I SA/Wa 1141/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Ilona Sułek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2006 r. sprawy ze skargi H. G. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego 1. ze skargi H. G. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2004r. nr [...]; 2. odrzuca skargę J. S; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 4. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Z. B. z Kancelarii Adwokackiej w W. ul. [...] [...], kwotę 292,80 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] położonej w W. przy ul. [...], zapisanej w księdze hipotecznej "[...]" [...] o powierzchni [...] m2, stanowiącej obecnie część działek ew. nr [...] i [...] z obrębu [...]. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy podał, że wymieniona nieruchomość znajduje się na terenie objętym dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. W dniu wejścia w życie dekretu nieruchomość stanowiła własność J. B. na mocy aktu kupna sprzedaży z dnia [...] października 1921 r. Nieruchomość została objęta przez Gminę W. w dniu 25 listopada 1948 r., a więc termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 ust. 1 dekretu upływał dnia 25 maja 1949 r. Wniosek nie został w tym terminie złożony. Następcy prawni J. B. – G. S. i W. B. złożyli wniosek o przyznania prawa do gruntu dopiero w dniu 28 grudnia 1958 r. Spadek po G. S. i W. B. nabyli H. G. z domu S. i J. S. Spadkobiercy poprzedniego właściciela w dniu 8 grudnia 1988 r., w terminie przewidzianym w art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości złożyli wniosek o oddanie w użytkowanie wieczyste działki zastępczej w zamian za nieruchomość położoną przy ul. [...] [...]. Wniosek ten został rozpatrzony odmowną decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] lutego 1989 r. nr [...], która została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu W. z dnia [...] czerwca 1989 r. nr [...]. Wnioskiem z dnia 19 października 1992 r. H. G. i J. S. wystąpili do Kierownika Urzędu Rejonowego w W. o odszkodowanie za nieruchomość przy ul. [...] [...]. Wniosek ten został ponowiony w dniu 7 lutego 1996 r. i 31 maja 2000 r. W dniu 11 grudnia 2003 r. H. G. złożyła kolejny wniosek o "zwrot nieruchomości lub odszkodowanie". Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] października 2004 r. odmówił przyznania użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości powołując art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami i stwierdzając, że wniosek w tej sprawie został złożony po dniu 31 grudnia 1988 r. (termin ustawowy do złożenia roszczenia o zwrot nieruchomości na podstawie art. 82 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami) oraz że drugimi koniecznym warunkiem do zwrotu nieruchomości jest jej zabudowanie określonym budynkiem. W omawianym przypadku budynek znajdujący się na nieruchomości został spalony w czasie Powstania [...] i nie istniał w dniu wejścia w życie dekretu, co potwierdzają zdjęcia lotnicze z 1946 r., gdzie w miejscu budynku widnieje okrągła jasna plama - ślad po spalonych zabudowaniach. W ocenie organu przesłanki złożenia wniosku w terminie i zabudowania gruntu określonym budynkiem muszą być spełnione łącznie. Po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzieliło pogląd organu pierwszej instancji co do braku podstaw do przyznania użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] powołując jako podstawę prawną art. 214 ust. 1, 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Artykuł 82 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywał wygaśnięcie praw do odszkodowania, art. 82 ust. 2 tej ustawy możliwość zwrotu jednej nieruchomości. Według decyzji z dnia [...] lutego 1989 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji z [...] czerwca 1989 r. we wniosku wszczynającym postępowanie (którego nie ma w aktach) zawarte było żądanie oddania w użytkowanie wieczyste działki budowlanej w zamian za przejętą nieruchomość przy ul. [...] [...] w W. Wniosek ten został załatwiony ostateczną decyzją o utrzymaniu w mocy decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie objętej żądaniem. Dlatego też wniosek ten nie może być załatwiony po raz wtóry. Dla stron nie istnieje zatem możliwość zwrotu przedmiotowej nieruchomości w oparciu o art. 214 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi powtórzenie przepisu art. 82 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wnioski składane przez strony od 1992 r. o odszkodowanie, a obecnie także o zwrot nieruchomości należy traktować jako złożone z przekroczeniem terminu określonego w art. 82 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a wnioski składane po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami jako wniesione z uchybieniem terminu określonego w art. 214 ust. 2. Dalej organ wskazał, że gdy chodzi o możliwość uzyskania działki zastępczej (zamiennej) za przedmiotową nieruchomość, to w sytuacji gdy stronom nie przysługuje tytuł prawnorzeczowy do gruntu należy stwierdzić, iż prawnie nie ma takiej możliwości ani na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami ani na podstawie innych ustaw. Odnosząc się do ustaleń Prezydenta W., że na przedmiotowej działce nie istniał w dniu wejścia w życie dekretu budynek mieszkalny Kolegium wskazało, że nie są one prawidłowe. Z kopii zdjęcia lotniczego z 1946 r. trudno cokolwiek wyczytać, a fotografia nie ma żadnych zatwierdzeń. Natomiast z opisu nieruchomości z dnia [..] października 1948 r. wynika, że była ona w tym dniu zabudowana trzema budynkami gospodarczymi. Z kolei z kopii dokumentu sporządzonego z lustracji wielu nieruchomości z dnia [...] sierpnia 1945 r. wynika, że przy ul. [...] [...] "część budynku odbudowano" i "zwalić komin wolnostojący zagrażający mieszkańcom" - zatem nie można stwierdzić, czy istniał tam budynek mieszkalny i czy wzmianka o odbudowaniu dotyczy tego właśnie budynku. Aby pozytywnie rozpatrzyć wniosek w trybie art. 214 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami muszą być spełnione dwie przesłanki - wniosek powinien być zgłoszony do dnia 31 grudnia 1988 r. i budynek mieszkalny musiał istnieć w dniu 21 listopada 1945 r., tj. w dniu wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. W tej sprawie przesłanka zgłoszenia wniosku do 31 grudnia 1988 r. nie została spełniona. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. G. i J. S. podnieśli m.in., że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymując w mocy decyzję Prezydenta W. uzasadniło niezrozumiale i niejednoznacznie. Przedmiotowa działka została kupiona przez naszych przodków. Od zakończenia wojny stale jesteśmy w kontakcie urzędami administracji i składamy wnioski zależnie od ich sugestii - o zwrot działki, działkę zastępczą lub odszkodowanie. Dostajemy odpowiedzi pokrętne, decyzje odmowne. Domagamy się odszkodowania i orzeczenie o słuszności tych roszczeń. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podając, że obecnie pod rządami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami strony domagają się zwrotu przedmiotowej nieruchomości, rekompensaty finansowej lub działki zastępczej. Wniosek taki mógł być rozpoznany jedynie w trybie art. 214 tej ustawy ze wskazaniem, że odszkodowanie za grunty przejęte na podstawie dekretu nie przysługuje od dnia 1 sierpnia 1985 r. Jeśli chodzi o możliwość uzyskania działki zastępczej (zamiennej), w sytuacji gdy stronom nie przysługuje tytuł prawno rzeczowy do gruntu, należy stwierdzić, że nie ma takiej możliwości na podstawie obowiązujących przepisów. Wnioski z dnia 24 czerwca 1999 r. i 11 grudnia 2003 r. złożone w trybie art. 214 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogły być uwzględnione, gdyż złożone zostały po terminie określonym w tym przepisie, tj. po dniu 31 grudnia 1988 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd obowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Skarga jest uzasadniona - choć z innych przyczyn niż w niej wskazane - a wydane decyzje naruszają przepisy postępowania co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszystkich legalnych środków. Jakiekolwiek ograniczenie w tym zakresie może wynikać tylko z przepisów ustawowych. Mając na uwadze powyższe należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że nie została obiektywnie wyjaśniona zasadnicza w niniejszej sprawie okoliczność, tj. treść żądania skarżących zgłoszonego w dniu 8 grudnia 1988 r. Wniosku tego nie ma w aktach sprawy, co przyznaje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r. Organ ten stwierdza, że wniosek ten został złożony w terminie, o jakim mowa w art. 82 ust. 2 (poprzednio art. 89 ust. 2) ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Według organu wniosek ten zawierał żądanie oddania w użytkowanie wieczyste działki budowlanej w zamian za przedmiotową nieruchomość przy ul. [...] [...] w W. Jest to stanowisko, które nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy. Powoływany wniosek został rozstrzygnięty decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...] lutego 1989 r. o umorzeniu postępowania w sprawie oddania w użytkowanie wieczyste działki budowlanej (decyzji tej nie ma w aktach sprawy). Natomiast z decyzji drugiej instancji utrzymującej w mocy decyzję z [...] lutego 1989 r. wynika, że postępowanie prowadzone było na podstawie przepisów ogólnych ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a nie na podstawie jej przepisów szczególnych odnoszących się do nieruchomości warszawskich. Umorzenie postępowania nastąpiło na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., przy czym w decyzji z dnia 21 czerwca 1989 r. powołane zostały także przepisy § 20 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 75). Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie upoważnienia zawartego w art. 24 ust. 9 i art. 36 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74). Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji umorzenie postępowania nastąpiło z powodu braku wykazu przewidzianych do oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości (§ 20 ust. 1 rozporządzenia). Równocześnie z decyzji wynika, że do rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej uprawnień wynikających z art. 90 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości organ stwierdził brak swojej właściwości oraz, że oryginalny wniosek i dokumenty zostały przekazane do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W. w celu rozpatrzenia według właściwości. Z powyższego wynika, że błędne jest stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., iż sprawa z wniosku skarżących z dnia 8 grudnia 1988 r. została rozstrzygnięta decyzjami z [...]lutego 1989 r. i ostateczną decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu W. z dnia [...] czerwca 1989 r. i wobec tego brak jest podstaw do rozpoznawania sprawy ponownie. Istotnie wniosek z 8 grudnia 1988 r. wszczął postępowanie, ale umorzenie postępowania, a nie jak zamiennie przyjmuje SKO w W. oddalenie wniosku, nastąpiło bez jakiegokolwiek związku z uprawnieniami skarżących wynikającymi art. 89 lub 90 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W tej części sprawa została przekazana innemu organowi według właściwości. W ponownym postępowaniu konieczne będzie dołączenie do akt sprawy wniosku skarżących z dnia 8 grudnia 1988 r. oraz decyzji z [...] lutego 1989 r. i dokonanie, na podstawie całości materiału dowodowego, oceny uprawnień skarżących określonych tym wnioskiem w świetle art. 214 i 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) Skarga J. S. podlegała odrzuceniu, gdyż jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzję SKO w W. z dnia [...] kwietnia 2005 r. otrzymał 18 kwietnia 2005 r., zatem termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 18 maja 2005 r, natomiast skarga została wniesiona w dniu 25 maja 2005 r. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie § 18 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).