I SA/Wa 1158/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] grudnia 2020 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] grudnia 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania T. W. prawa do świadczeń rodzinnych oraz dodatków do świadczeń rodzinnych na dzieci – H. W., Z. W. i J. W. na okres zasiłkowy 2020/2021. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: T. W. wnioskiem z 1 lipca 2020 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz dodatków do świadczeń rodzinnych na dzieci – H. W., Z. W. i J.W. na okres zasiłkowy 2020/2021. Burmistrza Miasta [...] decyzją z [...] grudnia 2020 r. odmówił przyznania prawa do wnioskowanych świadczeń wskazując, że wnioskodawca nie spełnia ustawowo określonych przesłanek uzasadniających ich przyznanie. Zdaniem organu I instancji z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie przeznacza otrzymywanych środków na potrzeby dzieci. Główne koszty utrzymania dzieci ponosi matka A. W., która przedstawiła dowody potwierdzające ich ponoszenie. Wnioskodawca nie skorzystał z możliwości przedstawienia stosownych dowodów w wyznaczonym terminie, a tym samym nie uprawdopodobnił przeznaczenia dotychczas pobieranych świadczeń na potrzeby dzieci. T. W. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. Organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.). Stosownie do treści art. 4 ust. 1 i 2 ww. ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Kolegium przytoczyło wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Po15/18, w którym wskazano, że beneficjentem świadczenia jest rodzic, a nie dziecko, choć nie ulega wątpliwości, że otrzymane świadczenia z uwagi na ich cel muszą być przeznaczone na dziecko. Oczywistym jest również to, że w przypadku rozwodu prawo do świadczeń przysługuje temu rodzicowi, któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska została pozostawiona obojgu rodzicom, to wówczas uprawniony do świadczeń rodzinnych jest ten rodzic, u którego dzieci mieszkają. Organ II instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że z powództwa A.W. prowadzone jest przeciwko T. W. postępowanie o rozwód. Sąd Okręgowy dla [...] w [...] postanowieniem z [...] maja 2020 r. sygn. akt [...], udzielił zabezpieczenia z tytułu kosztów utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron na czas trwania postępowania przez zobowiązanie T. W. do płacenia kwoty [...] zł miesięcznie na rzecz córki Z. W., kwoty [...] zł miesięcznie na rzecz syna J. W. oraz kwoty [...] zł miesięcznie na rzecz córki H. W., tj. łącznie kwoty [...] zł płatnej matce dzieci. SKO w [...] zaznaczyło, że organ I instancji przeprowadził [...] sierpnia 2020 r. wywiad środowiskowy z A. W. i z dokonanych ustaleń wynika, że matka ponosi wszelkie wydatki związane z utrzymaniem małoletnich dzieci. Organ przytoczył art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do definicji rodziny i konieczności ustalania składu osobowego rodziny przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy, a także orzeczenia, w których podkreślano, że uprawnionym do ubiegania się o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego jest wyłącznie ten rodzic, na którego bieżącym utrzymaniu znajdują się dzieci. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił T.W. przyznania prawa do wnioskowanych świadczeń. T. W. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając uchylenia decyzji oraz wnosząc o przyznanie prawa do połowy kwot świadczeń rodzinnych oraz dodatków do świadczeń rodzinnych należnych na dzieci. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że organy wadliwie uznały, że nie opiekuje się on dziećmi i nie przeznacza otrzymywanych środków na ich utrzymanie, tym bardziej, że z nimi mieszka. Skarżący zarzucił organom szereg nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu polegających m.in. na nieuwzględnieniu i ignorowaniu składanych przez niego pism i wyjaśnień dotyczących spraw rodzinnych, w tym wywiadu środowiskowego z [...] marca 2020 r. oraz przekroczenie ustawowych terminów. Zakwestionował ponadto prawidłowość wywiadu środowiskowego z [...] września 2020 r. oraz prawidłowość działań podejmowanych przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z Burmistrza Miasta [...] z [...] grudnia 2020 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W postępowaniu administracyjnym, wydanie każdego prawidłowego rozstrzygnięcia powinno zatem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej odmawiając T. W. przyznania prawa do świadczeń rodzinnych oraz dodatków do świadczeń rodzinnych na dzieci w okresie zasiłkowym 2020/2021 nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Zauważyć trzeba, że materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Powołana ustawa jako cele zasiłku rodzinnego wskazuje "częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka" (art. 4 ust.1). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że pod pojęciem "utrzymanie dziecka" należy rozumieć ponoszenie wymiernych ciężarów finansowych zarówno prywatnoprawnych (np. zakup żywności, odzieży, obuwia, prowadzenie gospodarstwa domowego i gwarantowanie mieszkania), jak i publicznoprawnych (np. zapewnienie realizacji obowiązku szkolnego). