłobka - i to przed dniem 5 kwietnia 1958 r. - potwierdza również treść pisma z dnia 21 marca 1965 r., w którym S. B. informowała Prezydium Rady Narodowej w W. o tym, że w roku 1945 jej działka została "upaństwowiona i zabudowana (żłobek)". Byli właściciele utracili zatem faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co oznacza, że jedna z podstawowych przesłanek ustalenia odszkodowania za działkę budowlaną w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie została spełniona - zatem odszkodowanie nie mogło być przyznane. Od decyzji tej złożył odwołanie T. B. - jeden ze spadkobierców byłych współwłaścicieli nieruchomości, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie odszkodowania. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] listopada 2005 r. Podtrzymał on w całości stanowisko Prezydenta, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, ale wobec pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., nie ma możliwości przyznania odszkodowania w trybie powołanego art. 215 ust.2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W związku z tym Wojewoda uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji - odmawiające przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość - jest prawidłowe, dlatego też orzekł o utrzymaniu go w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. F. i T. B. wnosili o ponowne rozpatrzenie ich sprawy, ponieważ odmowa przyznania odszkodowania jest dla nich bardzo krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją odwoławczą od ostatecznej decyzji administracyjnej a - jak wspomniano wyżej - ocenia ten akt pod względem legalności. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Wykładnia art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że odszkodowanie przysługuje wówczas, gdy: - działka była objęta działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, - przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, - poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Omawiany przepis przesądza, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek z nich powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania. Rozpatrując tę kwestię Sąd stanął na stanowisku, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że brak jest podstaw do przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...]. W niniejszej sprawie niesporne jest, że przedmiotowa nieruchomość podlegała przepisom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz, że mogła być - przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. - przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Natomiast nie została spełniona przesłanka pozbawienia poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych, faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. W kwestii tej przesłanki tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r., wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 614/97. W myśl powołanego orzeczenia "przez faktyczne władanie rozumie się nie tylko efektywne korzystanie z nieruchomości, ale także możliwość takiego korzystania, choćby władający nieruchomością nie czynił z niej użytku". Sąd podkreślił, że "negatywna przesłanka w postaci pozbawienia faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. może być dostatecznie zobiektywizowana w zasadzie wyłącznie poprzez ustalenie o objęciu faktycznego, rzeczywistego władztwa przez Państwo. Chodzi tu o faktyczne przejęcie władztwa, a nie o objęcie w posiadanie w rozumieniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy". Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dokumentacyjnego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący oraz ich poprzednicy prawni, utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 roku. Świadczy o tym treść pism znajdujących się w aktach administracyjnych, z których ewidentnie wynika, że na przedmiotowej nieruchomości został wybudowany w 1954 r. żłobek. Fakt ten potwierdza również współwłaścicielka nieruchomości S. B., która w piśmie z dnia 21 marca 1965 r. informowała Prezydium Rady Narodowej w W. o tym, że w roku 1945 jej działka została "upaństwowiona i zabudowana (żłobek)". Skoro na działce został wybudowany żłobek, to nieruchomość została objęta w rzeczywiste posiadanie przez Państwo, które sprawowało faktyczne władztwo na niej. Wobec tego poprzedni właściciele tej nieruchomości, nie mieli żadnej możliwości faktycznego władania działką już od momentu rozpoczęcia budowy w 1951 r., a w 1954 r. utracili ją bezpowrotnie. Byli właściciele utracili zatem faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co oznacza, że jedna z podstawowych przesłanek ustalenia odszkodowania za działkę budowlaną - w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - nie została spełniona, a zatem odszkodowanie nie mogło być przyznane. Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd uznał, że ani zaskarżona decyzja, ani utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.