I SA/Wa 1132/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2007 r. sprawy ze skargi M. J. i G. J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. I SA/WA 1132/07 UZASADNIENIE Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. i G. J. od decyzji Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] września 2006 r., umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], oznaczoną jako działki : nr [...] o pow. [...] m.kw. z obrębu [...] i nr [...], o pow. [...] m.kw. z obrębu [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Wojewoda Mazowiecki wskazał, że decyzją z dnia [...] września 2006 r. Prezydent W. umorzył postępowanie wszczęte z wniosku M. U. i G. J. w przedmiocie odszkodowania za wyżej opisaną nieruchomość twierdząc, że osoby te nie są podmiotami uprawnionymi do występowania z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, gdyż nie byli właścicielami omawianego gruntu w dniu 31.12.1998r. Organ I instancji ustalił, że M. U. i G. J. umową sprzedaży sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu [...] lutego 1999 roku Rep [...] kupili od M. O. grunt położony w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 uregulowany w KW [...]. Przedmiotowa nieruchomość usytuowana jest na rogu ulic [...] i [...]. Decyzją z dnia [...] lipca 2005r. nr [...] Wojewoda Mazowiecki stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w W., stanowiącej część gruntów uregulowanych w księdze wieczystej Kw [...] i oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...]. Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 2000 r. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, które ma zostać ustalone i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zdaniem organu stosownie do tego przepisu odszkodowanie za grunt zajęty pod drogi publiczne na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( ... ) przysługuje tylko temu, kto był właścicielem gruntu na dzień 31 grudnia 1998 roku i kto utracił tą własność z dniem 1 stycznia 1999 roku. Organ wskazał, że M. i G. J. nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dacie 31 grudnia 1998 roku, a więc nie może być im wypłacone odszkodowanie za grunt położony w W. przy ulicy [...], stanowiący działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 i działkę eWidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, uregulowany w księdze wieczystej KW Nr [...], zajęty pod drogę, stanowiący obecnie własność W. Od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2006r. odwołali się M. i G. J., wnosząc o jej uchylenie i ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Wojewoda Mazowiecki po rozpatrzeniu odwołania wskazał, że postępowanie dotyczące ustalenia i wypłaty odszkodowania za opisane wyżej działki gruntu zostało wszczęte po złożeniu wniosku przez M. i G. Organ odwoławczy podniósł, że nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w sytuacji określonej przepisie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, następuje z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r., a zatem z tym dniem część nieruchomości zajęta pod drogę publiczną staje się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a dotychczasowy właściciel nieruchomości traci prawo własności do tej jej części. Dochodzi więc do podziału z mocy prawa takiej nieruchomości, której część pozostaje własnością dotychczasowego właściciela, natomiast część zajęta pod drogę publiczną staje się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Jednakże podstawę wpisu w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości nabytej w ten sposób przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego stanowi dopiero ostateczna decyzja administracyjna, która z reguły będzie wydana po wytyczeniu granic wydzielonej nieruchomości, co jest niezbędne dla określenia cech nieruchomości niezbędnych chociażby przy wpisie do księgi wieczystej , czy ustaleniu odszkodowania za powierzchnię przejętą pod drogę. Decyzja wojewody o której mowa w powyższym przepisie art. 73, ma charakter deklaratoryjny, jednak dopiero po jej uprawomocnieniu się właściciel (Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego) może skutecznie żądać ujawnienia swego prawa w księdze wieczystej. Tak, więc przejście własności części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nastąpiło z mocy prawa wcześniej niż mogło to zostać ujawnione w księdze wieczystej. Organ odwoławczy, mając na uwadze, iż przejście prawa własności stosownie do przepisu art. 73 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 roku - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, następuje z mocy prawa w określonej dacie - l stycznia 1999 roku - i w tym zakresie wyłączone jest nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne w trybie wszelkich umów cywilnoprawnych a wola ustawodawcy zastępuje tutaj oświadczenie woli stron odnośnie przeniesienia własności wskazał, że jedynym podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość, która w dniu 01 stycznia 1998r. stała się własnością gminną jest jej właściciel w dniu 31 grudnia 1998r. Skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2007r. nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego wnieśli M. i G. J. W uzasadnieniu wskazali, że ich zdaniem nastąpiło bezprawne przejęcie mienia ze znamionami wyłudzenia za obietnicę odszkodowania oraz, że domagają się odszkodowania w kwocie [...] zł z odsetkami. Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do powołanego art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną , nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, które ma zostać ustalone i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. W sprawie niniejszej podstawowe znaczenie ma okoliczność, że M. i G. J. umową kupna - sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego, w dniu [...] lutego 1999 r. Rep [...] nabyli od M. O. grunt położony w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 uregulowany w KW [...]. Mając na uwadze przepis art. 73 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998r. należy stwierdzić, że fakt iż skarżący figurują jako właściciele nieruchomości w księdze wieczystej, nie przesądza o ich prawie własności do części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Określone w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.) domniemanie zgodności wpisu prawa własności w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest domniemaniem wzruszanym i może być obalone przez wykazanie, że Skarb Państwa stał się z mocy prawa właścicielem części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, choć nie figuruje w księdze wieczystej jako właściciel. Jeśli bowiem zmiana stanu prawnego, w tym wypadku własności nieruchomości, nastąpiła z mocy prawa, wpis do księgi wieczystej ma jedynie charakter deklaratoryjny, a taki stan prawny nie prowadzi do domniemania z art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, iż prawo nie wpisane do księgi nie istnieje. W opisanym powyżej stanie faktycznym i prawnym na dzień 31 grudnia 1998 r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości była M. O. Umowa sprzedaży gruntu położonego w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 uregulowanego w KW [...] na rzecz M. i G. J. nastąpiła w dniu [...] lutego 1999r. W tej dacie Skarb Państwa był już z mocy prawa właścicielem części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest, quam ipse habet, co oznacza, że nikt nie może przenieść na drugiego więcej praw niż sam posiada, sprzedająca nie mogła przenieść na kupujących po 1 stycznia 1999r, własności działki zajętej pod drogę, gdyż od tej daty ta część nieruchomości już do niej nie należała. Jak wskazano wyżej stała się z mocy samego prawa własnością Skarbu Państwa. Stosownie do pkt 4 art. 73 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998r. odszkodowanie może być wypłacone jedynie na wniosek właściciela nieruchomości. Przedmiotowa nieruchomość została sprzedana skarżącym w dniu [...] lutego 1999r., jednakże z uwagi na to, że od 1 stycznia 1999r właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z mocy samego prawa stał się Skarb Państwa, umowa kupna – sprzedaży nie wywołała zamierzonego skutku w postaci przeniesienia własności na rzecz nabywców, działek zajętych pod drogę publiczną, albowiem sprzedająca nie mogła przenieść na nich praw, których sama nie posiadała. Z uwagi na to, że o odszkodowanie może wystąpić tylko właściciel nieruchomości, a jak wywiedziono kupujący nie stali się właścicielami nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, gdyż wcześniej tj przed umową kupna stała się własnością Skarbu Państwa, organ prawidłowo umorzył postępowanie administracyjne. Należy stwierdzić, że istniejąca sytuacja uzasadniała zastosowanie przez organ administracji art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego to, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. W sprawie niniejszej zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, albowiem skarżący nie są uprawnieni do występowania z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę. Skarga jest nieuzasadniona. Sąd uznał, iż przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.