I SA/Wa 1153/10
WyrokWSA w Warszawie2010-08-04
Skład orzekający: Joanna Skiba, Iwona Kosińska, Elżbieta Sobielarska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba przebywająca w domu pomocy społecznej, ponosząca za pobyt częściową odpłatność, może być pozbawiona prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z powodu posiadania prawa do dodatku pielęgnacyjnego, jeśli wypłata tego dodatku została wstrzymana?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając, że organy administracji nie wykazały w sposób jednoznaczny, czy prawo do dodatku pielęgnacyjnego nadal istnieje, co jest warunkiem odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Brak jest również podstaw do odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z powodu pobytu w domu pomocy społecznej, jeśli nie zapewnia on całkowicie nieodpłatnego utrzymania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta W. uchylającą decyzję przyznającą J. J. zasiłek pielęgnacyjny. Organ I instancji wznowił postępowanie, uznając, że J. J. była uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego w dacie przyznania zasiłku. Organy obu instancji odmówiły przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, powołując się na prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]; stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. J., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] uchylającą w całości z dniem 1 listopada 2008 r. decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] przyznającą J. J. świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2008 r. bezterminowo.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. Prezydent W., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją tego organu z dnia [...] listopada 2008 r. przyznającą J. J. zasiłek pielęgnacyjny. Organ wskazał, że w dacie podjęcia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny J. J. była uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, o czym organ administracji orzekający w sprawie nie wiedział. W dniu wniesienia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego J. J. przebywała w Domu Pomocy Społecznej i miała ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Mimo to w dniu [...] listopada 2008 r. złożyła oświadczenie, że nie jest uprawniona do tego dodatku.
W wyniku wznowienia postępowania organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania, wydał decyzję w dniu [...] marca 2010 r. decyzję, mocą której orzekł o uchyleniu z dniem 1 listopada 2008 r. w całości decyzji z [...] listopada 2008 r. i od tego dnia odmówił przyznania J. J. świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wznowieniowej organ wyjaśnił, że stosownie do treści art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.) zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z informacji uzyskanej dnia [...] stycznia 2010 r. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w W. wynika natomiast, że J. J. ma prawo do dodatku pielęgnacyjnego, który nie jest jej jednak wypłacany ze względu na pobyt w Domu Pomocy Społecznej.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. J. złożyła odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości. Odwołująca się wniosła o przywrócenie jej prawa do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazała na rażące naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 10 § 1 kpa, jak również art. 16 ust. 5 i 6 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Podkreśliła, że organ orzekający w sprawie naruszył art. 10 kpa i nie zapewnił jej możliwości wypowiedzenia się w sprawie. W przypadku odwołującej się nie występują dwie negatywne przesłanki ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wnioskując o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego miała na względzie treść art. 16 ust. 5 powołanej ustawy, który stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Taką instytucją jest dom pomocy społecznej zapewniający nieodpłatne utrzymanie. Odwołująca się jednak przebywa w domu pomocy społecznej ponosząc za to odpłatność. Wobec czego w rozumieniu powołanego przepisu nie jest umieszczona w instytucji zapewniającej jej całodobowe utrzymanie i dlatego negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego określona w tym przepisie nie ma do niej zastosowania. W ocenie odwołującej się organ I instancji zignorował treść art. 75 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z treścią art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Celem regulacji zawartej w art. 16 ust. 6 powołanej ustawy jest wprowadzenie zasady konkurencyjności prawa do zasiłku pielęgnacyjnego względem prawa do dodatku pielęgnacyjnego, skutkiem której jest możliwość korzystania z jednego z tych uprawnień, a nie wyeliminowanie w ogóle prawa do zasiłku w razie przebywania w domu pomocy społecznej. Odwołująca się podniosła również, że na odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej przeznacza 70% swojego dochodu, w co wliczono także zasiłek pielęgnacyjny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy uznał, że nietrafny jest zarzut naruszenia art. 7, 77 i 10 kpa, bowiem od daty doręczenia J. J. postanowienia z dnia [...] lutego 2010 r. do dnia wydania decyzji kończącej wznowione postępowanie w dniu [...] marca 2010 r. upłynęły ponad [...] tygodnie. W okresie tym J. J. mogła składać wyjaśnienia i przedstawiać dowody. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał na treść art. 6 pkt. 5, art. 54 ust. 1 oraz 55 ust. 1 oraz art. 58 ust. 1 i 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, określających funkcje i zadania domów pomocy społecznej oraz cel świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m. in. osobie, która ukończyła 75 lat. W myśl jednak art. 16 ust. 5 w/w ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Kolegium zauważyło, że w przepisie tym nie ma w ogóle mowy o odpłatności z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, a wyłącznie o jego funkcji, jaką jest niewątpliwie zapewnienie całodobowego utrzymania. Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ten cel w przypadku osoby mieszkającej w domu pomocy społecznej (a której ewentualnie należny byłby zasiłek pielęgnacyjny) realizuje właśnie instytucja, zapewniająca swoim mieszkańcom całodobową opiekę i pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Bezspornym w ocenie organu, jest fakt, że mieszkaniec domu pomocy społecznej korzysta przynajmniej z usług bytowych i opiekuńczych takiej placówki, zatem zbędne jest pokrywanie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia mu opieki i pomocy innej osoby.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. J., wnosząc o jej uchylenie. Argumenty na poparcie swojego stanowiska przedstawiła w obszernym uzasadnieniu skargi, które uzupełniła w piśmie z dnia 13 lipca 2010 r. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:
1. rażącą obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na wynik sprawy, czyli:
- art. 7 i 77 § 1 kpa, poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia, czy w sprawie rzeczywiście zaistniała podstawowa przesłanka wykluczająca przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz
- art. 10 § 1 kpa poprzez nieuchylenie decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2010 r. pomimo niezapewnienia w postępowaniu przed Prezydentem stronie prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed samym wydaniem decyzji, a tym samym także art. 9 kpa poprzez niewywiązanie się z obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony,
2. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, czyli:
- art. 16 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 75 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), jak i art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię polegającą na niczym nieuzasadnionym twierdzeniu, iż każda osoba przebywająca w domu pomocy społecznej jest osobą uprawnioną do dodatku pielęgnacyjnego, a zatem pozbawioną prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jak i poprzez pominięcie treści art. 158 ustawy o pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.
Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte z urzędu i dotyczyło wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2008 r. przyznającą J. J. świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 listopada 2008 r. bezterminowo.
Materialno-prawną podstawę zaskarżonego orzeczenia stanowią przepisy art. 16, art. 20 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w związku z art. 145 § 1 pkt 5, art. 150 § 1 i art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 5 oraz ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on osobie, która ukończyła 75 lat. Nie przysługuje on jednak osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie oraz osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ jest ona uprawniona do otrzymywania dodatku pielęgnacyjnego, czyli zachodzi sytuacja określona w art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.) wyłączająca prawo skarżącej do tego świadczenia. W świetle zebranych w sprawie materiałów dowodowych takie stanowisko organów uznać należy za co najmniej przedwczesne i nieznajdujące aktualnie oparcia w materiale dowodowym.
Zgodnie z obecną treścią art. 75 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227, ze zm.) dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4, który stanowi, że osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Pamiętać należy, że z dniem 1 maja 2004 r. wszedł w życie art. 139 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. z 2008 r. Dz. U. Nr 115, poz. 728, ze zm.) zmieniający brzmienie art. 75 ust. 4 - z placówek, o których mowa w omawianym przepisie wyłączono wówczas domy pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 158 ustawy o pomocy społecznej dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom przebywającym w domu pomocy społecznej, skierowanym tam przed dniem 1 stycznia 2004 r., chyba że przebywają poza tym domem przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.
Dodatek pielęgnacyjny i zasiłek pielęgnacyjny są częstokroć mylone ze względu na podobieństwo nazw, mimo że są to świadczenia rodzajowo odmienne. Dodatek pielęgnacyjny ma bowiem charakter ubezpieczeniowy, a zasiłek pielęgnacyjny ma charakter pomocowy. Z rozróżnieniem tym związane są dwie odrębne podstawy prawne dla ewentualnego nabycia uprawnień do tych świadczeń. W przeszłości, przy zbiegu prawa do dodatku pielęgnacyjnego z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego wypłacano jedno świadczenie wybrane przez uprawnionego (wyrok SN z dnia 10 grudnia 1998 r., sygn. akt II UKN 371/98, publ. OSNAPiUS 2000, nr 3, poz. 120). Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o zasiłkach rozstrzygał, że w razie zbiegu wypłacać powinno się dodatek pielęgnacyjny (finansowany z funduszu rentowego w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Obecnie sytuacja zbiegu jest niemożliwa (zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego). W piśmiennictwie podkreśla się, że "dodatek pielęgnacyjny jest świadczeniem wypłacanym na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, uznanej za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, jak również osobie, która ukończyła 75 lat. O dodatek nie mogą się ubiegać osoby przebywając w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, chyba że przebywają poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Należy dodać, że do dnia wejścia w życie komentowanej ustawy [o pomocy społecznej], przedmiotowe świadczenie nie należało się również pensjonariuszom domów pomocy społecznej (zob. Komentarz do art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.09.175.1362), [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. ABC, 2009, wyd. II.). Od dnia 1 stycznia 2004 r. omawiany dodatek przysługuje mieszkańcom domów pomocy społecznej, skierowanym do nich po dniu 1 stycznia 2004 r. oraz pensjonariuszom ponadgminnych domów skierowanych przed tą datą i przebywających poza placówką więcej niż 2 tygodnie w miesiącu (art. 158 ustawy o pomocy społecznej).
Przenosząc powyższe wyjaśnienia na grunt rozpatrywanej sprawy podkreślić przede wszystkim należy, że poza kognicją Sądu w niniejszej sprawie (tak samo jak i organów pomocy społecznej wydających zaskarżone decyzje) pozostaje możliwość kontroli prawidłowości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznającej dodatek pielęgnacyjny, jak i decyzji o zawieszeniu jego wypłaty (których poświadczonych za zgodność z oryginałem kserokopii brak jest niestety w aktach administracyjnych sprawy). Pomijając zatem z tego powodu ocenę poprawności samych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organy orzekające w niniejszej sprawie nie wzięły pod uwagę, że decyzja o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego orzekała o uprawnieniu do tego dodatku na datę jej wydania. Od tego czasu zmienił się natomiast dwukrotnie stan prawny (najpierw wszedł w życie art. 75 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a następnie art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej), natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych sam przyznał, że wstrzymał wypłatę dodatku pielęgnacyjnego z powodu przebywania skarżącej w domu pomocy społecznej. Na marginesie zauważyć należy, że skarżąca przebywała w domu pomocy społecznej już od 1993 r. (decyzja z dnia [...] maja 1993 r. nr [...] w aktach adm.), a mimo to organy nie wyjaśniły nawet kwestii, od jakiej daty wypłata dodatku została wstrzymana. Przy czym zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 103-105 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zawieszenie prawa do świadczenia będące podstawą wstrzymania jego wypłaty (art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy) nie ma zastosowania do dodatku pielęgnacyjnego. Wstrzymanie wypłaty dodatku mogło więc nastąpić jedynie, gdyby prawo do dodatku ustało lub nie istniało (art. 134 ust. 1 pkt 4 tej ustawy), gdyż inne przyczyny z ust. 1 art. 134 nie miały w tym przypadku zastosowania.
W tej sytuacji ustalając prawo skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego organy orzekające stosując normę kolizyjną z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinne były przede wszystkim w sposób niewątpliwy ustalić, czy aktualnie uprawnienie skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego nadal istnieje. W szczególności organy orzekające winne były dokonać oceny wpływu na uprawnienie skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego, ustalone w decyzji sprzed 2004 r., przedstawionej powyżej zmiany stanu prawnego oraz faktu wstrzymania wypłaty tego dodatku. Pogłębiona analiza była niezbędna zwłaszcza wobec faktu, że jak wynika z art. 134 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje na podstawie decyzji, która winna wskazywać przyczynę wstrzymania wypłaty świadczenia, a w niniejszej sprawie w aktach administracyjnych brak jest takiej decyzji. Podkreślić przy tym należy, że jeśli po uzupełnieniu w tym zakresie materiału dowodowego okazałoby się, że przyczyną wstrzymania wypłaty dodatku pielęgnacyjnego było ustanie do niego prawa lub fakt, że prawo do dodatku w ogóle nie istniało, to nie sposób byłoby uznać, że skarżąca jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, mimo wydania decyzji o jego przyznaniu. Oznacza to, że rozpatrując niniejszą sprawy organy orzekające ustaliły tylko fakt przyznania skarżącej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego, pominęły natomiast w całości ustalenie, czy uprawnienie to w dalszym ciągu istnieje. O fakcie tym nie może bowiem świadczyć wyłącznie informacja, że wypłata tego świadczenia została zawieszona.
Na brak uprawnienia skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego w chwili obecnej może także wskazywać treść art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. z 2008 r. Dz. U. Nr 115, poz. 728, ze zm.). Na mocy tego przepisu, zgodnie z wolą ustawodawcy dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom przebywającym w ponadgminnym domu pomocy społecznej, skierowanym do domu pomocy społecznej przed dniem 1 stycznia 2004 r., chyba że przebywają poza tym domem przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Oznacza to, że dodatek pielęgnacyjny przysługuje mieszkańcom domów pomocy społecznej, skierowanym do placówek od dnia 1 stycznia 2004 r. oraz pensjonariuszom ponadgminnych domów skierowanych przed tą datą i przebywających poza placówką więcej niż 2 tygodnie w miesiącu. Jak zaś wynika z akt sprawy skarżąca została skierowana do domu pomocy społecznej w 1993 r. a zatem przed dniem 1 stycznia 2004 r. Zatem na mocy tego przepisu (o ile nie przebywa poza tym domem przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu) została ona z mocy ustawy pozbawiona prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W takim zaś przypadku brak jest podstaw prawnych, w ocenie Sądu orzekającego, aby organy orzekające bez wnikliwej i dogłębnej analizy konkretnej sytuacji prawnej w każdej indywidualnej sprawie powoływały się na przepis art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych jako podstawę odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Dodatkowo zwrócić jeszcze należy uwagę, że z faktu przebywania skarżącej w domu pomocy społecznej potencjalnie może wynikać jeszcze jedna negatywna przesłanka do uzyskania przez nią zasiłku pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego wynika bowiem, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Sąd w niniejszym składzie podziela jednak pogląd zamieszczony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1352/08 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym "aby można było uznać, że skarżący przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to dom pomocy społecznej, w którym przebywa, winien mu zapewnić nieodpłatne pełne utrzymanie. Decydujące znaczenie ma tutaj zwrot "nieodpłatne pełne utrzymanie". Wynika to z definicji pojęcia "instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie", zawartej w art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych." W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy, skarżąca ponosi częściowo koszty utrzymania w domu pomocy społecznej (w wysokości 70% swoich dochodów), a więc nie przebywa w domu pomocy społecznej, który zapewnia nieodpłatne pełne utrzymanie i tylko z tego powodu organy orzekające nie mogą odmówić jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu wyjaśnienie podniesionych wątpliwości było elementem niezbędnym do dokonania oceny prawidłowości wszczęcia i przeprowadzenia kwestionowanego postępowania dotyczącego ustalenia prawa skarżącej do pomocy w formie zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych wątpliwości, Sąd uznał, że organy nie wyjaśniły dokładnie sprawy i nie zebrały, i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 kpa w związku z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności związanych z możliwością ustania prawa skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien zebrać i przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na właściwą ocenę we wznowionym postępowaniu zasadności wniosku skarżącej i prawidłowe uzasadnienie zapadłego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim organ I instancji dołączy do akt sprawy potwierdzoną za zgodność kserokopię decyzji, która będzie potwierdzała fakt oraz datę przyznania skarżącej uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego. Ponadto organ ustali, czy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty dodatku pielęgnacyjnego dla skarżącej, a jeśli tak, to kiedy i z jakiej przyczyny wypłata ta została wstrzymana. Na tej podstawie organ dokona oceny, czy okoliczności te mogą świadczyć o ustaniu bądź nieistnieniu prawa skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku gdyby okazało się, że wstrzymanie wypłaty dodatku pielęgnacyjnego miało jedynie charakter działań faktycznych, a decyzja w tym zakresie nie została wydana, organ orzekający o zasiłku pielęgnacyjnym będzie zobowiązany we własnym zakresie ustalić, co wynika z obecnego stanu prawnego i faktu wstrzymania wypłaty dodatku dla uprawnienia skarżącej do dodatku, czyli dokona na gruncie art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych oceny, czy obecnie zachodzi negatywna przesłanka do ustalenia skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, mając na względzie treść art. 134 ust. 1 pkt 1 i 4 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 158 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Ponadto ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji zajmie stanowisko co do oświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawartego w piśmie z dnia [...] czerwca 2010 r. dołączonego do akt administracyjnych sprawy oraz nadesłanego przez skarżącą przy piśmie z dnia 13 lipca 2010 r. stanowiska Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2010 r., z których to dokumentów jednoznacznie wynika, że w ocenie tych organów, skarżącej nie przysługuje dodatek pielęgnacyjny.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło