I SA/Wa 1129/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości, opłatę rachunku za energię elektryczną i opłatę części czynszu ze środków pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i okresowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Prezydent [...] odmówił przyznania A. K. pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości, opłatę rachunku za energię elektryczną i opłatę części czynszu ze środków pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną niepodejmującą zatrudnienia. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do dwupokojowego lokalu mieszkalnego. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wnioskodawca odmówił współdziałania z pracownikiem socjalnym. Nie udzielił informacji na tematy dotyczące jego stanu zdrowie oraz sytuacji rodzinnej. Odmówiła również przyjęcia propozycji zatrudnienia. Ponadto organ wskazał, że wnioskodawca jest właścicielem niezabudowanej nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m kw., której sprzedaż pozwoliłaby na zaspokojenie zgłaszanych przez niego potrzeb. Od powyższej decyzji A. K. złożył odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., wskazując na niezasadność odwołania. Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015, poz. 163 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jeśli zatem dana osoba korzystając z własnych uprawnień, zasobów i możliwości może przezwyciężyć sytuację, w jakiej się znalazła, to nie jest co do zasady uprawniona do świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji przed udzieleniem pomocy organy administracji mają obowiązek możliwie dokładnego ustalenia sytuacji majątkowej rodzinnej i zdrowotnej osoby wnioskującej o przyznanie pomocy. Jednak z obowiązkiem tym nierozerwalnie wiąże się także obowiązek osoby ubiegającej się o świadczenie współdziałania z organem pomocy społecznej, złożenia wyjaśnień co do swojej sytuacji, a w razie konieczności także przedstawienia dowodów - w szczególności dokumentów - potwierdzających złożone oświadczenia. Obowiązek ten można wyinterpretować nie tylko z art. 4 ustawy, który stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Kolegium zwróciło również uwagę, że ustawodawca kilkakrotnie podkreśla, iż pomoc społeczna "wspiera w wysiłkach", "umożliwia przezwyciężenie", a ponadto rodzaj i rozmiar świadczenia winny być "odpowiednie do okoliczności". Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie Skarżący odmówił przyjęcia oferty zatrudnienia, wskazując iż "praca na kasie uwłacza mojej godności osobistej". Jest to zdaniem organu wystarczająca podstawa do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy Skarżący nie stawił się również w organie celem zawarcia kontraktu socjalnego, odmówił podania informacji dot. stanu zdrowia, utrudniał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tych okolicznościach odmowa przyznania świadczeń z pomocy społecznej jest w pełni uzasadniona. Na powyższą decyzję A. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie krzywdzącej go decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu uzupełnił wniesioną skargę zarzucając organowi naruszenie: 1) art. 7, 77, 80 kpa poprzez niedołożenie wszelkich starań w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i nie przeprowadzenie innych dowodów poza wywiadem środowiskowym, podczas gdy w toku postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej organy obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2) art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, 3) art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez odmowę przyznania zasiłku okresowego, podczas gdy Skarżący spełniał warunki do jego przyznania, co obliguje organ do wydania pozytywnej decyzji z uwagi na fakt, iż przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, co miało wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Analiza okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie prowadzi do wniosku, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] odmawiająca przyznania A. K. zasiłku okresowego i celowego na zakup żywności, środków czystości, opłatę energii elektrycznej oraz opłatę części czynszu nie naruszają prawa. Decyzje wydane przez organy mieszczą się w granicach uznania administracyjnego, precyzyjnie uzasadniają stanowisko przemawiające za negatywnym załatwieniem wniosku Skarżącego o przyznanie pomocy, a ustalenia poczynione przez organy znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy. Zdaniem Sądu zaskarżone decyzje zostały podjęte zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zarówno z tej przyczyny, że A. K. - zważywszy na zadania i cele pomocy społecznej wynikające z przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ups, w szczególności uzupełniający i wspomagający charakter pomocy społecznej - ma potencjalne możliwości i zasoby pozwalające na osobiste przezwyciężenie jego trudnej sytuacji życiowej, jak również prezentuje postawę życiową i formułę kontaktów z organem pomocowym, które uzasadniają tezę, że Skarżący konsekwentnie nie współpracuje z organem w celu rozwiązania swoich życiowych spraw i problemów. A. K. jest człowiekiem młodym, w pełni sił, ma obecnie [...] lata. Posiada wykształcenie wyższe. Ukończył studia magisterskie na Politechnice [...] na Wydziale [...], co wynika z uzasadnienia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 45/13. Jak sam wskazał w skardze w sprawie zakończonej powyższym wyrokiem ukończył najlepszą uczelnię techniczną w Polsce. Z akt sprawy nie wynika aby Skarżący był osobą niepełnosprawną w jakimkolwiek stopniu lub miał orzeczoną przez lekarza orzecznika ZUS częściową lub całkowitą niezdolność do pracy, aczkolwiek w toku postępowania przed organem kategorycznie odmówił udzielenia informacji na temat swojego stanu zdrowia. Zamieszkuje w Warszawie, która oferuje największy na terenie Polski rynek pracy. Skarżący jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu. Od wielu lat jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku jednakże obok prawa własnościowego do lokalu mieszkalnego jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2, a więc posiada majątek, którym może dysponować w celu osiągnięcia poprawy swej sytuacji życiowej. Sądowi wiadomym jest z urzędu, z sądowych postępowań przez niego zainicjowanych, że Skarżący starał się o przyjęcie na pierwszy rok studiów stacjonarnych II stopnia na kierunku: "Bezpieczeństwo wewnętrzne – dla osób cywilnych", na rok akademicki [...], organizowanych w [...] oraz na pierwszy rok studiów stacjonarnych II stopnia na [...], kierunek: "Kryminologia" na rok akademicki [...], organizowanych przez Uniwersytet [...]. A. K. przejawia dbałość o własne sprawy, od niekorzystnych dla niego decyzji składał odwołania i skargi sądowe. Także w sprawach z zakresu pomocy społecznej Skarżący jest czynny i zorientowany, składa stosowne pisma i środki odwoławcze , jest ponadto osobą aktywną, co wynika z ustaleń organów administracji, że chętnie uczestniczy w warsztatach poszukiwania pracy, spotkaniach z doradcą, zajęciach z liderem Klubu [...] jednakże równocześnie nie podejmuje żadnej aktywności w kierunku znalezienia jakiegokolwiek zatrudnienia umożliwiającego uzyskanie dochodów i pokrycie swych potrzeb życiowych. A. K. nie tylko nie szuka pracy, ale także deklaruje, że wykonywanie pracy fizycznej "uwłacza jego godności". Z ustaleń pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy wynika, że Skarżący szuka jedynie pracy umysłowej, odrzuca inne oferty pracy przedstawione przez pośrednika pracy. Konsekwentnie odmawia podpisania kontraktu socjalnego, nie nawiązuje także współpracy z pracownikiem socjalnym. Pomimo powyższego na przestrzeni lat organ świadczył na rzecz Skarżącego, w ramach posiadanych przez siebie możliwości, pomoc finansową z uwagi na długotrwałe bezrobocie koncentrując się głównie na zakupie posiłków. Podkreślenia wymaga, zdaniem Sądu, że opisana postawa A. K. jest sprzeczna z zadaniami i celami pomocy społecznej. Z przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ups wynika bowiem, że pomoc społeczna wkracza dopiero tam, gdzie osoba nie jest w stanie własnym działaniem wyjść z sytuacji kryzysowej i zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb albo stać się samodzielna życiowo. Skarżący pomija to, że działalność pomocy społecznej oparta jest na wspieraniu aktywności samej osoby fizycznej i to przez pewien niezbędny czas (jeżeli chodzi o osoby pełnosprawne, zdolne do pracy), a nie na prostym rozdawnictwie świadczeń i zapewnieniu świadczeniobiorcy dożywotniego źródła utrzymania. Zdaniem Sądu, w sytuacji Skarżącego, która wynika z akt sprawy, cele pomocy społecznej można realizować poprzez wykorzystanie takich sfer działalności organu pomocy społecznej jak np. praca socjalna (art. 6 pkt 12 ups), przyznanie zasiłku celowego w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego (art. 39a ups), zapewnienie skarżącemu świadczeń niepieniężnych o charakterze rzeczowym, np. w postaci poradnictwa specjalistycznego (np. psychologicznego – jeżeli u Skarżącego występuje brak motywacji do poszukiwania pracy w ogóle lub pracy określonego rodzaju), czy też pomocy w uzyskaniu zatrudnienia , nie wykluczając takich form pomocy jak zapewnienie posiłku, niezbędnego ubrania (art. 36 pkt 2 lit. g, q, j, k ups). Zasadniczym celem organów pomocy społecznej powinno być udzielenie Skarżącemu, będącemu osobą wykształconą w sile wieku, takiego wsparcia aby podjął jak najszybciej aktywność zawodową i w ten sposób zarobił na swoje utrzymanie oraz zabezpieczył inne potrzeby życiowe. Osiągnięcie wyżej wymienionych celów pomocy społecznej nie jest jednak możliwe i realne, bez osobistego zaangażowania się Skarżącego. Tymczasem Skarżący oczekuje pomocy finansowej, bez jakiegokolwiek zaangażowania ze swej strony. Nie akceptuje faktu, że pracownicy socjalni muszą ustalić jego sytuację osobistą, rodzinną, dochodową, majątkową i w tym celu przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy lub aktualizację wywiadu w jego miejscu zamieszkania, co wynika z przepisów art. 107 ups i § 2 ust. 3-5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tym samym, za usprawiedliwione należy uznać stanowisko organów administracji, o zasadności odmowy Skarżącemu przyznania wnioskowanych świadczeń, z powołaniem się na "brak jego współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej" wynikające z treści art. 11 ust.2 ups. Wbrew stanowisku skargi, wskazane wyżej uwagi znajdują zastosowanie także do oceny rozstrzygnięcia dokonanego przez organy administracji w odniesieniu do przyznania Skarżącemu wnioskowanego przez niego zasiłku okresowego. Faktem jest, że stosownie do treści art. 38 ups jego przyznanie warunkowane jest zaistnieniem opisanej w tym przepisie sytuacji życiowej oraz kryterium dochodowego, które A. K. spełnia. Okoliczność ta nie determiniuje jednakże organów pomocowych do automatycznego uwzględnienia wniosku , w sytuacji ewidentnego braku współdziałania z Skarżącego w próbach rozwiązania jego sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust.2 ups. Niezależnie od powyższego, Sąd dostrzega ponadto, że A. K. posiada własny zasób majątkowy w postaci mieszkania i nieruchomości gruntowej, które to dobra - stanowiąc określony potencjał finansowy - właściwie spożytkowane, powinny umożliwić mu rozwiązanie istniejących problemów bytowych , przy ewentualnej pomocy i wsparciu pracowników socjalnych, w ramach ich kompetencji i możliwości. Sąd nie podziela także zarzutu skargi opartego na twierdzeniu, że organy administracji nie przeprowadziły w tej sprawie niezbędnego postępowania dowodowego. Podkreślenia wymaga bowiem, że jednym z głównych dowodów stanowiących podstawę wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie udzielenia zainteresowanemu pomocy społecznej jest kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego lub aktualizacji wywiadu, który sporządza pracownik socjalny w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i na jego podstawie dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby oraz formułuje wnioski z niej wynikające. Strona natomiast musi liczyć się z tym, że pracownik socjalny zażąda od wnioskodawcy złożenia pewnych oświadczeń, przedstawienia dokumentów, będzie dążył do podjęcia przez stronę pewnych zobowiązań (np. poprzez zawarcie kontraktu socjalnego) w ramach współdziałania w rozwiązaniu problemów osoby, jej aktywizacji życiowej, zawodowej. Nowoczesny model pomocy społecznej opiera się bowiem na współpracy obu stron, tj. osoby potrzebującej i pracownika socjalnego oraz dążeniu do przywrócenia osoby ubiegającej się o pomoc do pożądanej roli jaką pełni jednostka w społeczeństwie, a nie na zapewnieniu jej utrzymania . Tym samym Sąd nie podziela stanowiska pełnomocnika Skarżącego, co do tego, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie wyjaśniło w sposób dokładny i wszechstronny stanu faktycznego sprawy w jego całokształcie przez co naruszone zostały przepisy art. 7, art. 70, art. 80 i art. 138 kpa. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy, mając na uwadze zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy, wyjaśnił i trafnie ocenił istotne dla sprawy okoliczności przesądzające za odmową udzielenia pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.