I SA/Wa 116/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Emilia Lewandowska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2011r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. potwierdzającą A. Ś. i P. Ś. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: M. Ś. wnioskiem z dnia 20 listopada 1990r. wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości Z., woj. [...]. Wojewoda [...] w decyzji z [...] lipca 2011r. potwierdził na rzecz A. Ś. – dalej skarżącej oraz P. Ś. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wysokość rekompensaty określono na kwotę [...] zł. z czego A. Ś. i P. Ś. za udziały w wysokości po ½ części przysługują kwoty po [...] zł. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, wskazując między innymi, iż pozostawiona nieruchomość miała większą powierzchnię niż ustalona przez Wojewodę [...]. Świadczy o tym skorowidz dóbr tabularnych a także księgi adresowe z lat międzywojennych to jest z 1927 – 1930 r. Minister Skarbu Państwa wydając powyższe rozstrzygnięcie w uzasadnieniu decyzji podniósł, że kwestie rekompensat reguluje obecnie ustawa z 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, która weszła w życie 7 października 2005r. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lipca 1975r. Sąd Rejonowy w G. w sprawie sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po S. N. nabyły H. N. i M. Ś. w ½ części każda z nich, zaś spadek po H. N. nabyła w całości córka M. Ś. Postanowieniem z [...] listopada 2010r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że spadek po M. Ś. nabyli P. Ś. i A. Ś. w ½ części każde z nich – sygn. akt [...]. Podstawą ustaleń w przedmiotowej sprawie w zakresie rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej przez S. N. w Z. był wyrok Sądu Rejonowego w W., Wydział [...] Cywilny z [...] lipca 2003r., sygnatura akt [...]. W w/w wyroku Sąd Rejonowy ustalił, że S. N. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku pozostawił na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa następujące mienie nieruchome: [...]. Podany w w/w wyroku opis części składowych nieruchomości pozostawionej uzupełniono w oparciu o orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [...] lipca 1945r. zawierające wymiary budynku mieszkalnego, stodoły i stajni. Organ ustalił, iż pozostawiono budynek mieszkalny o powierzchni [...], stajnię murowaną o wymiarach [...], stodołę drewnianą o wymiarach [...]. Powierzchnia gruntów pod zabudowaniami wynosiła [...]. Minister stwierdził, iż jest związany prawomocnym orzeczeniem Sądu, co oznacza zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. Z akt sprawy cywilnej wynika, iż M. Ś. wystąpiła z żądaniem ustalenia pozostawienia przez S. N. majątku o powierzchni [...] ha, wskazując jak w postępowaniu administracyjnym, iż przed Państwowym Urzędem Repatriacyjnym właściciel mienia zaniżył wielkość pozostawionego majątku w obawie przed prześladowaniem przez władze komunistyczne. Podstawę wyroku Sądu stanowił identyczny materiał dowodowy jak przedstawiony przez stronę w postępowaniu przed Wojewodą: zeznania świadków w tym J. K. zeznającego w sprawie niniejszej, skorowidz dóbr tabularnych, księga adresowa Polski z 1928r. Podstawą odwołania były: skorowidz dóbr tabularnych, księga adresowa Polski z 1927, 1928, 1929, 1930r., które to dokumenty świadczyć miały zdaniem odwołującej się o większej powierzchni pozostawionego mienia aniżeli ustalona przez organ I instancji. W ocenie Ministra prawidłowo organ wojewódzki ustalił stan faktyczny w sprawie niniejszej opierając się na wiążącym wyroku Sądu Rejonowego, zaś w zakresie nieustalonym przez Sąd, czyli wymiarów budynku mieszkalnego, stodoły i stajni w oparciu o orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Sąd powszechny nie uwzględnił w całości żądania strony powodowej przyjmując między innymi, iż ze względu na podział lasu między pięcioro dzieci E. N., S. N. był właścicielem jedynie [...] ha lasów. Podniesiono też, iż nie pojawił się żaden nowy, istotny dowód w postępowaniu administracyjnym świadczący o większej powierzchni mienia pozostawionego aniżeli ustalił sąd powszechny, a żądanie potwierdzenia prawa do rekompensaty w zakresie [...] ha gruntów nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. Ś. wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa zarzucając naruszenie art. 7, 8, 75 § 1 kpa, art. 6 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005r. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż Sąd ustalając wielkość majątku oparł się tylko na spisie dóbr tabularnych nie zwracając uwagi na dane z księgi adresowej z 1928 roku, w której figuruje już jej dziadek, jako właściciel majątku Z. Na skutek sugestii przedstawiciela Skarbu Państwa, iż dziadek był jedynie właścicielem jednej piątej powierzchni lasów i nie uwzględnienia zeznań matki skarżącej dotyczących spłaty przez S. N. swoich braci z lasu, wydano niekorzystny dla matki skarżącej wyrok. Dane z ksiąg adresowych z lat 1929 i 1930, świadczą, że powierzchnia majątku w porównaniu ze stanem, gdy jego właścicielką była jeszcze E. N., powiększyła się z [...] ha (na podstawie skorowidza dóbr tabularnych z 1905r.) do [...] ha w 1928r. Księgi adresowe z 1929 i 1930 r. wnoszą nowy element w sprawie, bowiem stwierdzają większą powierzchnię majątku i podają, że dziadek skarżącej pozostawił także [...] i [...] oraz są informacją najbardziej aktualną. W ramach dodatkowego zgłoszenia [...] grudnia 2008r. matka skarżącej przekazała organowi I instancji księgi adresowe z lat międzywojennych potwierdzające, że majątek dziadka nie był mniejszy, niż posiadany przez jego matkę, a nawet powiększył się. Organ I instancji nie ustosunkował się do składanych dokumentów, a Minister nie uwzględnił powyższego, co narusza art. 7 kpa. Naruszono też art. 75 § 1 kpa poprzez dopuszczenie dokumentów w sposób wybiórczy. Minister Skarbu Państwa nie odniósł się tez do faktu, iż Wojewoda nie skierował M. Ś. do właściwego organu, gdy złożyła pismo o odnalezieniu dodatkowych dokumentów. Nie tylko nie pouczył jej, że właściwym organem w tej sprawie jest sąd, co spowodowało upływ terminu, by móc się odwołać od wyroku, ale też w ogóle nie ustosunkował się do tych dokumentów. Zarówno Sąd jak i Minister zignorował zeznanie matki skarżącej, iż ojciec spłacał braci z lasu, co świadczy wyraźnie, iż las przeszedł na jego własność. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należało za nieuzasadnioną, co skutkuje jej oddaleniem. Ocena zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a. nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu w sposób uzasadnający uchylenie zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej są przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418 ze zm.). Zgodnie z 6 ustawy do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z przyczyn o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami takimi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republik: Białorusi, Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Wymagane jest, aby świadkowie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami RP, lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie byli osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, co wynika z art. 6 ust. 5 ustawy. Niewątpliwie jednak w toku postępowania administracyjnego konieczne jest uzyskanie dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego stwierdzić należy, że skoro w sprawie złożony został wyrok sądu cywilnego (wspomniany na wstępie wyrok Sądu Rejonowego w W., Wydział [...] Cywilny z [...] lipca 2003r., sygnatura akt [...]) ustalający skład mienia zabużańskiego na datę 1 września 1939r., to brak było podstaw do przeprowadzania w postępowaniu administracyjnym dowodów na okoliczności objęte wyrokiem sądu powszechnego. Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez powódkę M. Ś., a na skutek odrzucenia apelacji wniesionej przez stronę pozwaną stał się prawomocny i wiąże swą treścią zarówno inne sądy jak i organy, co słusznie podniósł Minister Skarbu Państwa. Podkreślenia wymaga, że Sąd Rejonowy w wyroku wydanym w trybie art. 189 kpc nie uwzględnił wszystkich postulatów strony powodowej między innymi dotyczących wielkości pozostawionego na kresach majątku. Powódka, M. Ś. wnosiła bowiem o ustalenie, iż mienie nieruchome obejmowało grunty rolne o łącznej powierzchni [...] ha, zaś w wyroku orzeczono, iż nieruchomość stanowiąca własność S. N. składała się z gruntów o łącznej powierzchni [...]. Jak wynika z uzasadnienia wyroku w skorowidzu dóbr tabularnych łączna powierzchnia gruntów określona została na [...] w skład tych gruntów wchodziły grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody, grunty pod stawami oraz [...] lasów. Ze względu na podział lasów na pięcioro dzieci E. N., S. N. był właścicielem jedynie [...] ha lasów. Łączna powierzchnia gruntów wynosiła [...] w tym grunty orne o powierzchni [...], ogrody - [...], pastwiska – [...], las – [...]ha. Należy zwrócić też uwagę na fakt, iż wydając wyrok Sąd Rejonowy dysponował między innymi księgami adresowymi Polski z 1928roku z wpisem S. N. jako właściciela majątku o powierzchni [...] ha, w tym [...]. Za niedopuszczalną uznać trzeba zatem sytuację, aby obecnie w postępowaniu administracyjnym, strona skarżąca, mogła skutecznie podważyć jego treść domagając się poczynienia przez organ odmiennych ustaleń w oparciu o te same dowody. Odnośnie ksiąg adresowych z lat 1927, 1929 i 1930 wskazują one te same dane, co księga z 1928 roku, z tym, że w księdze z 1930roku oprócz [...], wpisano [...]. Należy zauważyć, że księgi te odzwierciedlają majątek z dat w nich wskazanych, a nie z daty 1 września 1939r. mającej znaczenie w sprawie niniejszej. Aczkolwiek w ustawie nie zawarto warunku, co do daty sporządzenia dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości, jej rodzaju czy powierzchni to niewątpliwie jednak, data sporządzenia dokumentu może mieć istotne znaczenie dla oceny, czy dany dokument potwierdza fakt pozostawienia nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium RP. Jeśli bowiem prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy. Na marginesie dodać trzeba, iż księgi adresowe nie są tytułem własności, a zarówno [...] jak i [...] nie były przedmiotem odpowiednio: powództwa cywilnego o ustalenie, jak i "nowego wniosku" z daty 22 grudnia 2008r., czy też pism z 8 marca 2009, 1 grudnia 2009r. Prawidłowo zatem ustalono powierzchnię mienia pozostawionego, opierając się w tym zakresie na mającym moc wiążącą wyroku sądu powszechnego, a w zakresie nieustalonym przez Sąd w oparciu o orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] lipca 1945r. Zarzut naruszenia przez organy obowiązków wynikających z art. 7, 8, 75 § 1 kpa, nie jest zasadny. Odnosząc się do zarzutu nie skierowania przez organ I instancji M. Ś. do sądu z chwilą odnalezienia nowych dokumentów stwierdzić należy, iż od czasu wejścia w życie ustawy z 8 lipca 2008r. zamiar dochodzenia w postępowaniu administracyjnym roszczeń na podstawie przepisów tej ustawy nie uzasadnia interesu prawnego do wytoczenia powództwa o ustalenie, że poprzednik prawny skarżącej pozostawił poza obecnymi granicami państwa nieruchomość, do której służy mu prawo własności. Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że wycena majątku nastąpiła w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego i zgodnie z wymogami prawa Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. ----------------------- 1