I SA/Wa 1138/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Jolanta Rudnicka (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2009 r. sprawy ze skargi W.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata B.Z. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W., ul. [...] m [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych oraz kwotę 19,50 (dziewiętnaście 50/100) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. O., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...], mocą której przyznano W. O. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego w wysokości 100 zł za miesiąc styczeń 2008 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Burmistrz W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. przyznał W. O. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego w wysokości 100 zł za miesiąc styczeń 2008 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził konieczność udzielenia zainteresowanemu pomocy w ustalonym zakresie, jednakże przyznano kwotę jaką można było przyznać bez uszczerbku dla pozostałych klientów występujących o pomoc społeczną. W odwołaniu od powyższej decyzji W.O. zakwestionował zasadność wydanego rozstrzygnięcia i wskazał, że przyznana pomoc jest bardzo niska, przez co nie został uwzględniony jego interes i nie jest realizowany cel pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) i podkreślił, że Państwo powołując instytucję pomocy społecznej nałożyło na nią obowiązek realizacji swojej polityki pomocy osobom i rodzinom, które nie są w stanie, z różnych przyczyn, pokonać trudnych sytuacji życiowych. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich satysfakcjonującej, czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że ustawa o pomocy społecznej daje także wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy podniósł również, że w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza, jeśli sprawa rozpoznawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, jak to ma miejsce w przypadku zasiłku celowego, odmowa przyznania pomocy może nastąpić tylko wówczas, jeżeli udowodnione zostanie, na podstawie dowodów określonych w art. 75 kpa i przy zachowaniu zasad ustalonych art. 7 i art. 77 § 1 kpa, że ubiegający się o pomoc, choć znajduje się w trudnej sytuacji, jest w stanie tę sytuację sam pokonać i jego żądania nie odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, będący materialnoprawną podstawą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może" wskazuje zatem, że w przypadkach w nim określonych orzekanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne, nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Udzielanie pomocy społecznej jest również limitowane posiadanymi przez organ administracji środkami pieniężnymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż W. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z racji ustalonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności jest bierny zawodowo. Otrzymuje on zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie, korzysta ponadto ze świadczeń pomocy społecznej. Dochód skarżącego nie przekracza określonego ustawowo kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. kwoty 477 zł). W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji przyznając W.O. zasiłek celowy w celu pokrycia kosztów żywności nie przekroczył granic uznania. Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Ośrodki zachowują w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych osoby zainteresowanej, jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia. Dzięki temu stwarza się możliwość dokonywania właściwych wyborów, ale tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. podniosło ponadto, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku wyręczania swoich klientów w ich osobistych staraniach o zapewnienie poprawy swego bytu. Pomoc społeczna nie przysługuje tym, którzy mają własne środki na utrzymanie. Podstawowym kryterium przyznawania zasiłków pieniężnych z pomocy społecznej jest niska dochodowość, powodująca brak dostatecznych środków na utrzymanie siebie i rodziny w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zaspokajanie potrzeb z zasobów pomocy społecznej powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. W tej sytuacji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Burmistrza W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. jest prawidłowa. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. organ pierwszej instancji dokonał właściwych ustaleń pod względem merytorycznym i prawidłowo wykazał istnienie przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy społecznej w określonej wysokości, nadto nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. O. podnosząc, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia "naruszają zasady postępowania administracyjnego, w tym słuszny interes strony". Zdaniem skarżącego "organ wydał decyzję dowolnie, nie uwzględniając interesu strony i nie wskazując, jaki interes społeczny ucierpiałby, gdyby przyznane zostało świadczenie wnioskowane przez klienta". W tej sytuacji skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie należy wskazać, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 powyższej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie przezwyciężyć, wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Z akt administracyjnych wynika, że W. O. wystąpił w dniu 3 stycznia 2008 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie mu zasiłku celowego na zakup żywności. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. po ustaleniu, że wnioskujący o przyznanie pomocy spełnia kryteria do jej uzyskania, gdyż jego miesięczny dochód wynosi [...] zł uznał, że zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie mu pomocy w miesiącu styczniu 2008 r. w formie zasiłku celowego w wysokości 100 zł. na żywność. Należy stwierdzić, iż organ dokonał słusznej oceny, iż skarżący należy do osób uprawnionych do otrzymania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, co uzasadniało przyznanie mu zasiłku celowego w miesiącu styczniu w kwocie 100 zł. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 powyższej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości określonej przez niego. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć ma względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osoby będących w trudnej sytuacji materialnej. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem decyzji uznaniowej, ale nie wnika już w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana powiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku celowego wskazał możliwości i środki finansowe na zasiłki celowe, jakimi dysponował w miesiącu styczniu 2008 r. Podano, że miesięczny limit na jednego pracownika socjalnego na zasiłki celowe w miesiącu styczniu 2008 r. wynosił 2000 zł na około 220 klientów. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W przedmiotowej sprawie decyzje obu organów wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o przyznaniu zasiłku w kwocie 100 zł a nie wyższej, decydowała nie tylko sytuacja życiowa skarżącego, lecz także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Zarzuty skargi dotyczące faktu przyznania zasiłku za miesiąc styczeń w miesiącu kwietniu 2008 r. są całkowicie bezzasadne, gdyż decyzja ta została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, a w sentencji decyzji wyraźnie wskazano, że przyznano zasiłek celowy za miesiąc styczeń 2008 r. Motywy rozstrzygnięcia zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco uzasadnione, co oznacza że decyzji tej nie można postawić zarzutu naruszenia prawa ani przekroczenia granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu roszczenia skarżącego wynikają z jego przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają mu zapewnić zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania. Z takim poglądem nie można się jednak zgodzić, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzekł, jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach poniesionej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje uzasadnienie w art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).