I SA/Wa 1138/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. F. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [...] maja 2016 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosków M. F. i A. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] grudnia 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu Minister wskazał, że Naczelnik Gminy [...] decyzją z [...] listopada 1976 r., nr [...] orzekł o przejęciu od Z. S. i F. S. na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, o pow. [...] ha, położonego we wsi [...]. Decyzją z [...] grudnia 1976 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. S., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy [...] z [...] listopada 1976 r. Postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosków M. F. i A. P. (następczyń prawnych Z. S. oraz F. S.) odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 1976 r. Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra z [...] grudnia 2015 r. wystąpiły M. F. i A. P. Rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją zawarte zostały w art. 145 § 1 kpa, a także w artykułach: 145a § 1 i 145b § 1 kpa. W myśl art. 148 § 1 kpa - podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu, termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Minister wyjaśnił, że wnioski z [...] czerwca 2015 r. o wznowienie postępowania oparte zostały na przesłankach z art. 145 § 1 pkt 4, 5 i 6 kpa. Przesłanki te odnoszą się do sytuacji, w których: 1) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa); 2) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 kpa); 3) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu (art. 145 § 1 pkt 6 kpa). Organ zauważył, że uzasadniając te wnioski strony podniosły argumenty, które były już uprzednio sformułowane między innymi w piśmie z [...] lutego 2014 r. (tj. na etapie prowadzonego przed Ministrem postępowania o uchylenie w trybie art. 155 kpa decyzji Wojewody [...]). Oznacza to, w ocenie Ministra, że wnioski M. F. i A. P. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 1976 r. zostały złożone z uchybieniem jednomiesięcznego terminu, określonego w art. 148 kpa. Minister wyjaśnił, że we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy M. F. i A. P. podniosły, że jeżeli, zdaniem organu, wiedziały one już rok przed złożeniem wniosku o wznowienie o okolicznościach, na które się powołują, to organ wówczas powinien pouczyć je, że są to przesłanki do wznowienia postępowania oraz wskazać termin do złożenia stosownego wniosku. W ocenie Ministra stanowisko to jest chybione. Organ podkreślił, że okoliczności, o których mowa, zostały pierwotnie powołane przez wnioskodawczynie jeszcze na etapie prowadzonego przed Ministrem postępowania o uchylenie na podstawie art. 155 kpa decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1976 r. Biorąc natomiast pod uwagę, że wola wnioskodawczyń do prowadzenia postępowania w trybie art. 155 kpa była jednoznaczna, nie było wskazań do informowania ich przez Ministra o przesłankach do wznowienia postępowania oraz obowiązujących w tym zakresie terminach, czy też innych trybach nadzwyczajnych. To bowiem strony decydują ostatecznie o tym, czy i ewentualnie z jakich środków prawnych chcą skorzystać. Na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2016 r. skargę wniosła M. F. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca wskazała, że pismo z [...] lutego 2014 r., o którym mowa w zaskarżonym postanowieniu, było podpisane jedynie przez skarżącą. Nie można zatem przypisywać tego stanowiska pozostałym stronom postępowania. Skarżąca podniosła, że organy czuwają nad tym, aby strony inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro organ twierdzi, że wnioskodawczynie wiedziały o okolicznościach, na które się powołują już co najmniej rok przed złożeniem obecnego wniosku, to powinien poinformować je o tym, że jest to okoliczność stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania. Skarżąca zarzuciła, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie odniósł się do tej argumentacji. Skarżąca podniosła, że wydając decyzje zarówno Naczelnik Gminy [...], jak i Wojewoda [...] nie znali stanu faktycznego sprawy, a postępowania te nie były prowadzone w sposób obiektywny, gdyż ukierunkowane zostały na zapewnienie gruntów rolnych dla Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w [...]. Następnie skarżąca przedstawiła obszerne zarzuty dotyczące, w jej ocenie, wadliwości decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] listopada 1976 r. oraz decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1976 r. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 149 § 3 kpa, zgodnie z którym odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia. Natomiast stosownie do art. 150 § 1 kpa organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 kpa jest organ który wydał decyzję w ostatniej instancji. W niniejszej sprawie organem tym był Wojewoda [...], który decyzją z [...] grudnia 1976 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy [...] z [...] listopada 1976 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego. Decyzja Naczelnika została wydana na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Od daty wydania wyżej wskazanych decyzji nastąpiła zmiana właściwości organów w zakresie przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa. Podnieść należy, że zmiana przepisów o właściwości rzeczowej po wydaniu decyzji ostatecznej skutkuje przeniesieniem kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 150 § 1 w zw. z art. 149 kpa na nowy organ, który zyskał swe uprawnienie wskutek zmiany przepisów (por. wyrok NSA z 8 listopada 2007 r., II OSK 1474/06, lex 347889) Przepis art. 150 § 1 kpa nie uzależnia właściwości organu uprawnionego do prowadzenia postępowania wznowieniowego ani od dalszego istnienia organu, któremu odebrano już kompetencje do załatwiania oznaczonego rodzaju spraw administracyjnych, ani też od oznaczenia (rodzajowej nazwy) organu, który faktycznie wydał dotychczasową decyzję. Organem właściwym do wznowienia postępowania jest organ, któremu aktualnie obowiązujące przepisy o właściwości rzeczowej dają tytuł do sprawowania jurysdykcji administracyjnej w oznaczonej kategorii spraw. Odnosząc te wywody do niniejszej sprawy wskazać należy, że pomimo iż w postępowaniu zwykłym w ostatniej instancji orzekał Wojewoda [...], to prawidłowo zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Otóż ustawa 29 maja 1974 r. została uchylona kolejnymi ustawami (z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), uchylona ustawą z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) uchylona przez ustawę z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 z późn. zm.). Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązuje do dnia dzisiejszego. Ustawa ta kompetencje do wydawania decyzji o przejmowaniu nieruchomości i ustalaniu odpłatności przekazywała organowi właściwemu do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi (art. 58 ust. 1), a po nowelizacji tej ustawy, ustawą z 20 czerwca 1992 r., przekazała Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Ustawa z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592) w miejsce tej Agencji wprowadziła Agencję Nieruchomości Rolnych (art. 18 ust. 1), upoważniając ją w art. 58 ust. 2 do wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości i ustaleniu odpłatności. Od wejścia w życie ustawy z 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to Agencja Nieruchomości Rolnych jest organem właściwym do przeprowadzania postępowań i wydawania decyzji w sprawach przejęcia nieruchomości za odpłatnością. Nadzór nad Agencją sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r. poz. 1187 z późn. zm.). Pomiędzy ustawą z 29 maja 1974 r. a ustawą z 20 grudnia 1990 r. - istnieje tożsamość przedmiotowa. Pierwsza z wymienionych ustaw regulowała kwestie związane z ubezpieczeniem społecznym rolników w okresie, w którym obowiązywała, tj. od 1 sierpnia 1974 r. do 31 grudnia 1977 r. Aktualnie kwestie te reguluje ustawa z 20 grudnia 1990 r. Skarżąca po ostatecznym sprecyzowaniu podania o wznowienie postępowania wskazała na przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4, 5 i 6 kpa. Zgodnie z art. 148 § 2 kpa termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Dopiero wykazanie zachowania tego terminu umożliwia badanie zachowanie terminu dla pozostałych podstaw wznowienia (art. 148 § 1 kpa). Prawidłowe jest stanowisko organów, że zarówno skarżąca jak i A. P. nie dochowały terminu, o jakim mowa w art. 148 § 2 kpa. Już w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 155 kpa obydwie wnioskodawczynie wiedziały o wydaniu decyzji Wojewody [...] i Naczelnika Gminy [...]. O wiedzy skarżącej co do wydania tych decyzji świadczą następujące jej pisma: - z 16 lipca 2013 r. skierowane do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w którym skarżąca podtrzymuje wniosek o uchylenie w trybie art. 155 kpa decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego; - z 25 lutego 2014 r. skierowane do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w którym skarżąca odnosi się do kwestii przejęcia gospodarstwa i wskazuje na wadliwości, jej zdaniem, decyzji; - 6 kwietnia 2014 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra z [...]0 marca 2014 r. Oznacza to, że skarżąca co najmniej od lipca 2013 r. miała wiedzę o wydanych w sprawie decyzjach. Wiedzę na temat wydanych decyzji w postępowaniu zwykłym miała też A. P. co najmniej od stycznia 2011 r. Świadczą o tym pisma uczestniczki do Ministra: - z [...] stycznia 2011 r., w którym wnosi o uchylenie decyzji o przejęciu gospodarstwa Z. i F. S.; - z [...] listopada 2012 r., w którym podnosi, że uzyskała z archiwum decyzję o przejęciu gospodarstwa; - z [...] lutego 2014 r., w którym podnosi brak protokołu i akt postępowania; - z [...] kwietnia 2014 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy od decyzji z 20 marca 2014 r. O wiedzy uczestniczki co do wydanych decyzji świadczy również notatka urzędowa z [...] lutego 2014 r., w którym to dniu były udostępnione do wglądu A. P. akta postępowania administracyjnego. Wniosek o wznowienie postępowania skarżąca i uczestniczka złożyły [...] czerwca 2015 r. Oznacza to, że nie został zachowany termin, o jakim mowa w art. 148 kpa. Wobec powyższego prawidłowo organ odmówił wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 kpa. Niezasadne są zarzuty skargi, że w toku innego postępowania (tj. prowadzonego na podstawie wniosku złożonego w trybie art. 155 kpa) organ powinien pouczyć strony o przesłankach wznowienia lub innych trybach postępowania. Otóż art. 9 kpa stanowiący o obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, jak również czuwanie, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, dotyczy toczącego się postępowania, a nie innych ewentualnych postępowań, które strona może wytoczyć w przyszłości. Z kolei zarzuty skargi dotyczące naruszenia w postępowaniu zwykłym przepisów ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych w zamian za rentę i spłaty pieniężne i przepisów wykonawczych oraz zarzuty merytoryczne dotyczące przejęcia gospodarstwa nie mogą być przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu, gdyż dotyczy ono jedynie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd z mocy art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.