I SA/Wa 1150/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Jolanta Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2015 r. sprawy ze skargi M.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] października 2013 r. M. O. (dalej jako skarżący) zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. o umorzenie należności z tytułu nienależnie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, do zwrotu których został zobowiązany decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Skarżący wskazał, że jest uczniem trzeciej klasy liceum ogólnokształcącego, w związku z czym nie osiąga żadnych dochodów, które pozwalałyby mu na spłatę kwoty [...] zł oraz odsetek w wysokości [...] zł. Zaznaczył, że środki pozyskane z funduszu alimentacyjnego były przeznaczane na bieżące utrzymanie. Ponadto M. O. poinformował, że w dalszym ciągu pozostaje na utrzymaniu matki. Prezydent miasta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 kpa oraz art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2012r. poz. 1228 ze zm. – dalej jako ustawa) odmówił M. O. umorzenia kwoty nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca jest uczniem klasy maturalnej i prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe, którego dochód miesięczny został oszacowany na ok. [...] zł., w tym alimenty wynoszące ok. [...] zł., dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie matki wnioskodawcy w kwocie [...] zł. Jednocześnie miesięczne koszty utrzymania mieszkania zostały ustalone na ok. [...] zł. W uzasadnieniu odmownej decyzji organ zaznaczył, że decyzja wydana w oparciu o art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją opartą o uznanie administracyjne, a przesłanką uwzględnienia wniosku strony jest wystąpienie szczególnych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny skarżącego. Za taką szczególną sytuację organ nie uznał sytuacji materialnej rodziny, przyjmując, że samo uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego powiązane jest z faktem osiągania niskich dochodów. Natomiast zasadą jest spłacanie przez dłużników zobowiązań wynikających np. z nienależnie pobranego świadczenia. W ocenie organu, dochody osiągane w gospodarstwie domowym wnioskodawcy pozwalają na spłatę kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto organ zaznaczył, że wnioskodawca w niedługim czasie ukończy szkołę i będzie mógł podjąć zatrudnienie. Zaznaczono także, że dłużnik może wnioskować o inne formy ulgi w spłacie zobowiązania. Od powyższej decyzji M. O. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił organom naruszenie przepisów art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, a także art. 7 i 77 kpa poprzez dokonanie niezgodnej z logiką i doświadczeniem życiowym oceny stanu faktycznego zaistniałego w sprawie, co spowodowało wydanie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej jako organ/SKO) decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta miasta [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji organ ponownie zaznaczył, że decyzja o umorzeniu należności jest decyzją uznaniową, co jest równoznaczne z tym, że organ nie ma obowiązku uwzględnienia żądania strony nawet w przypadku spełnienia warunków formalnych zastosowania ulgi w spłacie. SKO uznało, że w niniejszej sprawie nie można mówić o zaistnieniu szczególnych okoliczności dotyczących rodziny, tym bardziej, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, ocena wystąpienia szczególnych okoliczności powinna następować na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie na tle wszystkich rodzin. Zdaniem organu odwoławczego, sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na spłatę zadłużenia wynikającego z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku wpływu skarżącego na sytuację, w której się znalazł, organ zaznaczył, że w sprawach tyczących się świadczeń z funduszu alimentacyjnego podmiotem uprawnionym jest dziecko, w większości przypadków małoletnie i reprezentowane przez swojego przedstawiciela ustawowego. W konsekwencji skoro to dziecko jest uprawnione do alimentów, to w przypadku przesądzenia pobierania świadczeń nienależnie, następnie to ono zobowiązane jest do ich zwrotu. Ponownie wskazano również na możliwość ubiegania się przez odwołującego się o inne formy ulg w spłacie zadłużenia w postaci odroczenia terminu płatności, czy też rozłożenia należności na dogodne raty. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję SKO w O. złożył M. O. domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, a ponadto wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Skarżący ponowił argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji I instancji, dotyczące trudnej sytuacji materialnej rodziny, braku wpływu skarżącego na powstanie zobowiązania oraz braku możliwości samodzielnego zarobkowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2014 r. Przy piśmie z dnia 2 marca 2015 r. skarżący nadesłał zaświadczenie z Państwowej Wyższej Szkoły [...] potwierdzające fakt rozpoczęcia przez niego studiów na ww. uczelni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego, ustalonego i obowiązującego w dniu wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym. Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd kontroluje legalność decyzji a w działaniu organu administracji w niniejszej sprawie nie dopatrzył się ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania. Podstawą wydania decyzji w kontrolowanej sprawie były przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przepis ten wyznacza regułę obowiązku zwrotu alimentów nienależnie pobranych. Natomiast wynikająca z art. 23 ust. 8 tej ustawy możliwość częściowego bądź całkowitego umorzenia kwoty nienależnie pobranych alimentów – jest wyjątkiem od ww reguły ustanowionej w art. 23 ust. 1. Ustawa dopuszcza także możliwość odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty ww kwoty, ale pod warunkiem, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Instytucja umorzenia alimentów bądź rozłożenia ich na raty posiada zatem wyjątkowy charakter i stanowi odstępstwo od generalnej zasady, że nienależnie pobrane świadczenie należy zwrócić. Decyzja w powyższej kwestii jest decyzją podejmowaną przez organ w warunkach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Wybór ten nie jest jednak dowolny, a musi opierać się na ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Zgodnie z ustalonym w niniejszej sprawie stanem faktycznym, wobec skarżącego została wydana decyzja Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz odsetek od tej kwoty w wysokości [...]zł. Ponadto ustalono, że skarżący prowadzi wraz z matką gospodarstwo domowe, którego dochód szacowany jest na ok. [...] zł., natomiast koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. [...] zł. Skarżący nie negował tych ustaleń organu, zatem należało uznać, że nie są one sporne w sprawie, a rozbieżności dotyczą oceny możliwości spłaty zadłużenia wynikłego z obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia. Przede wszystkim nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy, albowiem nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie. Dotyczy on bowiem dłużników alimentacyjnych, tj. osób zobowiązanych do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko którym egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 ustawy). Natomiast podstawą wydania decyzji był art. 23 ust. 8 ustawy, który stanowi, że przesłanką dla wydania decyzji m. in. o umorzeniu należności są szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przy czym organ słusznie wskazał, że okoliczności te należy oceniać na tle wszystkich potencjalnie uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie w stosunku do wszystkich innych rodzin. W tym świetle sytuacja materialna rodziny skarżącego nie jest "szczególna" a w sprawie nie zaszła też "szczególna okoliczność" zwłaszcza że do świadczeń z funduszu alimentacyjnego co do zasady uprawnione są jedynie osoby o niskich dochodach. Sama ta przesłanka niskich dochodów nie może stanowić zatem wystarczającej podstawy do wydania decyzji o umorzeniu ww należności. Przesłanki do umorzenia ww kwoty nie stanowi również fakt, iż skarżący nie miał wpływu na powstanie obowiązku z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Przepisy prawa nie przewidują bowiem żadnego mechanizmu pozwalającego na pozostawanie osoby małoletniej jako uprawnionej do otrzymywania świadczeń alimentacyjnych, a jednocześnie zwalniającego ją z obowiązku ich zwrotu w sytuacji, gdyby okazało się, że nie była do nich uprawniona. Należy zgodzić się przy tym ze stanowiskiem organu, iż nie można utrzymywać prawa do pobierania świadczenia alimentacyjnego z Funduszu i jednocześnie otrzymywać alimenty od osoby zobowiązanej (od dłużnika alimentacyjnego). Prawo do alimentów jest bowiem jedno, osobą uprawnioną jest wierzyciel alimentacyjny a osobą zobowiązaną jest dłużnik alimentacyjny. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacane jest do rąk wierzyciela jedynie wyjątkowo – gdy jego dochody są niskie i gdy egzekucja w stosunku do dłużnika jest bezskuteczna. Świadczenie to wypłaca się przy tym tymczasowo i w charakterze zastępczym. Oznacza to, że dłużnik zobowiązany jest do zwrotu środków wypłaconych przez Fundusz do rąk wierzyciela. W sytuacji gdy dłużnik uiszcza świadczenia alimentacyjne do rąk wierzyciela bądź środki te są ściągane w trybie egzekucji komorniczej – pobieranie świadczeń z Funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem pobieranym podwójnie a przez to świadczeniem nienależnym. Stąd zobowiązanie do jego zwrotu. Umorzenie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych w sytuacji jednoczesnego pobierania alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego – oznacza w istocie pobieranie alimentów w podwójnej wysokości. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie uzasadnia także sam fakt pozostawania bez pracy, jeżeli obiektywnie istnieje potencjalna możliwość jej podjęcia, jak ma to miejsce w przypadku skarżącego. Skarżący jest osobą młodą, wobec której nie orzeczono żadnego stopnia niepełnosprawności. Sama tylko okoliczność podjęcia studiów nie oznacza braku możliwości zarobkowania a w konsekwencji nie stwarza po stronie organu administracji obowiązku umorzenia ww należności. Z załączonego przez skarżącego zaświadczenia Państwowej Wyższej Szkoły [...] z dnia [...] lutego 2015 r. wynika, iż podjął on studia na kierunku informatyka. Jednakże nie oznacza to całkowitej niemożności podjęcia jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego, które pozwalałoby skarżącemu uzyskać środki pozwalające m. in. uregulować należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wskazano wyżej, wyznaczoną przez ustawodawcę zasadą jest zwrot nienależnie pobranego świadczenia, a jedynie w wyjątkowych przypadkach dopuszczalne jest całkowite odstąpienie od jego dochodzenia. Tymczasem skarżący rozpoczął swoje działania mające na celu uwolnienie się od ciążącego na nim zobowiązania - od wniosku o jego umorzenie. W ocenie Sądu skarżący w pierwszej kolejności powinien wystąpić z wnioskiem o odroczenie terminu płatności należności, umorzenia której się domaga bądź też o rozłożenie jej na raty, co zresztą sugerowały organy obydwu instancji w uzasadnieniach decyzji. Do umorzenia ww świadczenia w stanie faktycznym sprawy nie ma podstaw, a zatem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w wyroku.