I SA/Wa 1128/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Diecezji [...] na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie w zakresie, w którym umarza ono postępowanie organu I instancji w całości; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej Diecezji [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania. Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie fatycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia [...] września 2015 r. Diecezja [...] wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości zabudowane, położone w miejscowości [...], obejmujące działki nr: [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, o łącznej pow. [...] ha, dla których w Sądzie Rejonowym w [...] prowadzona jest księga wieczysta pod nr [...], nie podlegają działaniu ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. Nr 9, poz. 87, z późn. zm.) Jako podstawę prawną wniosku Diecezja wskazała art. 4 ww. ustawy. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r., działając w oparciu o art. 61a §1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a), odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że wnioskodawca nie ma w przedmiotowej sprawie interesu prawnego. Jednocześnie swoje uprawnienie do rozpatrywania wniosku Diecezji [...], organ oparł na § 2 pkt 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia zadań i uprawnień należących do powiatowych rad narodowych i naczelników powiatów, które przejmują wojewódzkie rady narodowe i wojewodowie (Dz. U. Nr 17, poz. 94, z późn. zm.). Zdaniem Wojewody [...] rozstrzygnięcie sprawy na podstawie ustawy w formie decyzji administracyjnej wynika z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2015 r., poz. 525, z późn. zm.), zgodnie z którym wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji. Na powyższe postanowienie Diecezja [...] wniosła zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy, wszystkie nieruchomości ziemskie związków wyznaniowych przejmuje się na własność Państwa. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy, kompetencje do orzekania o tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego, zostały przez ustawodawcę powierzone Ministrowi Administracji Publicznej (obecnie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji). Uwzględniając przepisy k.p.a, orzeczenie wydane w tej sprawie może mieć ewentualnie formę decyzji administracyjnej lub postanowienia. Zdaniem Ministra, wspomniana forma decyzji administracyjnej nie może mieć jednak zastosowania, ze względu na fakt, że ustawa stanowiąc o przejściu wyżej wymienionych nieruchomości ziemskich na własność Skarbu Państwa z mocy prawa, nie przewidziała dla uprawnionego organu kompetencji do wydawania deklaratoryjnych decyzji o przejęciu tych nieruchomości. Przejęcie własności z mocy prawa oznacza, iż zbyteczne i niedopuszczalne jest w omawianej materii wydawanie jakiejkolwiek decyzji, albowiem decyzja taka byłaby bezprzedmiotowa - skoro przejście własności wynika z mocy samego prawa. Powyższe jest zgodne z zasadą, że podstawą prawną decyzji administracyjnej może być jedynie przepis prawa zawarty w stosownej ustawie lub przepis aktu wykonawczego, wydanego na podstawie i w ramach wyraźnego upoważnienia zawartego w akcie ustawodawczym. W omawianej sprawie nie ma też zastosowania domniemanie, że winna być ona załatwiona w drodze decyzji administracyjnej. Przyjęte jest bowiem w doktrynie, iż domniemanie to może mieć zastosowanie w przypadku, gdy norma prawna nie przewidziała innej formy działania organu administracji publicznej, pod warunkiem jednak, że uprawnienie strony nie powstaje bezpośrednio z mocy prawa. Dlatego też zdaniem organu, kompetencje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wynikające z art. 4 ust. 4 ustawy ograniczają się jedynie do ewentualnego wydania zaświadczenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie zaświadczenie takie nie może być jednak wydane, z uwagi na brak dokumentów potwierdzających stan faktyczny i prawny wszystkich nieruchomości ziemskich. Na powyższe postanowienie, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Diecezja [...], zarzucając Ministrowi naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania: 1) art.4 ust.4 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego, w związku z art.19 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu, że Minister nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku Diecezji z dnia [...] września 2015 r., czy nieruchomości zabudowane położone w [...] są nieruchomościami ziemskimi posiadającymi charakter nieruchomości związku wyznaniowego; 2/ art.138 § 1pkt 2 k.p.a. w zw. z art.144 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na umorzeniu przez organ II instancji postępowania organu I instancji w całości w sytuacji, gdy organ ten odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie, a tym samym nie zostało ono jeszcze wszczęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Podstawą dokonanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia był art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Stosownie do jego treści organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Teść zaskarżonego orzeczenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uznać należy za częściowo wadliwą. Trafnie bowiem wskazano w skardze, że rozstrzygnięcie Wojewody Lubelskiego oparte zostało na podstawie art. 61a k.p.a. Organ I instancji odmówił wszczęcia wnioskowanego przez Diecezję postępowania, co przesądza, że nie było ono wszczęte, tym bardziej nie było w toku, a co za tym idzie nie mogło podlegać ewentualnemu umorzeniu. W sprawie niniejszej zarówno Minister jak i Skarżąca Diecezja, co wprost wynika z treści skargi, że stoją na zgodnym stanowisku, iż to Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, a nie Wojewoda [...], jest organem właściwym do rozpoznania wniosku Skarżącej Diecezji o ewentualnym podpadaniu opisanych we wniosku nieruchomości pod działanie przepisów ustawy z dnia 20 marca 1950r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (.....) w rozumieniu art.4 ust. 1 i 4 tej ustawy, jako, że jest następcą prawnym Ministra Administracji Publicznej, wymienionego w tym przepisie. Pozytywnie w tej kwestii wypowiedział się także Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 3.10.1962r. sygn. IV CR 352/61 oraz z dnia 24.11.1958r. sygn. III CR 91/58. Jednocześnie brak jest uzasadnionych podstaw do zaakceptowania twierdzenia Ministra, że nie jest on uprawniony do rozpoznania wniosku strony o stwierdzenie czy dana nieruchomość posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego, lecz do wydania zaświadczenia w rozumieniu przepisów k.p.a., także z tej przyczyny, że Skarżąca wniosku o wydanie zaświadczenia w tej sprawie nie złożyła. Wbrew wywodom Ministra, Diecezja nie domagała się także wydania deklaratoryjnej decyzji o przejęciu objętych wnioskiem nieruchomości, których to kompetencji omawiana ustawa dla Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie przewiduje. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy prawidłowo zastosują treść art. 19 w zw. z art. 65 § 1 k.p.a. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 151 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.