I SA/Wa 1157/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. sprawy ze skarg M. B. i M.Ś. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2016 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia na rzecz M. Ś. i M. B. prawa do rekompensaty za pozostawione przez B. i S. małż. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została przy następujących ustaleniach stanu fatycznego i ocenie prawnej sprawy. Przed Wojewodą [...] prowadzone było w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090 ze zm.) postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez B. i S. małż. B. w miejscowości [...] woj. [...] (obecnie [...]). Postepowanie to miało być wszczęte – wedle ustaleń organów – wnioskiem złożonym w dniu [...] grudnia 2008 r. we własnym imieniu przez G. K. (będącą jednym z następców prawnych dawnych właścicieli). Pismami z [...] i [...] sierpnia 2015 r. M. Ś. oraz M. B. (będący także współspadkobiercami właścicieli pozostawionych nieruchomości) zgłosili swój udział w postępowaniu wywołanym wnioskiem ich matki – G. K. Pisma te potraktowano jako odrębne wnioski o rekompensatę za pozostawione w miejscowości [...] nieruchomości. Decyzją z [...] stycznia 2016 r. nr [...] Wojewoda [...] ustalił prawo do rekompensaty za pozostawione przez B. i S. małż. B. nieruchomości na rzecz G. K., w wymiarze stosownym do przynależnego jej udziału w spadku po byłych właścicielach. Kolejną natomiast decyzją z [...] marca 2016 r. Wojewoda ów odmówił potwierdzenia ww. prawa na rzecz M. Ś. i M. B., podnosząc, że ich wnioski złożone zostały po upływie przewidzianego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prekluzyjnego terminu (do 31 grudnia 2008 r.) w jakim tej czynności można było skutecznie dokonać. Nadmienić w tym miejscu należy, że w odniesieniu do części innych spadkobierców małżonków B. Wojewoda [...] potwierdził prawo do rekompensaty decyzją z [...] listopada 2013 r. nr [...]. Od decyzji z [...] marca 2016 r. M. Ś. i M. B. wnieśli odwołania, podnosząc w nich, że wnioski w ustawowym terminie złożyła ich matka oraz kuzynostwo, a przez cały czas postępowania nikt nie poinformował ich o konieczności złożenia w tym zakresie indywidualnych wniosków. Ich matka zaś, będąc osobą w podeszłym wieku, była przekonana, że złożony przez nią wniosek obejmuje całą rodzinę. Decyzją [...] czerwca 2016 r. Minister Skarbu Państwa, w następstwie rozpatrzenie powyższych odwołań, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając argumentację Wojewody o złożeniu przez odwołujących się wniosku o potwierdzenie prawa rekompensaty po terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister wywodził przy tym iż na gruncie tej ustawy, odmiennie niż miało to miejsce w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. - o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.), złożenie wniosku o rekompensatę przez jednego spadkobiercę nie wywołuje skutku w stosunku do pozostałych spadkobierców. Odwoływał się przy tym do orzeczeń sądów administracyjnych podzielających tego rodzaju pogląd. Dostrzegał wprawdzie, iż w judykaturze prezentowane są także poglądy przeciwne, to jednak zwracał uwagę, że wielokrotnie prezentowane one były na tle spraw, które zainicjowane zostały jeszcze pod rządami uprzednio obowiązujących regulacji prawnych. Niezależnie od powyższego podkreśl, że wyrok sądu administracyjnego wiąże organy orzekające w sprawie, w której został wydany. Ponadto zapada on w oparciu o konkretny stan faktyczny, a przez to nawet w nieznacznie odmiennym stanie faktycznym zapaść może orzeczenie o odmiennej treści. Na powyższą decyzję M. Ś. i M. B. wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc w nich, że wnioski o rekompensatę za pozostawione przez ich dziadków poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w ustawowym terminie złożyła ich matka, jak również kuzynostwo. O tym zaś, ze istniej potrzeba indywidualnego złożenia wniosku przez każdego ze spadkobierców, organ ich nie poinformował, mimo że adresy ich adresy był mu znane. Podkreślali przy tym fakt wieloletniego zamieszkiwania poza granicami kraju, co nie pozostawało bez wpływu na stan ich wiedzy o obowiązujących w Polsce przepisach regulujących problematykę mienia zabużańskiego. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując w całości argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Postanowieniem z 2 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył sprawy wywołane ww. skargami do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargi są zasadne, aczkolwiek z innych względów niż w nich podniesione. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska". Odmawiając potwierdzenia na rzecz skarżących prawa do rekompensaty za pozostawione na dawnych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej przez ich poprzedników prawnych (B. i S. małż. B.) nieruchomości, organy stanęły na stanowisku, że podanie o potwierdzenie owego prawa wnieśli oni po upływie przewidzianego w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy terminu dokonania tej czynności. Przepis ów stanowi bowiem, że prawo do rekompensaty następuję na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Tymczasem wnioski w tym przedmiocie złożyć mieli oni odpowiednio w dniach: [...] września 2015 r. (M. B.) i [...] września 2015 r. (M. Ś.). Jednocześnie organy wywodziły, iż w świetle treści art. 5 ust. 1 wykładanego w powiązaniu z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, złożenie w terminie wniosku przez jednego ze spadkobierców byłego właściciela pozostawionych nieruchomości, nie skutkuje uruchomieniem postępowania względem pozostałych jego spadkobierców. Z tego względu fakt, że w sprawie o potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez małż. B. w miejscowości [...], złożony został w terminie wniosek przez G. K., dla oceny możliwości ubiegania się o rekompensatę, przez skarżących nie ma znaczenia prawnego. W tym stanie rzeczy w pierwszym rzędzie zauważyć należy, że o ile kwestia skuteczności złożenia wniosku przez jednego spadkobiercę względem innych spadkobierców na gruncie obecnie obowiązującej ustawy budzi w orzecznictwie sądów administracyjnych kontrowersje, to jednak już tego rodzaju wątpliwości nie budzi stanowisko, iż na gruncie uprzednio obowiązujących regulacji prawnych, w tym art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczani nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) mamy do czynienia z jednością materialną sprawy administracyjnej wywołanej tego rodzaju wnioskiem. W konsekwencji zatem wniosek jednego z uprawnionych spadkobierców, nawet w sytuacji gdy z jego treści nie wynika, by składający go działał także w imieniu pozostałych spadkobierców, był względem nich skuteczny i wszyscy oni uzyskiwali przymiot strony w tym postępowaniu. Wynika to wprost z ust. 4 art. 81 powołanej ustawy, który to przepis statuował uprawnienie do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości (odpowiednik prawa do rekompensaty), jako uprawnienie przysługujące łącznie wszystkim spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Jedność materialna sprawy zainicjowanej wnioskiem złożonym w okresie obowiązywania przywołanego przepisu, trwała także po wejściu w życie kolejnych aktów normatywnych regulujących problematykę tzw. mienia zabużańskiej, w tym ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., której art. 27 przewiduje, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. W konsekwencji zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych – przywoływanym skądinąd także przez Ministra w zaskarżonej decyzji - nie mają oni obowiązku składania osobnych wniosków w trybie art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, skoro już stronami postępowania stali się wcześniej. Raz nabytego statusu strony postępowania nie można bowiem utracić bez utraty interesu prawnego lub bez wyraźnego przepisu ustawy, respektującego zachowanie praw słusznie nabytych - w tym wypadku praw procesowych, wynikających z wszczęcia postępowania (por. wyroki WSA w Warszawie: z 8.05.2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2135/12; z 20.02.2014 r. sygn. akt I SA/Wa 911/13; z 27.02.2014 r. sygn. akt I SA/Wa 608/13, dostępne w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe ma zaś fundamentalne znaczenie w niniejszej sprawie. Uszło bowiem uwadze organów, że wniosek G. K. z [...] grudnia 2008 r., a w konsekwencji także złożone w roku 2015 podania skarżących, w rzeczywistości nie stanowiły wniosków wszczynających postępowanie, w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a., ale li tylko pisma procesowe złożone w postępowaniu już przed organem zawisłym. Postępowanie bowiem w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w miejscowości [...] przez małżonków B. (oparte pierwotnie na prawie zaliczenia), jak wynika z akt sprawy, zainicjowane zostało złożonym w dniu [...] sierpnia 1995 r. w Urzędzie Rejonowym w [...] wnioskiem W. B. (k. 268 akta administracyjnych), będącej współspadkobiercą M. B. (post. SR w [...] z [...].09.1990 r. [...]), który z kolei współdziedziczył po B. B. (post. SR [...] z [...].09.2012 r. [...]) oraz S. B. (post. SR. w [...] z [...].11.1991 r. [...]). To ów wniosek wszczął zatem postępowanie w sprawie, które jedynie - wobec niezakończenia go przed dniem 7 października 2005 r. - kontynuowane było, zgodnie z art. 27 ustawy zabużańskiej, na podstawie jej przepisów. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, jest wszak po myśli art. 61 § 3 k.p.a dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Na ten moment wszczęcia postępowania zwracał także uwagę Minister Administracji i Cyfryzacji rozstrzygając postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] negatywny spór o właściwość w sprawie między Wojewoda [...] i Wojewodą [...] (vide str. 2 uzasadnienia postanowienia). Dotychczas natomiast wydane przez Wojewodę [...] decyzje przyznające prawo do rekompensaty na rzecz części spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości stosownie do przypadających im udziałów spadkowych (decyzje z [...] listopada 2013 r. oraz [...] stycznia 2016 r.), choć nie zostało to explicite w nich wyrażone, stanowią w istocie rozstrzygnięcia częściowe w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a. wydane w sprawie w wywołanej ww. wnioskiem, co prowadzić musi do konstatacji, że sprawa rekompensaty należnej pozostałym spadkobiercom, w tym M. Ś. i M. B., nadal pozostawała nie rozpoznana. W tej sytuacji odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz M. B. i M. S. (współspadkobierców właścicieli pozostawionych w miejscowości [...] nieruchomości) z powodu rzekomego uchybienia przez nich terminowi skutecznego zgłoszenia w tym względzie żądania - o czym ostatecznie orzekł Minister Skarbu Państwa, utrzymując w mocy wydaną w tym przedmiocie decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2016 r. - narusza w sposób mający wpływ na wynik sprawy art. 7 ust. 2 w zw. z art. 27 i art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Naruszenie to zaś wynikało z błędnych ustaleń stanu faktycznego, które to ustalenia organy czyniły w oderwaniu od całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, naruszając tym samym w sposób istotny przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Z tych względów decyzje te podlegać musza uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez poprzedników prawnych skarżących na dawnych Kresach, przy uwzględnieniu faktu, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wyżej wymienieni nie byli dla uzyskania prawa zobligowani do składania w tym względzie indywidualnego żądania, a tym bardziej czynienia tego w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej.