I SA/Wa 1153/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...], którą uznano wypłacone Z. D. (dalej jako "skarżący") w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł miesięcznie na rzecz córki A. D. za świadczenie nienależnie pobrane (pkt I), ustalono należność główną w łącznej wysokości [...] zł (pkt II) oraz zobowiązano skarżącego do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt III). Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący wnioskiem z 7 sierpnia 2017 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę. Prezydent [...] decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie w wysokości [...] zł na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Następnie decyzją z [...] stycznia 2019 r. Prezydent [...] uznał świadczenia wypłacone skarżącemu w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. w łącznej kwocie [...] zł za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że składając w dniu 23 sierpnia 2018 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2018/2019, skarżący przedłożył oświadczenie żony – M. D. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, że w firmie "[...]" zatrudniona była ona na podstawie umowy o pracę zawartej od [...] grudnia 2007 r. do [...] października 2017 r. Następnie od [...] listopada 2017 r. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w firmie "[...]". Dochód netto w tej firmie uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za grudzień 2017 r. wyniósł [...] zł. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że w sprawie zaszła konieczność weryfikacji dochodu, na podstawie którego wypłacono świadczenie przyznane na podstawie decyzji z [...] września 2017 r. W efekcie organ stwierdził, że w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. nastąpiło przekroczenie dochodu uprawniającego do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Dochód na okres świadczeniowy 2017/2018 obliczono na podstawie dochodu uzyskiwanego w roku bazowym 2016. Do jego obliczenia przyjęto miesięczny dochód uzyskany przez wnioskodawcę w wysokości [...] zł oraz dochód uzyskiwany przez jego żonę w [...] zł. Łącznie na osobę w rodzinie dochód ten wyniósł [...] zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe określone w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", który wynosi 800 zł. W tej sytuacji świadczenie pobrane przez skarżącego w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. było świadczeniem nienależnie pobranym. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że nie nastąpiły żadne zmiany mające wpływ na pobieranie świadczenia wychowawczego, bowiem jego żona zatrudniona była na podstawie umowy o pracę w firmie "[...]" od [...] grudnia 2007 r. do [...] października 2017 r. Z przyczyn osobistych właściciel firmy przepisał ją na rzecz swojej córki A., stąd od [...] listopada 2017 r. firma ta zmieniła nazwę na "[...]". Wobec powyższego żona skarżącego otrzymała nową umowę o pracę od [...] listopada 2017 r. na czas nieokreślony. Żona zatrudniona została w takim samym wymiarze 1/8 etatu i otrzymała wynagrodzenie wyliczone od najniższej średniej krajowej. Zdaniem skarżącego, nie nastąpiła zatem żadna zmiana, która mogłaby mieć wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Żona jest bowiem zatrudniona w tej samej firmie, której zmieniono jedynie nazwę. Na dowód powyższego przedstawiono deklarację podatkową za 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] stycznia 2019 r. Organ zauważył, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem przepisów o uzyskaniu i utracie dochodu. Stosownie bowiem do art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego, natomiast zgodnie z ust. 3 tego przepisu, w przypadku uzyskana dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochód, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Zdaniem organu, taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarżący składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na następny okres zasiłkowy 2018/2019 dołączył oświadczenie żony, z którego wynika, że od [...] listopada 2017 r. ma ona nową umowę o pracę w firmie "[...]" na czas nieokreślony z wynagrodzeniem netto [...] zł miesięcznie. Wynagrodzenie to jest wyższe od wynagrodzenia będącego podstawą ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018, które wynosiło [...] zł. Organ pierwszej instancji prawidłowo zatem przyjął, że do [...] października 2017 r. dochody miesięczne żony skarżącego pozostawały na tym samym poziomie, natomiast od [...] listopada 2017 r. wzrosły. W sprawie nie chodzi zatem o zmianę nazwy firmy, w której ww. osoba była zatrudniona, lecz o zmianę jej dochodów. Organ miał zatem obowiązek dochody te zweryfikować. W konsekwencji zweryfikowano również prawo do świadczenia wychowawczego, biorąc pod uwagę dochody z miesiąca następującego po miesiącu uzyskania dochodu, czyli w niniejszej sprawie za grudzień 2017 r. Zgodnie natomiast z art. 18 ust. 6 ustawy w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, czyli w rozpoznawanym przypadku od stycznia 2018 r. do końca okresu zasiłkowego, tj. od września 2018 r. W tej sytuacji brak było podstaw do zakwestionowania ustaleń organu pierwszej instancji. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skarżący wskazał, że organy obu instancji przyjęły do obliczenia dochodu rodziny wynagrodzenie żony z jednego miesiąca, tj. grudnia 2017 r., podczas gdy z załączonego do skargi, a wydanego przez Urząd Skarbowy "Zaświadczenia o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych" za rok 2017 r. wynika, że łącznie rodzina skarżącego osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, czyli miesięcznie [...] zł. W przeliczeniu na jednego członka rodziny dochód ten wyniósł [...] zł miesięcznie. Zdaniem skarżącego, bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy jest zatem zmiana nazwy firmy, w której zatrudniona jest jego żona, bowiem i tak dochód za 2017 r. był niższy od ustawowego kryterium dochodowego. Podjęta w tej sytuacji decyzja o zwrocie kwoty [...] zł wraz z odsetkami jest dla rodziny skarżącego krzywdząca i niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2019 r., mocą której uznano wypłacone skarżącemu w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. świadczenie wychowawcze na rzecz córki za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązano go do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powodem wydania ww. decyzji było uzyskanie przez żonę skarżącego za miesiąc grudzień 2017 r. dochodu netto w wysokości [...] zł, a w konsekwencji od [...] stycznia 2018 r. przekroczenie o kwotę [...] zł ustawowego kryterium dochodowego na osobę uprawniającego do świadczenia wychowawczego (800 zł). Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 i ust. 3 ustawy (w wersji obowiązującej w dacie wydania kontrolowanych decyzji), świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka w wysokości 500 zł na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że w dacie wydania kontrolowanych decyzji prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uzależnione było od spełnienia kryterium dochodowego i ustalane było na okres od [...] października do dnia [...] września roku następnego (art. 18 ust. 1 ustawy). Kluczowe znaczenie ma zatem dochód na osobę w rodzinie, który jest ustalany tak, jak dochód w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), w związku z brzmieniem art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy, a także z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 7 ustawy). W myśl art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu (...) w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W przypadku uzyskania dochodu (...) w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (art. 7 ust. 2). W przypadku uzyskania dochodu (...) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (art. 7 ust. 3). Przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 7 ust. 3a). W rozpatrywanej sprawie przyjęto, że dochód uzyskany przez żonę skarżącego z tytułu umowy o pracę zawartej w dniu [...] listopada 2017 r. z firmą "[...]", bezpośrednio następującej po poprzedniej umowie zawartej z firmą "[...]" (trwającej do [...] października 2017 r.) jest stosunkiem pracy z innym pracodawcą, a nie uzyskaniem dochodu u tego samego pracodawcy, w rozumieniu art. 7 ust. 3a ustawy. Zdaniem orzekających w sprawie organów, ze złożonych w sprawie dokumentów wynika bowiem, że z dniem [...] października 2017 r. ustał stosunek pracy żony skarżącego na skutek rozwiązania umowy o pracę, co daje podstawę do uznania, że nastąpiła utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia, co należy powiązać z rozwiązaniem konkretnego stosunku prawnego łączącego M. D. z firmą "[...]" w W. Natomiast nowa umowa o pracę wskazuje, że z dniem [...] listopada 2017 r. nastąpiło jej zawarcie z nowym pracodawcą – firmą "[...]" w W., co przesądza o tym, że doszło do utraty i uzyskania dochodu przez żonę skarżącego, w rozumieniu art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy. Nie nastąpiło natomiast zawarcie kolejnej umowy o pracę u tego samego pracodawcy bezpośrednio następującej po poprzedniej umowie. Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie zatrudnienie w ww. firmie nie jest kontynuacją poprzedniego zatrudnienia (art. 7 ust. 3a ustawy). W konsekwencji organy uznały, że suma dochodów trzyosobowej rodziny skarżącego za 2016 r. wraz z dochodem uzyskanym w grudniu 2017 r. wyniosła [...] zł (co wynika z wyliczenia: [...] zł + [...] zł), tj. [...] zł w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie. Z tego powodu organ pierwszej instancji uznał wypłacone skarżącemu w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. świadczenie wychowawcze na rzecz córki za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał go do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zaś organ odwoławczy utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. W ocenie Sądu, z takim stanowiskiem organów administracji publicznej nie sposób się zgodzić. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący do wniosku z 7 sierpnia 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę załączył m.in. umowę o pracę żony zawartą w dniu [...] grudnia 2010 r. na czas nieokreślony z firmą "[...]" w W. Z umowy tej wynika, że żona skarżącego zatrudniona została na czas nieokreślony w wymiarze czasu pracy 1/8 na stanowisku "osoba sprzątająca". Umowa ta rozwiązana została z dniem [...] października 2017 r., bowiem, jak wynika z oświadczenia skarżącego zawartego w odwołaniu i skardze, poprzedni właściciel z przyczyn osobistych firmę darował córce A. S. Nowa właścicielka zawarła ze skarżącą umowę o pracę od [...] listopada 2017 r. również na czas nieokreślony, na 1/8 etatu i na takie samo jak poprzednio stanowisko, tj. "osoba sprzątająca". Firma ta zmieniła jednak nazwę na "[...]". Z opisanego stanu faktycznego, w ocenie Sądu wynika, że w przypadku żony skarżącego nie nastąpiła utrata dochodu, a następnie jego uzyskanie, ale kontynuacja zatrudnienia w tej samej firmie, jednak o zmienionej nazwie. Zmianie nie uległy bowiem ani stanowisko, na którym jest zatrudniona, ani też wymiar czasu pracy, zmienił się jedynie właściciel firmy oraz nieznacznie wynagrodzenie. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w niniejszej sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 7 ust. 3a ustawy, zgodnie z którym przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...), jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. Jak już bowiem wskazano powyżej w przypadku żony skarżącego zawarta przez nią umowa o pracę z firmą "[...]" jest kontynuacją umowy zawartej z firmą "[...]", a okres pomiędzy zawartymi umowami nie przekroczył 3 miesięcy, co wypełnia dyspozycję normy określonej w art. 7 ust. 3a ustawy. Z tych samych przyczyn niezasadne jest również zarzucanie skarżącemu, że mimo zawartego w decyzji z [...] września 2017 r. pouczenia o konieczności niezwłocznego powiadamiania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, nie poinformował o zmianie sytuacji dochodowej rodziny. Skoro bowiem w subiektywnym przekonaniu skarżącego, jego żona nie zmieniła pracy, ale kontynuowała ją u tego samego pracodawcy, który zmienił jedynie nazwę, nie sposób zarzucić mu działania sprzecznego z prawem. Reasumując wskazać należy, że dokonana przez organy orzekające w sprawie niewłaściwa wykładnia art. 7 ust. 1 i ust. 3 w związku z art. 7 ust. 3a ustawy spowodowała nieprawidłowe ustalenie dochodu rodziny skarżącego, co miało kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. Powyższe skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, jako naruszających wskazane przepisy prawa materialnego. Mając na uwadze okoliczność, że w przypadku rodziny skarżącego nie miały zastosowania przepisy o utracie i uzyskaniu dochodu, a w konsekwencji brak było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia, że świadczenia wychowawcze wypłacone na podstawie decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2017 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi, Sąd umorzył jednocześnie postępowanie administracyjne w tej sprawie. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 wyroku. W pkt 2 wyroku Sąd orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego (wszczętego przez Prezydenta [...] z urzędu), na podstawie art. 145 § 3 ww. ustawy.