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ww. ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka oraz 3) osobie uczącej się. W myśl zaś art. 3 pkt 16 ilekroć w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25-go roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092 ze zm.); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że dokonując wykładni art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można pominąć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale - jako członek rodziny dziecka – łączy wszystkie swojej dochody z dochodami pozostałych członków rodziny, wchodząc w ten sposób w skład rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy. W rozpoznawanej sprawie – jak wyżej wskazano – organy pomocy społecznej odmówiły przyznania T. W. prawa do świadczeń rodzinnych oraz dodatków do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres zasiłkowy 2020/2021, uznając, że skarżący nie przeznacza otrzymywanych środków na potrzeby dzieci. Jak wskazano główne koszty utrzymania dzieci ponosi matka A. W., która przedstawiła dowody potwierdzające ich ponoszenie. Zdaniem organów wnioskodawca nie skorzystał z możliwości przedstawienia stosownych dowodów w wyznaczonym terminie, a tym samym nie uprawdopodobnił przeznaczenia dotychczas pobieranych świadczeń na potrzeby dzieci. Powołano się przy tym na wywiad środowiskowy przeprowadzony z A. W. [...] sierpnia 2020 r. oraz fakt, że z jej powództwa prowadzone jest przeciwko T. W. postępowanie o rozwód. Wskazano jednocześnie, że Sąd Okręgowy dla [...] w [...] postanowieniem z [...] maja 2020 r. sygn. akt [...], udzielił zabezpieczenia z tytułu kosztów utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron na czas trwania postępowania przez zobowiązanie T. W. do płacenia matce dzieci łącznie kwoty [...] zł miesięcznie. W ocenie Sądu rozpoznając przedmiotowa sprawę organy nie dokonały właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nie wyjaśniły jednoznacznie wątpliwości czy ojciec dzieci faktycznie nie przeznacza otrzymywanych środków na ich utrzymanie oraz zaspokojenie ich bieżących potrzeb. Zauważyć należy, że z analizy akt administracyjnych wynika, że zawiadomieniami z 29 października 2020 r. i 13 listopada 2020 r. poinformowano skarżącego m.in. o prawie wglądu w akta sprawy i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań, a także ewentualnego przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych umożliwiających przyznanie wnioskowanych świadczeń. W odpowiedzi na powyższe skarżący 7 grudnia 2020 r. wystosował pismo, w którym podniósł m.in., że opieka nad dziećmi sprawowana jest przez oboje rodziców. Do pisma - jak wynika z jego treści – załączone zostały kserokopie 6 faktur, które miały potwierdzać, że ponosi on koszty związane z utrzymaniem dzieci i zaspokajaniem ich potrzeb życiowych. Skarżący – wbrew twierdzeniom organu - podjął zatem próbę wykazania, że ponosi koszty związane z utrzymaniem dzieci i przeznacza otrzymywane środki na ich potrzeby. Co prawda przedmiotowe pismo wpłynęło do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] 7 grudnia 2020 r., a więc już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, nie ulega jednak wątpliwości, że organ odwoławczy pominął zupełnie powyższą okoliczność, przyjmując, że skarżący nie przedstawił stosownych dowodów potwierdzających podnoszone przez niego twierdzenia. Organ nie poczynił żadnych ustaleń dotyczących okoliczności podnoszonych w tym zakresie przez skarżącego. Istotne jest przy tym, że w przekazanych do Sądu aktach administracyjnych pismo z 7 grudnia 2020 r. stanowi kserokopię i brak jest załączników (faktur), o których mowa w przedmiotowym piśmie. Powyższe również zostało przez organ niedostrzeżone. W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje ich uchyleniem. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że rozpoznając przedmiotową sprawę organy pomocy społecznej nie dokonały jednoznacznych ustaleń, czy rzeczywiście skarżący nie przeznacza otrzymywanych środków na potrzeby dzieci, pomijając przy tym fakty wynikające z twierdzeń skarżącego zawartych m.in. ww. piśmie z 7 grudnia 2020 r. Oczywiste jest, że kwestie te powinny być ustalone w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Ustalenie powyższych faktów może nastąpić w drodze analizy ww. pisma wraz z załącznikami, ewentualnie wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dostarczenia niezbędnych dokumentów, jak też – gdyby okazało się to niewystarczające) poprzez przeprowadzenie stosownego wywiadu środowiskowego. Organ może posłużyć się również innymi środkami dowodowymi określonymi w kpa, takimi jak zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny, czy też przesłuchanie stron. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i dokona oceny istnienia lub nieistnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.