I SA/Wa 1144/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.) WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi E. D. i M. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. O., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata R. D., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania E. D. oraz M. D., decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] odmawiającą E. D. oraz M. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. D. w miejscowości [...], woj. [...]. Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2008 r. K. D. i E. D. zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości [...] w byłym województwie [...], powiecie [...]. Wnioskodawcy dołączyli do wniosku oświadczenia o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium RP oraz oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Następnie, E. D. dołączyła do akt sprawy administracyjnej: kserokopię zaświadczenia gminy [...] Rejon [...] z dnia 18 września 1941 r., w którym stwierdzono, że "grunta wspomniane w testamencie ś.p. M. B. znajdują się w [...] i p. A. D. jest prawnym właścicielem niniejszych gruntów"; oświadczenie C. P. z dnia 22 kwietnia 2009 r. z podpisem potwierdzonym notarialnie; oświadczenie T. B. z dnia 22 kwietnia 2009 r. z podpisem potwierdzonym notarialnie; postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lipca 2010 r. (sygn. akt. [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. oraz postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2010 r. (sygn. akt [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po A. D. Pismem z dnia 14 sierpnia 2008 r., nr [...], Ambasada RP [...] poinformowała, że danych o zamieszkaniu i posiadaniu mienia na nazwisko A. D. i K. D. w zasobach archiwalnych Narodowego Archiwum [...] brak. Pismem z dnia 25 stycznia 2012 r. E. D. poinformowała organ I instancji, że drugi wnioskodawca, K. D. zginął tragicznie w dniu [...] lipca 2007 r. Do pisma dołączyła odpis skrócony aktu zgonu K. D., kartę zgonu ww. oraz postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. (sygn. akt [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po K. D. i C. D. (żonie K. D.) przez M. D. W dniu 13 marca 2012 r. do organu I instancji wpłynęły, poza znajdującymi się już w aktach sprawy administracyjnej, dokumenty w postaci postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 2008 r. (sygn. akt [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po W. D.; zaświadczenia na prawo ewakuacji do Polski dot. W. D. oraz ewakuacyjny arkusz z dnia 21 lipca 1945 r. dot. W. D. W dniu 15 marca 2012 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] wpłynął testament M. B. z dnia 6 lutego 1940 r., w którym zapisała ona A. D. [...] morgów ziemi - [...] morgów ziemi ornej oraz [...] morgi łąki, ponadto oświadczenie M. D. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz oświadczenie ww. o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium RP. W dniu 16 marca 2012 r. E. D. podczas przesłuchania oświadczyła że powierzchnia ziemi, której właścicielką była M. B. wynosiła [...] morg, w tym [...] morg gruntów rolnych oraz [...] morgi łąk. W dniu 27 marca 2012 r. oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym złożyła C. P. stwierdzając, że do dnia 22 lipca 1946 r. mieszkała z rodziną w [...] oraz, że nie jest spokrewniona z M. B. oraz rodziną D. tzn. jest osobą obcą w stosunku do wymienionych osób. W tym samym dniu T. B. złożyła oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym. Oświadczyła, że do dnia 30 sierpnia 1952 r. zamieszkiwała z rodziną w [...]. Ponadto, że nie jest spokrewniona z M. B. oraz rodziną D. tzn. jest osobą obcą w stosunku do wymienionych osób. W pismach z dnia 16 września 2014 r., nr [...] Wojewoda [...] zwrócił się do Archiwum Akt Nowych w [...] i Archiwum Państwowego w [...] z prośbą o pomoc w odnalezieniu dokumentów potwierdzających pozostawienie przez A. D. nieruchomości w miejscowości [...]. W odpowiedzi na powyższe pisma ww. archiwa poinformowały, że nie posiadają tego typu dokumentów. W trakcie postępowania zostało przesłuchanych czterech świadków, tj. C. P., T. B., W. Z. oraz G. D. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Wojewoda [...] ww. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. odmówił potwierdzenia E. D. i M. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. D. (spadkobiercę M. B.) nieruchomości położonej w miejscowości [...] w byłym województwie [...], to jest poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ I instancji uznał oświadczenia świadków T. B., C. P., G. D. oraz W. Z. za niewiarygodne. Wojewoda uznał za niewiarygodny dowód potwierdzający prawo własności pozostawionej nieruchomości oraz uznał, że testament z dnia 6 lutego 1940 r. to dokument prywatny, który obejmuje wyłącznie oświadczenie woli na wypadek śmierci domniemanego właściciela. Ponadto, organ I instancji stwierdził, że poszukiwania dokumentów w archiwach zagranicznych jak i krajowych nie przyniosły rezultatu. Od powyższej decyzji E. D. oraz M. D. złożyli odwołanie. Minister Skarbu Państwa ww. decyzją z dnia [...] maja 2015 r. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że z przepisu art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, iż spadkobierca osoby, która pozostawiła mienie poza obecnymi granicami RP obowiązany jest do udokumentowania tego faktu w oparciu o wymienione w tym przepisie dowody. Organ II instancji stwierdził, że testament M. B. sporządzony w dniu 6 lutego 1940 r nie stanowi dokumentu potwierdzającego prawo własności M. B. oraz A. D. do nieruchomości w [...], a jest jedynie zapisem woli testatora. Zaświadczenie z dnia 18 września 1941 r., z którego treści wynika, że "grunta wspomniane w testamencie ś.p. M. B. znajdują się w [...] i A. D. jest prawnym właścicielem niniejszych gruntów" nie posiada cech dokumentu urzędowego i jako takie nie może być uznane za wiarygodne. Ponadto, zaświadczenie nie wskazuje na datę sporządzenia testamentu, co w ocenie organu II instancji, również budzi wątpliwości. Z załącznika z dnia 19 września 1941 r. do testamentu wynika jedynie, że nieruchomość opisana w treści dokumentu znajduje się we wsi [...], a więc kwestia prawa własności nie jest w nim stwierdzona dlatego zbieżność dat pozostaje bez znaczenia. W ocenie organu II instancji Wojewoda prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżących w związku z niespełnieniem przesłanki wskazanej w dyspozycji art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wnioskodawcy nie przedstawili bowiem dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez A. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] oraz dowodów świadczących o powierzchni i rodzaju nieruchomości pozostawionej. Prawo własności nieruchomości oraz jej powierzchnia nie mogły zostać ustalone na podstawie oświadczeń świadków oraz zaświadczenia z dnia 18 września 1941 r., które organ II instancji również uznał za niewiarygodne. Wskazał, że to na stronie spoczywa obowiązek wykazania faktu pozostawienia mienia. Skargę na powyższą decyzję Ministra, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnieśli E. D. i M. D. zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1) art. 7, 8, 77 oraz 80 k.p.a. wyrażające się w niewłaściwej i sprzecznej z zasadami logiki, prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego ocenie dowodów w postaci: zeznań świadków, testamentu oraz zaświadczeń z dnia 18 i 19 września 1941 r. jak również postanowień stwierdzających nabycie prawa do spadku; 2) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez Ministra Skarbu Państwa do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu tj. zarzutu nieuzasadnionej odmowy wiarygodności testamentu M. B., podczas gdy strona w treści odwołania dała wyraz temu, iż nie podziela stanowiska organu I instancji, jakoby z treści testamentu nie wynikało pozostawienie nieruchomości w nim opisanej, a tym samym organ II instancji obowiązany był ocenić przedmiotowy dowód i zarzut, czego wbrew prawidłom wynikającym z wyżej przytoczonych przepisów nie uczynił; 3) art. 2 pkt w zw. z art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej poprzez ich nie zastosowanie polegające na zignorowaniu faktu, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty i w konsekwencji odmówienia skarżącym przyznania tego prawa; 4) art. 6 ust. 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zaświadczenie z dnia 18 września 1941 r. nie nosi cech dokumentu urzędowego; 5) przepisu art. 6 ust 5 ww. ustawy polegające na uznaniu z jednej strony, że co do zasady świadkowie zeznający w niniejszej sprawie mogą być uznani za spełniający wymogi z art. 6 ust 5 ww. ustawy, a z drugiej zaś na stwierdzeniu, że prawo własności nieruchomości i jej powierzchnia nie mogły zostać ustalone na podstawie oświadczeń świadków oraz zaświadczenia z dnia 18 września 1941 r., które organ II instancji uznał za niewiarygodne. W konsekwencji, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r., nr. [...] w całości, uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w całości, oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych a także stwierdzenie, na podstawie art. 152 p.p.s.a., że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada dochodzenia prawdy obiektywnej, określona w art. 7 k.p.a., która nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na jego podstawie ocenić czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W przedmiotowej sprawie organy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia przede wszystkim na założeniu, że wnioskodawcy nie przedstawili dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez A. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] oraz dowodów świadczących o powierzchni i rodzaju nieruchomości pozostawionej a także ustaleniach, że poszukiwania dokumentów w archiwach zagranicznych jak i krajowych nie przyniosły rezultatu. W ocenie Sądu orzekającego, stanowisko w powyższym zakresie jest przedwczesne. I tak wprawdzie, pismem z dnia 14 sierpnia 2008 r., nr [...], Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej [...] poinformowała K. D., że danych o zamieszkaniu i posiadaniu mienia na nazwisko A. D. i K. D. w zasobach archiwalnych Narodowego Archiwum [...] brak, jednakże zważyć należy, że informację tę Ambasada powzięła na podstawie pisma Narodowego Archiwum [...] z dnia 24 lipca 2008 r., nr [...]. Treść tego pisma jest lakoniczna oraz prowadzi do konstatacji, że instytucja ta ograniczyła się do poszukiwania w swoich zasobach archiwalnych miejsca zamieszkania A. D. i K. D. oraz niesprecyzowanego mienia pozostawionego przez ww. Tymczasem, dokument ten (dodatkowo przetłumaczony na język polski) jednoznacznie winien wskazywać, czy podjęte działania Archiwum Historycznego [...] sprowadzały się do poszukiwań konkretnie oznaczonej nieruchomości – w tym przypadku - mienia pozostawionego w miejscowości [...], woj. [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wobec powyższego, organy administracji prowadząc postępowanie wyjaśniające po 7 latach od pozyskania pisma z Ambasady [...] winny zwrócić się ponownie do Narodowego Archiwum Historycznego [...] o udzielenie wszelkich informacji związanych z ewentualnym pozostawieniem przez A. D. mienia, w konkretnie sprecyzowanej przez organ miejscowości, ze wskazaniem ewentualnego jego charakteru oraz przybliżonego obszaru tej nieruchomości. Tym bardziej, iż podjęcie takich czynności sugerowało także Archiwum Akt Nowych w [...] w piśmie z dnia 14 października 2014 r. Dopiero w zależności od tych ustaleń organ podejmie dalsze czynności. Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie tej okoliczności narusza art. 7 i 77 § 1, art. 80 i 107 § kk3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Skarbu Państwa weźmie po uwagę wyżej wskazane okoliczności. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń na ich podstawie organ odwoławczy będzie mógł dokonać dalszej analizy i oceny materiału dowodowego. Tak określone stanowisko Minister wyjaśni (zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a.) w uzasadnieniu ponownie wydanego rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.