I SA/Wa 1136/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Irena Kamińska (spr) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2005 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. postanawia 1. umorzyć postępowanie sądowe; 2. przyznać adwokatowi I. W. od Skarbu Państwa płatne z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 ( dwieście czterdzieści ) złotych tytułem zastępstwa procesowego jako pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] o odmowie przyznania W. K. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów pobytu w Centrum Interwencji Kryzysowej "[...]" w O. oraz pomocy finansowej na zakup leków. W motywach rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, iż aktualna sytuacja materialna pani W. K. uprawnia ją wprawdzie do otrzymania świadczenia pieniężnego w ramach pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, z uwagi na fakt, iż jej dochód własny jest niższy niż określone w ustawie kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, to jednak brak w Ośrodku Pomocy Społecznej w O. odpowiednich funduszy na zaspokojenie wszystkich potrzeb podopiecznych, w szczególności zaś pozbawionych w ogóle dochodów powoduje, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest uzasadniona. W. K. od 16 czerwca 2003 r. nie przebywa już w Centrum Interwencji Kryzysowej "[...]", zatem wniosek o przyznanie zasiłku na pokrycie kosztów pobytu w tej placówce jest w ogóle bezprzedmiotowy. Odwołująca się nie przedłożyła żadnych rachunków za leki ani też niezrealizowanych recept, wobec czego żądanie przyznania pomocy finansowej na zakup leków także nie mogło zostać uwzględnione. Pani K. podniosła, że w żadnym razie nie zamierza wrócić do swego miejsca zameldowania i zamieszkania w S. ze względu na konflikt z rodziną, wobec czego brak jest w tym stanie podstaw do pobierania przez zamieszkałą tam jej matkę zasiłku pielęgnacyjnego który jest należny w/w. Po otrzymaniu tego świadczenia dochód odwołującej się wzrośnie o kwotę zasiłku i przekroczy kryterium ustawowe uprawniające do stałego korzystania ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej. W. K. ma stałe dochody a Ośrodek Pomocy Społecznej w O. dysponuje bardzo ograniczonymi środkami finansowymi mając znaczną liczbę podopiecznych zamieszkałych tam na stałe, bez dochodów, którzy w trudnej sytuacji znaleźli się z przyczyn od nich niezależnych. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 roku, nr 64, poz. 414 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy ze środków pomocy społecznej. Zgodnie z art. 32 ust. 2 wyżej wzmiankowanej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Sposób sformułowania cytowanego przepisu w ocenie organu odwoławczego wskazuje na to, że przyznanie świadczenia w tej formie ma charakter fakultatywny (nieobowiązkowy). W świetle powyższego decyzja o odmowie przyznania pomocy finansowej wnioskowanej przez W. K. ma charakter uznaniowy. Organ wydający decyzję w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego orzeka zatem kierując się interesem strony i jej sytuacją materialną ustaloną w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, przy uwzględnieniu wysokości środków finansowych jakimi dysponuje oraz konieczności racjonalnego nimi gospodarowania w celu zachowania możliwości wypełniania zadań ustawowych określonych wyżej przytoczoną ustawą o pomocy społecznej. Zadaniem ośrodków pomocy społecznej jest tylko zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób spełniających kryteria wskazane w ustawie. Nie jest to tożsame z obowiązkiem zaspokajania wszystkich potrzeb oraz realizacją wszystkich żądań. W ocenie organu II instancji Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wydając decyzję o odmowie przyznania W. K. zasiłku celowego, kierowała się uznaniem opartym na realizowanych zadaniach i posiadanych funduszach na cele pomocowe Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2003 r. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K., wnosząc o jej unieważnienie oraz o przyznanie wnioskowanej pomocy w takim zakresie aby mogła normalnie funkcjonować w społeczeństwie. W uzasadnieniu skargi wskazała na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową oraz zarzuciła organom administracyjnym brak należytej staranności przy wydawaniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 sprawa została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ponieważ zgodnie z art. 97§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) – sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01.01.2004, w których postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe przy czym określenie "stało się" - według utrwalonej już w tym zakresie judykatury - oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy ( vide: postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 1999 r. II S.A./Łd 2465/97, OSP 1999/12/214 ). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu 17 września 2003 r., a po jej wniesieniu zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie, że rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Z dniem 1 maja 2004r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 149 ust. 1 powołanej ustawy, z dniem wejścia jej w życie tj. z datą 1 maja 2004 r, wygasają z mocy prawa ( z zastrzeżeniem przewidzianych tę ustawą wyjątków ) decyzje, które zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. ). Analiza przepisów i wydanych w oparciu o te przepisy decyzji administracyjnych w zakresie wyjątków przewidzianych w art. 149 ust. 1 prowadzi do wniosku, że decyzje, których przedmiotem był zasiłek celowy ( bądź odmowa przyznania tego zasiłku ) wygasły z dniem 1 maja 2004r. Ponadto, w myśl przepisu art. 150 nowej ustawy o pomocy społecznej, do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy nowej. Nadmienić należy, że nowa regulacja problematyki związanej ze świadczeniem przez Państwo przedmiotowej pomocy, po wejściu w życie w/w ustaw jest odmienną od poprzednio obowiązującej i niejednokrotnie nie przewiduje już istniejących dawniej instytucji prawnych. W związku z wątpliwościami dotyczącymi konstytucyjności wskazanej wyżej regulacji prawnej zostało przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pytanie prawne na które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie o sygnaturze P 15/04 udzielił odpowiedzi, że art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 zd, 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawiając jednocześnie w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie. Wprawdzie w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny wyraził zapatrywanie, że wygaszenie z dniem 1 maja 2004 r. przez nową ustawę o pomocy społecznej decyzji wydanych na podstawie ustawy poprzedniej pozwala Sądowi na wydanie w sprawie orzeczenia merytorycznego, ale Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podzielił. Wygaszenie zaskarżonej decyzji przed rozpoznaniem przez Sąd przedmiotowej skargi powoduje, że Sąd, przyjmując pogląd wyrażony przez Trybunał, orzekałby o akcie, który nie istnieje już w obrocie prawnym. W tego rodzaju sytuacjach w przypadku skarg uzasadnionych, które przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy skutkowałyby uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności, Sąd zobligowany byłby do zawarcia w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia zarówno wykładni przepisów prawa na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja jak również wytycznych dla organów, którymi winny się kierować rozpoznając ponownie tę konkretną sprawę. Wytyczne te odnosiły by się siłą rzeczy jednak do stanu prawnego jaki obowiązywał na podstawie poprzedniej ustawy. Zgodnie natomiast z przytoczonym wyżej przepisem art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. sprawy wszczęte i nie zakończone do dnia 1 maja 2004 r. muszą być rozpoznawane według przepisów nowych, a nie dotychczasowych. Związanie zatem, stosownie do treści przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądu i organów obecnym poglądem Sądu, wyrażonym na tle innego stanu prawnego niż ten według którego zarówno organy ( ewentualnie Sąd ) będą musiały w sprawie orzekać, nie znajduje prawnego i racjonalnego usprawiedliwienia. Warto zwrócić w tym miejscu również uwagę, że zgodnie z przepisem art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane. Stwierdzenie zatem przez Sąd, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w sytuacji, gdy decyzja ta już z mocy prawa dawno wygasła także musi być uznane za postępowanie niekonsekwentne i niezrozumiałe. Jednocześnie brak jest podstaw prawnych do traktowania w sposób zróżnicowany pod względem procesowym przypadków, w których skargę uwzględniono od przypadków w których skargi były niezasadne. Ponadto w tej ostatniej sytuacji praktycznie dla strony jest rzeczą obojętną czy skarga jej została oddalona czy też Sąd umorzył postępowania sądowe. Zaskarżona decyzja bowiem i tak ( oczywiście jeśli nie jest to wyjątek przewidziany nową ustawą ) wygasła już z dniem 1 maja 2004 r. i w obrocie prawnym nie istnieje. W związku z akcentowaną już wcześniej zmianą stanu prawnego w tym przypadku zarówno oddalenie skargi jak i umorzenie postępowania nie tamuje stronie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie jej określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej przewidzianego nowym ustawodawstwem. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie § 18 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ).