I SA/Wa 1137/19
WyrokWSA w Warszawie2020-02-14
Skład orzekający: Elżbieta Lenart, Joanna Skiba, Przemysław Żmich
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z 1950 r. o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu, wydane z powodu braku wykazania przez wnioskodawców następstwa prawnego po pierwotnym właścicielu, jest zgodne z prawem, w sytuacji gdy wnioskodawcy przedstawili zagraniczny akt poświadczenia dziedziczenia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zagraniczny akt poświadczenia dziedziczenia, sporządzony przez notariusza w 2005 r., stanowi dokument urzędowy o mocy dowodowej równej polskim dokumentom urzędowym, a na mocy konwencji haskiej nie podlega legalizacji i korzysta z domniemania prawdziwości. W związku z tym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie odmówiło wszczęcia postępowania, nie uwzględniając tego dokumentu jako dowodu następstwa prawnego. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.Stan faktyczny
Wnioskodawcy złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z 1950 r. odmawiającego ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania, uznając, że wnioskodawcy nie wykazali następstwa prawnego po pierwotnym właścicielu, ponieważ przedstawiony przez nich zagraniczny akt poświadczenia dziedziczenia z 2005 r. nie został uznany przez polski sąd. Kolegium podtrzymało to stanowisko w postanowieniu o odmowie ponownego rozpatrzenia sprawy. Wnioskodawcy wnieśli skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2020 r. sprawy ze skargi P. J., E. J. i A. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz P. J., E. J. i A. J. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu wniosku P. J., E. J., A. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z [...] marca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy swoje postanowienie z [...] października 2018 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta [...] z [...] maja 1950 r. nr [...] o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
[...] marca 2018 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek P. J., E. J., i A. J. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta [...] z [...] maja 1950 r. odmawiającego W. T. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] października 2018 r. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu organ wskazał, że dawnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości był W. T.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] z [...] marca 1965 r. sygn. akt [...] spadek po W. T. zmarłym [...] października 1962 r. nabyli: M.W. oraz A. T., J. z T. W. i M. z T. J..
Do pisma z [...] kwietnia 2018 r. P. J., E. J., A. J. dołączyły m.in. akt dziedziczenia, sporządzony w [...] przez [...] notariusza z [...] maja 2005 r. wraz z tłumaczeniem na język polski sporządzonym przez tłumacza przysięgłego języka [...]. Z aktu tego wynika, że M. T. zmarła [...] marca 2005 r. w U., a jej spadkobiercami zostali: syn M. J. oraz wnuczki: P. J., E. J. i A. J..
Kolegium uznało, że wnioskodawczynie nie wykazały, że są spadkobiercami M. J., a zatem mogą być stronami postępowania nieważnościowego.
Kolegium wskazało, że na mocy art. 11102 Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie spadkowe w części dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich.
Poza tym organ nadzoru wskazał, że na mocy art. 1145 kpc orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa chyba, że istnieją przeszkody określone w art. 1146. Zgodnie zaś z art. 1146 § 1 pkt 2 kpc orzeczenie nie podlega uznaniu, jeżeli zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich.
Od powyższego postanowienia P. J., E. J., A. J. złożyły wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] marca 2019 r. utrzymało w mocy swoje postanowienie z [...] października 2018 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko. Dodatkowo wskazał, że wskazał, że wnioskodawczynie nie przedłożyły jakichkolwiek dokumentów stwierdzających, że M. T. (wymieniona w [...] akcie dziedziczenia) jest ta samą osobą, co wymieniona M. J. w postanowieniu spadkowym Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1996 r. sygn. akt [...] stwierdzającym nabycie spadku po A. T..
Zdaniem Kolegium uznanie przez sąd powszechny przedłożonego aktu notarialnego, dokonane w trybie art. 1145 § 1 kpc, w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, umożliwi uznanie powyższego dokumentu za dowód w rozumieniu art. 75 § 1 kpa. Rozstrzygający kwestię następstwa prawnego po W. T., przy jednoczesnym przyjęciu, potwierdzonym stosownym dokumentem, że M. T. jest tą samą osobą, co M. J.
Kolegium wskazało, że przedłożony akt przyjęcia spadku został sporządzony w okresie, kiedy w Polsce nie obowiązywały przepisy umożliwiające stwierdzenie następstwa prawnego w drodze notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Jedyną drogą potwierdzenia następstwa prawnego była ówcześnie droga postępowania spadkowego przed sądem powszechnym.
Skoro zaś [...] akt notarialny rozstrzygnął zagadnienie zastrzeżone w prawie krajowym do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych, to jedyną formą uznania jego skuteczności prawnej, a tym samym zgodności z prawem krajowym, jest sądowe uznanie w trybie art. 1145 § 1 kpc w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2009 r.
Jeśli zatem przedmiotem rozstrzygnięcia była kwestia dotychczas zastrzeżona do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego oznacza to, że organ nie może samodzielnie uznać skuteczności aktu notarialnego ustalającego krąg spadkobierców zmarłej strony postępowania, jeżeli wydany został w czasie obowiązywania w Polsce regulacji zastrzegających te kompetencje do wyłącznej właściwości sądów powszechnych.
Kolegium zauważyło, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 15 maja 2013 r. sygn. akt l SA/Wa 2380/12 wskazał, że nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego gruntownie przebudowała system uznawania i stwierdzania wykonalności zagranicznych orzeczeń, przy czym zmianę o charakterze fundamentalnym stanowi przyjęcie zasady, że orzeczenia sądów zagranicznych (wobec powyższej uwagi również rozstrzygnięcia innych, niż sądy organów państw obcych wydawanych w sprawach cywilnych) podlegają uznaniu z mocy prawa, jeżeli są spełnione przesłanki wynikające z art. 1145 kpc i nie zachodzi żadna z przeszkód określonych w art. 1146 kpc. Sąd wskazał, że mimo braku wyraźnego sformułowania w znowelizowanym art. 1145 kpc, nie może budzić wątpliwości, że z uznaniem orzeczenia zagranicznego wiąże się jego skuteczność na obszarze Polski. Przez skuteczność orzeczenia rozumie się w doktrynie wywoływanie wszelkich skutków innych, niż wykonalność, a więc w szczególności skutek prawotwórczy w wypadku orzeczeń konstytutywnych, powagę rzeczy osądzonej oraz moc wiążąca orzeczenia. Skoro zatem skuteczność zagranicznego orzeczenia jest przesłanką rozstrzygnięcia sprawy przez sąd polski bądź przez organ administracji, to po stronie Sądu, czy organu występuje uprawnienie do ustalenia dla potrzeb toczącego się postępowania, czy nastąpiło uznanie. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z treścią art.1148 kpc możliwe jest również wystąpienie do sądu z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie sądu (innego organu) państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. W każdym jednak wypadku sąd polski wydaje orzeczenie deklaratywne, stwierdzając czy uznanie nastąpiło.
W świetle powyższego Kolegium uznało, że wnioskodawczynie nie udowodniły następstwa prawnego po W. T. zatem należało odmówić wszczęcia postępowania nieważnościowego.
Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2019 r. P. J., E. J., A. J. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżące zarzuciły Kolegium naruszenie: I. przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 61a § 1 kpa poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie zaszła przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, zważywszy, że skarżące są następcami prawnymi W. T. i przedstawiły wszelkie dokumenty, które potwierdziły ich uprawnienie do zainicjowania przedmiotowego postępowania, 2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez błędną ocenę całości zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy wszczęcia niniejszego postępowania zważywszy, że: - wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej został złożony przez prawowitych następców M. J. (zd. T.), co zostało potwierdzone dokumentem urzędowym w postaci aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez [...] notariusza i wbrew twierdzeniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] przedmiotowy dokument nie podlega uznaniu przez polski sąd, - wcześniej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nigdy nie miało wątpliwości co do personaliów M. J. (zd. T.) i dopiero na etapie postępowania drugoinstancyjnego zarzuciło brak udowodnienia tego faktu bez ewentualnego uprzedniego wezwania wnioskodawców do złożenia stosownych dokumentów, co i tak nie było konieczne, ponieważ już z zebranego materiału dowodowego oraz sposobu przedstawiania osób na gruncie prawa [...] wynika, że M. J. jest to ta sama osoba, co ujęta w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po A. T., 3) art. 76 § 1 kpa poprzez błędne jego niezastosowanie i uznanie, że akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony w 2005 r. przez [...] notariusza nie stanowił dowodu, że na gruncie prawa polskiego skarżące są następcami prawnym M. J. (z d. T.), co nie znajduje podstawy w aktualnie obowiązującym stanie prawnym i w rezultacie doprowadziło do niesłusznej odmowy wszczęcia przedmiotowego postępowania o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji, 4) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa poprzez utrzymanie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowienia organu I instancji, co nie znajduje podstawy w aktualnie obowiązującym stanie prawnym i w rezultacie doprowadziło do niesłusznej odmowy wszczęcia przedmiotowego postępowania o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji; II. przepisów postępowania cywilnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 1138 kpc poprzez jego błędne niezastosowanie i brak uznania, że [...] poświadczenie dziedziczenia z 2005 r. jest zagranicznym dokumentem urzędowym, który ma moc dowodową równą polskim dokumentom urzędowym, co nie zostało stwierdzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] i w rezultacie doprowadziło do niesłusznej odmowy wszczęcia przedmiotowego postępowania o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji, 2) art. 1145 § 1 kpc, w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2009 r. poprzez jego błędne zastosowanie zważywszy, że w niniejszej sprawie nie zachodzi podstawa do uznania przez sąd polski aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez [...] notariusza m.in. ze względu na związanie Rzeczypospolitej Polskiej konwencja haską sporządzoną 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938), znoszącą wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych oraz fakt, że aktualnie nie ma podstaw do uznawania orzeczeń sadów państw obcych, a w szczególności aktów poświadczenia dziedziczenia, które są aktami notarialnym, a więc dokumentem urzędowym niepodlegającymi legalizacji i w rezultacie mając na uwadze treść art. 76 kpa [...] poświadczenie dziedziczenia z 2005 r. korzystało z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą - czego organ administracji publicznej nie zważył, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznej odmowy wszczęcia przedmiotowego postępowania o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji; III. przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 2 § 2 w zw. z art. 79 pkt 1a ustawy - Prawo o notariacie poprzez błędne ich niezastosowanie i brak uznania [...] poświadczenia jako dokumentu urzędowego, który na gruncie prawa polskiego potwierdza, że dana osoba jest spadkobiercą, czego organ administracji publicznej w ogóle nie zważył, 2) art. 1 ust. 1 pkt c w zw. z art. 2 konwencji haskiej znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych poprzez błędne jego niezastosowanie i brak uznania, że [...] poświadczenie dziedziczenia nie podlega legalizacji i w rezultacie na gruncie prawa polskiego jest dokumentem urzędowym.
Wobec tego skarżące wniosły o: I. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; II. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu w postaci: - kopii wniosku o stwierdzenie praw do spadku po W. T., -kopii zawiadomienia o terminie posiedzenia w spawie o stwierdzenie praw do spadku po W. T., - kopii strony protokołu z posiedzenia Sądu Powiatowego w [...] - na okoliczność: - że M. J. (zd. T.) była córką B., tj. brata W. T. oraz siostrą A. T., - że już na kanwie toczącego się postępowania o stwierdzenie praw do spadku po W. T. Sąd musiał wysyłać korespondencję do [...], -tożsamości podmiotu M. J. (zd. T.) babci skarżących, - innych okoliczności wynikających z ich treści; III. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Samorządowego Kolegium ¬Odwoławczego w [...] z [...] października 2018 r.; IV. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz skarżących od organu, który wydał zaskarżone postanowienie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i jej rozpoznanie w trybie uproszczonym podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Z wydanych w sprawie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowień wynika, że organ odmówił wszczęcia na wniosek P. J., E. J., A. J. postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta [...] z [...] maja 1950 r. nr [...] o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].
Powyższe orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Poza sporem jest to, że w orzeczeniu tym jako dotychczasowego właściciela przedmiotowej nieruchomości wskazano W. T., zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] z [...] maja 1948 r. nr [...].
Kolegium uznało jednak, że wnioskodawczynie nie wykazały legitymacji do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionego orzeczenia w rozumieniu art. 28 w zw. z art. 157 § 2 kpa.
W ocenie Kolegium przedłożone dokumenty, tj. uwierzytelniona przez radcę prawnego kserokopia [...] aktu dziedziczenia z [...] maja 2005 r. przedłożona wraz uwierzytelnioną przez radcę prawnego kopią tłumaczenia z języka [...] są niewystarczające do oceny następstwa prawnego (spadkobrania) wnioskodawczyń po W. T. (przeddekretowym właścicieli spornej nieruchomości).
Kolegium (działając jako organ I instancji) motywowało to wyłączną jurysdykcją sądów polskich w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce, w tym w sprawach spadkowych dotyczących takiej nieruchomości.
Z kolei Kolegium (działając jako organ odwoławczy) wskazało, że istnieje konieczność przeprowadzenia w stosunku do [...] notarialnego aktu dziedziczenia z 2005 r. postępowania o uznanie orzeczenia sądu państwa obcego, co wynika z art. 1145 kpc, w brzmieniu sprzed nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 234, poz. 1571).
Poza tym Kolegium wskazało na konieczność przedłożenia przez wnioskodawczynie dowodu (dokumentu) potwierdzającego, że M. T., to ta sama osoba, co M. J..
Odnosząc się do poruszonych wyżej zagadnień Sąd zwraca uwagę, że w akcie dziedziczenia z [...] maja 2005 r. sporządzonym w [...] notariusz stwierdził, że M. T., urodzona w Polsce [...] marca 1924 r., wdowa po T. J., zamieszkała na terenie Regionu Stołecznego [...], zmarła [...] marca 2005 r. Spadkodawczyni nie była zamężna powtórnie. Nie pozostawiła testamentu. Dalej notariusz wskazał, że spadkobiercami ustawowymi zmarłej są: syn M. J. oraz wnuczki P. J., E. J., A. J.. Notariusz stwierdził, że wszystkie osoby uprawnione do spadku są pełnoletnie i posiadają pełną zdolność do czynności prawnych. Akt ten zarejestrowany został [...] maja 2005 r. w Biurze Rejestrowym w [...].
Zdaniem Sądu z przedłożonego przez wnioskodawczynie aktu dziedziczenia z 2005 r. wynika w sposób niewątpliwy, że po M. T., wdowie po T. J. dziedziczą syn oraz trzy wnuczki – wnioskodawczynie.
Sąd nie podzielił stanowiska SKO w [...] które uważa, że akt dziedziczenia z 2005 r. wymaga poddania go procedurze uznania przez sąd polski.
Trzeba mieć na uwadze to, że 2 października 2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 181, poz. 1287). Ustawa ta wprowadziła do polskiego porządku prawnego instytucję pozasądowego poświadczenia dziedziczenia ustawowego i testamentowego w formie sporządzanego przez notariusza rejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Instytucji tej nie stosuje się do spadków otwartych przed dniem 1 lipca 1984 r.
Z uzasadnienia do projektu tej ustawy (druk sejmowy nr V.1651) wynika, że zasadniczym zamierzeniem przedstawianego projektu jest istotne poszerzenie kompetencji m.in. notariuszy w zakresie postępowania spadkowego. W projekcie przyznano notariuszom m.in. uprawnienie do wydawania aktów poświadczenia dziedziczenia ustawowego i testamentowego, z wyłączeniem jednak dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych. W ocenie projektodawcy wskazane powyżej czynności z zakresu postępowania spadkowego wydają się przynależeć do tej kategorii spraw, które w zaleceniu Komitetu Ministrów dla państw członkowskich Rady Europy dotyczącym środków zapobiegania nadmiernemu obciążeniu sądów i zmniejszaniu tego obciążenia, ujęte zostały jako "przykłady pozasądowych zadań, od jakich można by było uwolnić sędziów". W uzasadnieniu projektu wskazano, że proponowane rozwiązania nie pozostają w sprzeczności z podstawowymi standardami konstytucyjnymi i prawnomiędzynarodowymi dotyczącymi sądowego wymiaru sprawiedliwości oraz wynikającymi stąd gwarancjami prawa do sądu (art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych).
Projektodawca wskazał, że instytucja pozasądowego poświadczenia praw do spadku, w tym poświadczenia dokonywanego przez notariuszy, występuje w porządkach prawnych państw europejskich. Przykładowo wskazać należy na rozwiązania przewidziane w prawie francuskim, gdzie postępowanie spadkowe, co do zasady, nie należy do właściwości sądów, lecz notariuszy publicznych. Notariuszom przyznano między innymi uprawnienie do wydawania tzw. "actes de notoriété", które spełniają rolę podobną do polskiego sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Akty te są dokumentami urzędowymi, poświadczającymi, że dana osoba jest spadkobiercą.
W uzasadnieniu projektu podkreślono, że podobne rozwiązania istnieją m.in. w prawie holenderskim, belgijskim, hiszpańskim i portugalskim.
Opinię o projekcie tej ustawy wyraziła także Krajowa Rada Notarialna w uchwale Nr VI/78/2006 r. z dnia 24 listopada 2006 r. Z załącznika do tej uchwały (stanowiska notariusza A. Sinkiewicza i dra A. Bieranowskiego) wynika, że przedstawiciele notariatu zaaprobowali rozstrzygnięcie projektodawców o charakterze systemowym. Poszerzenie kompetencji notariuszy uznano za zasadne na gruncie analizy konstytucyjnej (wykazującej brak kolizji z wyrażoną w art. 175 Konstytucji zasadą sądowego wymiaru sprawiedliwości), pozycji ustrojowej notariusza (m.in. ze względu na jego bezstronność i niezależność), jak i prawnoporównawczej. Podkreślili, że trafnie w uzasadnieniu projektu ustawy wyeksponowano przykłady dobrze funkcjonujących rozwiązań przyjętych w prawie holenderskim, belgijskim, francuskim, hiszpańskim i portugalskim.
Odnosząc się do stanowiska Kolegium w zakresie jurysdykcji krajowej w cywilnych postępowaniach nieprocesowych Sąd zauważa, że jurysdykcję krajową wyłączną ma sąd polski w sprawach o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej. Wyłączność obejmuje także inne sprawy w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce. (art. 1102 § 1 kpc, w brzmieniu sprzed 1 lipca 2009 r.).
Kolegium pominęło jednak to, że w niniejszym postępowaniu skarżące nie dochodzą roszczeń o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], lecz domagają się na drodze postępowania administracyjnego stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z 1950 r. wydanego w trybie art. 7 dekretu i z tym wiążą swe następstwo prawne po W. T.. Wobec tego powoływanie się na art. 1102 § 1 kpc było nieskuteczne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2000 r. sygn. akt I CKN 804/00).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że SKO w [...] nie zaprzeczyło autentyczności aktu dziedziczenia z 2005 r. i nie wykazało, że w związku z tym ustalenie legitymacji wnioskodawczyń do bycia stroną postępowania nadzorczego uzależnione było od uzyskania przez nie orzeczenia sądu polskiego o uznaniu za skuteczne na terytorium RP aktu dziedziczenia z 2005 r. sporządzonego przez notariusza [...].
Sąd zwraca uwagę, że [...] notarialny akt dziedziczenia z 2005 r. jest, w rozumieniu art. 1138 kpc, zagranicznym dokumentem urzędowym, który ma moc dowodową równą polskim dokumentom urzędowym. Czynności notarialne, a taką jest m. in. akt poświadczenia dziedziczenia, mają charakter dokumentów urzędowych (art. 2 § 2 w zw. z art. 79 pkt 1a ustawy z dnia 13 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie – Dz. U. z 2017 r. poz. 2291 ze zm.).
Na mocy konwencji haskiej sporządzonej 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938), znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (w tym aktów notarialnych), której Królestwo [...] i Rzeczpospolita Polska są stronami, akt dziedziczenia z 2005 r. ma w postępowaniu administracyjnym rangę równą polskim dokumentom urzędowym. Z art. 76 kpa wynika, że dokumenty urzędowe korzystają z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Obalenie mocy dowodowej dokumentu urzędowego jest możliwe tylko poprzez przeprowadzenie przeciwdowodu (art. 76 § 3 kpa). Jeżeli natomiast domniemanie prawdziwości dokumentu urzędowego nie zostanie obalone poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego, wówczas organ administracji publicznej jest obowiązany uznać za udowodnione fakty, których istnienie zostało stwierdzone w tym dokumencie.
Sąd zwraca także uwagę, że w świetle treści art. 1138 kpc w zw. z art. 3 zdanie drugie konwencji haskiej, belgijski akt dziedziczenia z 2005 r. nie musiał być zaopatrzony w klauzulę "apostille", wymaganą zasadniczo przez art. 4 konwencji haskiej. Nie zostały bowiem w niniejszej sprawie wykazane wątpliwości, co do autentyczności tego dokumentu i dodatkowo dokument ten nie dotyczy przeniesienia własności nieruchomości położonej w Polsce.
Wobec niedostrzeżenia wskazanych wyżej okoliczności przez Kolegium orzekające w administracyjnym toku instancji Sąd uznał, że organ ten naruszył art. 61a § 1 kpa, a działając jako organ odwoławczy dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa, a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Rację mają skarżące, że zgromadzone w sprawie dowody w dostateczny sposób potwierdzają, że M. T., to ta sama osoba, co M. J.. Z akt sprawy wynika (dokumentacji spadkowej dotyczącej nabycia spadku po W. T., aktu dziedziczenia z 2005 r. wraz z tłumaczeniem, postanowienia sądu spadku o sygn. akt [...]), że M. T. i A.T. to siostry, córki B. brata W. T. (przeddekretowego właściciela przedmiotowej nieruchomości). M. T. zawarła związek małżeński z T. J. w 1946 r. w U. w [...]. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po W. T. toczącej się od 1963 r. M. występuje pod nazwiskiem J. zamieszkała w [...] w [...]. M. J. zd. T. zamieszkiwała, zawarła związek małżeński i zmarła w miejscowości [...], położonej w Regionie Stołecznym [...]. Nie ma zatem – zdaniem Sądu – wątpliwości, co do tożsamości M. J. i zd. T..
Wobec tego Kolegium ponownie oceni dopuszczalność wszczęcia postępowania nieważnościowego na wniosek P. J., E. J., A. J. z [...] marca 2018 r., mając na uwadze to, że złożony do akt sprawy akt dziedziczenia z 2005 r. potwierdza spadkobranie przez M. J. oraz wnioskodawczynie po M. T. oraz to, że M.T., to ta sama osoba, co M. J.. W zależności od okoliczności sprawy organ nadzoru podejmie w sprawie dalsze czynności lub wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło