I SA/Wa 1159/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi B.W., B.W., B.B., P.W., W.W., E.W., J.K., W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności budynków posadowionych na gruncie nieruchomości [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w zakresie punktu 6 i 7; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżących B.W., B.W., B.B., P.W., W.W., E.W., J.K., W.W. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz kwoty po 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych na rzecz każdego ze skarżących tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z [...] kwietnia 2010 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] września 2009 r. nr [...] orzekającą o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o pow. [...] m2, w udziale wynoszącym [...], położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] – w zakresie punktu 6 i 7 tej decyzji. W punkcie 6 decyzji organu I instancji zostało stwierdzone, że na przedmiotowym gruncie posadowiony jest budynek, który nie spełnia warunków określonych w art. 5 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Organ stwierdził, że budynek został odbudowany w latach 1946 – 1951 ze środków dawnych właścicieli. Przeniesienie więc własności tego budynku, w części niesprzedanej, nastąpi w umowie o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. Natomiast w punkcie 7 decyzji organ stwierdził, że termin podpisania umowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego zostanie wyznaczony po podpisaniu protokołu z rokowań dotyczących przeniesienia własności budynku posadowionego na tym gruncie za zaliczeniem nakładów poniesionych przez byłych właścicieli na jego odbudowę. Organ odwoławczy wskazał, że przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, przejmując z mocy art. 1 na własność grunty, na podst. art. 5 pozostawiały budynki na własność dotychczasowym właścicielom. Dotychczasowi właściciele i ich następcy prawni uprawnieni byli na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu do złożenia wniosku – w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę – o przyznanie na tym gruncie prawa własności czasowej lub prawa zabudowy. Do czasu rozstrzygnięcia wniosku budynki pozostały własnością dotychczasowego właściciela i stanowiły nadal jego własność jeżeli gmina uwzględniła wniosek na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu. W przypadku odmowy przyznania własności czasowej lub prawa zabudowy właścicielowi służyło odszkodowanie za grunt, zaś stosownie do art. 8 wszystkie budynki położone na gruncie przechodziły na własność gminy również za odszkodowaniem, które gmina zobowiązana była wypłacić właścicielowi za budynki nadające się do użytkowania lub naprawy. W decyzji ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego nie można przenosić własności budynku, gdyż brak jest ku temu podstawy prawnej, zaś decyzja, stanowiąca o tym, dotknięta jest wadą nieważności. Właściwą drogą przeniesienia własności budynku, gdy pozytywnie rozpatrzono wniosek o przyznanie prawa wieczystego użytkowania gruntu, na którym znajduje się budynek, jest droga cywilnoprawna. Nie można także w trybie administracyjnoprawnym regulować kwestii zwrotu nakładów, jak również przesądzać, na czyją rzecz zwrot ten ma nastąpić. Wyjątkiem, w ocenie organu, są budynki istniejące w dniu wejścia w życie dekretu, których własność nabywa wnioskodawca z mocy prawa. Oceniając charakter zabudowy Kolegium zwróciło uwagę na przepisy ustawy z 3 lipca 1947 r. – o popieraniu budownictwa (Dz. U. Nr 52, poz. 270). Ustawa ta wprowadzała cezurę procentu zniszczenia odbudowanych budowli i przysługujących w związku z tym uprawnień podmiotom, które je odbudują. Zgodnie z jej postanowieniami odbudowa budynków zniszczonych na terenie całego kraju w rozmiarze przekraczającym 66 % została zakwalifikowana jako budowa nowa. To samo dotyczyło odbudowy budynków zniszczonych ponad 33% na terenie tzw. Ziem Odzyskanych. Kolegium zwróciło uwagę, iż według zaświadczenia Zarządu Miejskiego w W. Wydział Inspekcji Budowlanej, wydanego w dniu [...] grudnia 1946 r., wartość techniczna budynku stanowiła 18 % jego przedwojennej wartości, natomiast wartość użytkowa 0 %. W zaświadczeniu wskazano, iż "2-piętrowy budynek frontowy został całkowicie wypalony i częściowo zburzony, a następnie rozebrany. Pozostały fundamenty i ściana zewnętrzna od strony podwórza". Zdaniem organu wskazuje to, w sposób nie budzący wątpliwości, iż dokonana odbudowa przekroczyła 66%, zatem wybudowany obiekt należy uznać za budowę nową, nieistniejącą w dniu wejścia w życie dekretu. W zakresie punktu 7 decyzji Kolegium wskazało, iż przepisy dekretu stanowią też, że gmina: "określi warunki, pod którymi umowa może być zawarta". Warunki te wynikają obecnie z obowiązującego w tych kwestiach Kodeksu cywilnego. Na dwustopniowy tryb regulacji w tych sprawach tzn. najpierw decyzja, a następnie umowa, wskazuje w sposób oczywisty także treść art. 7 ust. 3 dekretu. W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż w przypadku użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego następuje wyłączenie zasady superficies solo cedit (art. 235 § 1 kc). Przekazanie gruntu w użytkowanie wieczyste wywołuje konieczność przeniesienia własności budynku w drodze stosownej umowy, zawartej pomiędzy gminą a użytkownikiem wieczystym. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego B.W., B.B., P. W., B.W., W.W., E.W., J.K., W.W. zarzucili decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 5 dekretu z 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy poprzez uznanie, że budynek posadowiony na gruncie stanowiącym działkę nr [...] z obrębu [...] nie spełnia warunków wskazanych w art. 5 tego dekretu oraz naruszenie przepisów procesowych tj. art. 7, 77 § 1 kpa poprzez błędną ocenę materiał dowodowego zebranego w sprawie. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta W. z [...].09.2009 r. w zakresie punktu 6 i 7 oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona gdyż decyzje organów obu instancji, w zakresie punktu 6 i 7, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Według art. 5 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) budynki oraz inne przedmioty znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy m.st. Warszawy pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli, jeżeli przepisy szczególne nie stanowiły inaczej zaś w świetle dyspozycji art. 8 tego dekretu nieprzyznanie dotychczasowemu właścicielowi gruntu własności czasowej lub prawa zabudowy skutkowało przejściem na własność gminy wszystkich położonych na gruncie budynków . Treść kwestionowanych przez skarżących punktów 6 i 7 decyzji organu I instancji jest konsekwencją ustalenia przez organ, że na nieruchomości objętej decyzją zawierającą sporne punkty, nie istniały budynki w rozumieniu art. 5 dekretu warszawskiego. Gdyby budynek spełniał wymogi art. 5 dekretu warszawskiego to pozostałby własnością następców prawnych dawnych właścicieli gruntów i nie byłoby potrzeby rozstrzygania o nim w kwestionowanej decyzji oraz w umowie o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Oceniając charakter zabudowy działki nr [...] organy powołały się na przepisy ustawy z 3 lipca 1974 r. o popieraniu budownictwa (Dz. U. nr 52, poz. 270). Ustawa wprowadziła, jak stwierdził organ, cezurę procentu zniszczenia odbudowanych budowli i przysługujących w związku z tym uprawnień podmiotom, które je odbudują. Przepisy dekretu warszawskiego nie zawierały wyjaśnienia co należy rozumieć pod pojęciem "budynek" na gruncie przepisów dekretu a szczególnie art. 5. Ponieważ chodzi o ustalenie czy istniały budynki stanowiące odrębny przedmiot własności ustalenia wymaga co istniało na nieruchomości [...] w dacie wejścia w życie dekretu o własności (...) tj. w dniu 21 listopada 1945 r. i czy może to być uznane za budynek. Z rozpoznawanej sprawy wynika, że na działce nr [...] z obr. [...] znajdował się budynek 2-piętrowy frontowy. Według zaświadczenia Zarządu Miejskiego w W. Wydział Inspekcji Budowlanej, wydanego [...] grudnia 1946 r., na datę wydania zaświadczenia, z budynku tego pozostały fundamenty i ściana zewnętrzna od strony podwórza. Wartość techniczną budynku określono w tym zaświadczeniu na 18% jego przedwojennej wartości. Następnie ówcześni właściciele odbudowali ten budynek z własnych środków, w latach 1946-1951, co jest w sprawie bezsporne. Odbudowa nastąpiła na podstawie pozwolenia na wykonanie robót budowlanych, wydanego przez Prezydium Rady Narodowej w W. Wydział Inspekcji Budowlanej [...] l.dz. [...]. Z treści pozwolenia wynika, że zezwolono na odbudowę 2-piętrowego budynku mieszkalnego wg projektu zamiennego. Natomiast ten sam organ w dniu [...] lutego 1951 r., l.dz. [...] wydał pozwolenie, na okres stały, na użytkowanie odbudowanych lokali mieszkalnych I i II piętra w 2-piętrowym murowanym budynku frontowym. Organy posiłkowały się, przy ustalaniu czy na datę 21.11.1945 r. na przedmiotowej nieruchomości istniał budynek, przepisami ustawy z 3 lipca 1947 r. o popieraniu budownictwa. Przepisy tej ustawy absolutnie nie mogą służyć do oceny stanu na dzień 21 listopada 1945 r. gdyż w tej dacie ustawa ta nie istniała, a jej przepisy nie miały mocy wstecznej. Nadto została ona uchwalona dla innych celów niż dekret warszawski i jej regulacje odnosiły się do terenu całego kraju. Natomiast przy ocenie charakteru zabudowy istniejącej na przedmiotowej nieruchomości na datę 21.11.1945 r. nie można oderwać się od celu dla jakiego został uchwalony dekret warszawski – celem tym było przejęcie przez Państwo gruntów, a budynki pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli, a dopiero nieprzyznanie własności czasowej skutkowało przejściem na własność Państwa wszystkich położonych na tej nieruchomości budynków. Nie można też pominąć kwestii ogromu zniszczeń jakie miały miejsce na terenie W. w wyniku II wojny światowej. Wreszcie należy zwrócić uwagę, że odnośnie przedmiotowej nieruchomości nie zostały wydane żadne decyzje ówczesnej władzy budowlanej nakazujące rozbiórkę budynku, który znajdował się na tej nieruchomości bądź by wydano pozwolenie na budowę nowego budynku. Natomiast znajdujące się w aktach sprawy dokumenty archiwalne stanowią o pozwoleniu na odbudowę budynku. Wszystkich tych okoliczności nie uwzględniły organy przy ocenie czy znajdujący się na nieruchomości przy ul. [...] budynek, odbudowany w latach 1946-1951 przez dawnych właścicieli, spełnia warunki określone w art. 5 dekretu warszawskiego, czyli że pozostał on własnością dotychczasowych właścicieli. Niedostateczne wyjaśnienie doprowadziło organy do przekonania, że budynek ten nie stanowi własności następców prawnych dawnych właścicieli. W konsekwencji organy uznały, że zachodzi konieczność przeniesienia na następców prawnych własności tego budynku w związku z przyznaniem prawa użytkowania wieczystego do gruntu, na którym budynek został posadowiony. Brak należytego wyjaśnienia tych okoliczności stanowi, że zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnia to uchylenie decyzji organów obu instancji w zaskarżonej części. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 201 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.