I SA/Wa 1156/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpoznaniu odwołania E. G. od decyzji Wójta Gminy S. z [...] marca 2018 r., nr [...], którą odmówiono przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla P. i K. K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że pismem z [...] marca 2018 r. E. G. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie zasiłku celowego i okresowego z przeznaczeniem na dożywienie dzieci uczących się w szkołach poza miejscem zamieszkania. W wyniku rozpatrzenia wniosku decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...] Wójt Gminy S. odmówił E. G. przyznania zasiłku celowego, z uwagi na dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową rodziny. Wniosek o przyznanie zasiłku okresowego został rozpatrzony odrębną decyzją. Od decyzji Wójta E. G. złożyła odwołanie, wskazując, że dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego. Wyjaśniła, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia jej i męża małżonkowie przekazali gospodarstwo rolne synowi, ponieważ to on w nim pracował. Syn K. założył własną rodzinę i zrobił remont domu, aby nadal w nim mieszkać. Drugi pełnoletni syn mieszka w tym samym domu. Odwołująca wyjaśniła również, że zakup gruntów rolnych sfinansowany był z ciężkiej pracy dzieci "przy [...]". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm.). Organ powołał treść art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy wyjaśniając, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń powinny odpowiadać okolicznościom uzasadniającym udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, przysługuje dla osoby w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 514 zł. Za dochód, w myśl art. 8 ust. 3 ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania (...). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użycie przez ustawodawcę wyrazu "może" oznacza że zasiłek celowy jest formą pomocy społecznej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony zależy wyłącznie od woli organu nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Istotą zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Dlatego też organ orzekający w sprawie obowiązany jest ustalić czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną mimo, że spełniają wymienione w ustawie warunki, muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia - art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Dla potrzeb niniejszej sprawy organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy [...] marca 2018 r. przy udziale odwołującej, która podane informacje potwierdziła własnoręcznym podpisem. Organ odebrał także od strony oświadczenie z [...] marca 2018 r. Kolegium wyjaśniło, że rodzina wnioskodawczyni jest czteroosobowa: rodzice i dwoje uczących się dzieci. E. G. legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] kwietnia 2017 r., nr [...]), natomiast jej mąż K. K. został uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do sierpnia 2018 r. (wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS - Placówka Terenowa w L. z [...] sierpnia 2016 r., [...]). Rodzina mieszka w murowanym domu z wygodami, bardzo dobrze wyposażonym, który w styczniu wraz z gospodarstwem rolnym odwołująca wraz z mężem przekazała w drodze darowizny synowi P. Rodzina od lat systematycznie korzysta z pomocy społecznej. Na dochód rodziny w miesiącu lutym 2018 r. składały się: - świadczenia rodzinne w kwocie [...] zł, - renta męża – K. K. w kwocie [...]zł. Od dochodu odliczono: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie [...] zł i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł. Łącznie dochód rodziny wyniósł [...]zł, tj. [...] zł na osobę w rodzinie i nie przekracza kryterium dochodowego. Kolegium wskazało, że przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej znajduje zastosowanie w przypadkach, w których łącznie spełnione są dwa warunki: - udokumentowane, niskie dochody osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej pozostają w sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, - stan majątkowy osoby wskazuje, że wnioskodawca jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Z materiału dowodowego wynika jednak, że sytuacja bytowa rodziny odbiega od wykazanej, czego wyrazem jest przeprowadzony w latach 2016 i 2017 remont domu: odświeżono elewację domu, wyremontowano dach, pomieszczenia wewnątrz domu, zainstalowano klimatyzator ścienny, ułożono kostkę brukową. Wymienione prace wymagały znacznych nakładów finansowych, a standard warunków mieszkaniowych znacznie odbiega od warunków jakie mają osoby korzystające z pomocy społecznej. Ze znajdującego się w aktach sprawy nr [...] oświadczenia E. G. z [...] września 2017 r. wynika, że prace remontowe wraz z materiałami zostały sfinansowane przez syna – K. K., który nie ma tytułu prawnego do domu, a jedynie w nim mieszka i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. K. K. oświadczył, że koszt materiałów przeznaczonych na remont domu rodziców wyniósł [...] zł, a remont przeprowadził sam. Tym samym organy uznały, że pomoc syna jest dodatkowym - znacznym źródłem dochodu rodziny. Kolegium wskazało, że wiadomo mu z urzędu (decyzja Kolegium z [...] maja 2017 r., nr [...], że [...] października 2016 r. E. G, i K. K. nabyli gospodarstwo rolne za kwotę [...] zł (akt notarialny Repertorium [...] z [...] października 2016 r.). W akcie notarialnym znajduje się oświadczenie małżonków, zgodnie z którym gospodarstwo nabyli z własnych środków. Mimo wezwania E. G. nie stawiła się w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w celu złożenia, pod odpowiedzialnością karną, jednoznacznych wyjaśnień w sprawie pochodzenia kwoty [...] zł. Jej wyjaśnienia, że kwotę tę pożyczyła od syna K. nie została potwierdzona przez złożenie deklaracji PCC-3 w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego L z [...] marca 2017 r., nr [...], pismo GOPS w S. z [...] marca 2017 r., nr [...]. Co istotne wykazany przez stronę w postępowaniu o przyznanie zasiłku celowego i okresowego, z wniosku z [...] października 2016 r., dochód pięcioosobowej rodziny uzyskany we wrześniu 2016 r., a więc w miesiącu poprzedzającym zakup gospodarstwa rolnego, wyniósł [...] zł. Z aktu notarialnego wynika, że małżonkowie nabyli nieruchomość w celu powiększenia własnego gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz oświadczyli, że gospodarstwo będą prowadzili osobiście przez okres co najmniej 10 lat oraz, że w ciągu tego okresu nabyta nieruchomość nie zostanie przez nich zbyta, ani oddana w posiadanie innym osobom. Przed notariuszem oświadczyli również, że nieruchomość kupili za powyższą cenę z majątku wspólnego na zasadzie wspólności ustawowej. W związku z tym w dotychczasowych postępowaniach Kolegium nie dało wiary wyjaśnieniom E. G. z [...] listopada 2016 r., że gospodarstwo rolne kupiono dla syna K. K. z jego środków, gdyż syn gospodarstwa nie mógł kupić osobiście. W przeciwnym razie należałoby uznać, że małżonkowie poświadczyli nieprawdę przed notariuszem, co winno skutkować odpowiedzialnością karną za wprowadzenie notariusza w błąd. Z powyższych dowodów, zdaniem Kolegium, bezspornie wynika, że odwołująca i jej mąż dysponowali stosownymi środkami na realizację omawianego celu. Kwota za jaką małżonkowie nabyli gospodarstwo rolne odpowiada ponad [...] krotności miesięcznych dochodów całej rodziny. Z materiału dowodowego wynika także, że [...] lipca 2017 r. (Repertorium [...]) małżonkowie nabyli kolejną nieruchomość rolną na terenie Gminy S., o pow. [...] ha za kwotę [...] zł. Wykazany przez stronę dochód pięcioosobowej rodziny, za miesiąc poprzedzający zakup, tj. za lipiec 2017 r. wyniósł [...] zł. Aktem notarialnym z [...] stycznia 2018 r. (Repertorium [...]) K. K. - właściciel gruntu rolnego o pow. [...] ha oraz K. K. i E. G. współwłaściciele we współwłasności małżeńskiej gruntu rolnego o łącznej powierzchni [...] ha przekazali gospodarstwo rolne o łącznej wartości [...] zł, w trybie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wraz z domem murowanym o pow. [...] m2 synowi – P. K.. Tym samym małżonkowie wyzbyli się gospodarstwa rolnego, które było ich podstawowym źródłem dochodu. Kolegium podkreśliło, że obaj dorośli synowie odwołującej, którzy według oświadczenia strony prowadzą odrębne gospodarstwa domowe mieszkają razem z odwołującą i pozostałymi członkami rodziny. Według organu I instancji nadal prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika, że w toku postępowania wyjaśniającego przed organem I instancji odwołująca manipulowała informacjami i utrudniała gromadzenie dowodów: nie wyraziła zgody na skopiowanie aktu notarialnego nr [...], nie zgłosiła faktu nabycia [...] lipca 2017 r. gospodarstwa rolnego, mimo że była pouczona o konieczności ujawnienia każdej zmiany w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. W toku dotychczasowych licznych postępowań nie ujawniła środków za jakie małżonkowie nabyli grunty rolne, a wyjaśnienia w tej sprawie nie były spójne. Bezspornie małżonkowie dysponowali kwotami [...] zł i [...] zł. Odwołująca oświadczyła również (oświadczenie z [...] marca 2018 r.), że na podstawowe potrzeby wystarczą je środki z renty męża, świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego. Według odwołującej pomoc społeczna jej przysługuje tylko z uwagi na niskie dochody. W piśmie z [...] marca 2018 r. zmieniła oświadczenie podając, że rodzina nie jest w stanie zaspokoić potrzeb bytowych z powodu braku środków finansowych. Podała również, że rodzina ponosi wydatki na leki i leczenie lecz dowodów poniesienia wydatków nie przedstawiła. Odwołująca (ur. [...] października 1964 r.) podniosła również, że nie będzie korzystała z pomocy społecznej, jeżeli zmienią się przepisy prawa i uzyska godną emeryturę. Zdaniem Kolegium analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że rodzina odwołującej ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Postawę odwołującej organy oceniły jako roszczeniową wobec państwa, której celem jest uzyskanie dodatkowego źródła środków finansowych na utrzymanie rodziny, a nie zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2018 r. skargę złożyła E. G. W skardze wskazała, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia jej i męża zmuszeni byli przekazać gospodarstwo rolne synowi, gdyż to głównie on na nim pracował. Podała, że remont domu sfinansował syn K., a zakup gruntów rolnych sfinansowany był z ciężkiej pracy dzieci "przy [...]". Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna nie może służyć stałemu utrzymywaniu podopiecznych. Stosownie do art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Prawo do tego świadczenia przysługuje rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Skarżąca ten warunek formalnie spełnia. Jednakże zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przepis ten zwraca uwagę na subsydiarną funkcję pomocy społecznej. Pomoc ta nie powinna być udzielana, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych i majątku. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, w tym sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną skarżącej słusznie uznając, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej i trafnie wskazały na stwierdzone dysproporcje między udokumentowanym dochodem, a sytuacją majątkową rodziny. Organy przeprowadziły prawidłowo postępowanie, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Z zebranych w sprawie dowodów wynika, że sytuacja bytowa rodziny, która od lat systematycznie korzysta z pomocy społecznej, odbiega od wykazywanej. Wskazują na to: przeprowadzony w latach 2016 i 2017 remont domu: odświeżono elewację domu, wyremontowano dach, pomieszczenia wewnątrz domu, zainstalowano klimatyzator ścienny, ułożono kostkę brukową. Prace te wymagały znacznych nakładów finansowych, a standard warunków mieszkaniowych rodziny skarżącej znacznie odbiega od warunków, jakie mają beneficjenci pomocy społecznej. Wkład syna K. w remont domu wskazuje na jego znaczną pomoc finansową rodzinie skarżącej. Nabycie w 2016 r. przez skarżącą i jej męża gospodarstwa rolnego za kwotę [...] zł oznacza, że małżonkowie mieli środki pozwalające na zakup. W akcie notarialnym oświadczyli, że gospodarstwo nabyli z własnych środków małżeńskich. Skarżąca pomimo wezwania przez organ I instancji do złożenia wyjaśnień, pod odpowiedzialnością karną, w sprawie pochodzenia kwoty [...] zł, nie stawiła się do organu. Natomiast jej wyjaśnienie, że kwotę tę pożyczyła od syna K. nie znajduje potwierdzenia przez złożenie deklaracji PCC-3 w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych. Co istotne, że ubiegając się wówczas o przyznanie zasiłku celowego i okresowego (wniosek z [...] października 2016 r.) podała dochód jej pięcioosobowej rodziny uzyskany w miesiącu poprzedzającym zakup gruntu w kwocie [...] zł. Z kolei w 2017 r. małżonkowie nabyli kolejną nieruchomość rolną za kwotę [...] zł. Wówczas wykazany przez skarżącą dochód pięcioosobowej rodziny za miesiąc poprzedzający zakup wyniósł [...] zł Z powyższych dowodów bezspornie wynika, że skarżąca i jej mąż dysponowali stosownymi środkami na zakup nieruchomości. Następnie [...] stycznia 2018 r. małżonkowie przekazali gospodarstwo rolne P. K., wyzbywając się podstawowego źródła dochodu. Podkreślić należy, że obaj dorośli synowie skarżącej K. i P., którzy według oświadczenia strony prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, mieszkają razem z nią i pozostałymi członkami rodziny, a syn K., jak podano wyżej, według swojego oświadczenia i oświadczenia strony, łoży znaczne kwoty, np. na remont domu. Dysponowanie przez małżonków K. kwotami [...] zł i [...] zł oznacza, że mają inne dochody lub możliwości dochodowe, których nie ujawnili organowi pomocy społecznej. Jak wyżej zaznaczono pomoc państwa ma charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w którym osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że rodzina skarżącej ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa