I SA/Wa 1164/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), asesor WSA Nina Beczek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr SKO/4111/173/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (dalej także jako "Kolegium") decyzją z 25 kwietnia 2023 r., nr SKO/4111/173/2023, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez B. P. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy [...] (dalej także jako "Wójt") z [...] stycznia 2023 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Pismem z 17 października 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023, w formie zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku od 5 do 18 lat, wnioskowanego na córkę A. P. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2022/2023, jak również dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. Wójt na podstawie pozyskanych danych finansowych rodziny skarżącej ustalił, że skarżąca była zatrudniona od 2012 r., z kolei dochód skarżącej w 2021 r. pomniejszony o podatek, składki społeczne oraz zdrowotne wyniósł [...] zł. Dochód męża skarżącej w tym samym roku wyniósł natomiast [...] zł. Wysokość zwrotu ulgi na dzieci wynosiła [...] zł. Dalej organ pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z informacjami pozyskanymi w toku postępowania, dochody skarżącej i jej męża są stałe i nie było utraty oraz uzyskania dochodu w 2021 r. oraz roku następnym. Zatem dochód rodziny wyniósł [...] zł., co oznacza, że dochód na jednego członka trzyosobowej rodziny wyniósł [...] zł. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, powoływanej dalej jako "u.ś.r." lub "ustawa o świadczeniach rodzinnych"), wskazując że ustawowe kryterium dochodowe dla rodziny skarżącej wynosi łącznie [...] zł i przekłada się na przekroczenie o kwotę [...] zł kryterium dochodowego dla całej rodziny skarżącej. Kolejno powołując art. 5 ust. 3a ostatnio przywołanej ustawy Wójt wskazał, że łączna kwota zasiłków wraz z dodatkami w rodzinie skarżącej wynosi [...] zł w okresie zasiłkowym od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Pismem z 4 stycznia 2023 r., doręczonym skarżącej w dniu następnym, Wójt poinformował o ustalonych okolicznościach sprawy oraz wynikającym z nich kierunku rozstrzygnięcia, a także pouczył o przysługującym skarżącej prawie do przedstawienia dowodów, złożenia wyjaśnień i przeglądania akt sprawy. Organ pierwszej instancji rozstrzygnął o odmowie przyznania świadczeń, jednocześnie dodając iż wysokość zasiłku rodzinnego w okresie 2022/2023 jest niższa od kwoty przekroczenia dochodu, dlatego też organ nie zastosował w tej sytuacji art. 5 ust. 3 u.ś.r. w postaci przyznania świadczenia w formie "złotówka za złotówkę". Odwołanie od decyzji Wójta przy zachowaniu ustawowego terminu wniosła skarżąca. W jego treści zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację życiową, spowodowaną jej chorobą oraz niepełnosprawnością męża. Podniosła także, że czuje się dyskryminowana i wykluczona ze społeczeństwa. Skarżąca wskazała ponadto, iż jest bardzo zadłużona oraz nie ma możliwości dalszego pożyczania pieniędzy. Kolegium rozstrzygając jako organ drugiej instancji powtórzyło ustalenia organu pierwszej instancji, podkreślając że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpatrywania przez Kolegium, które decyzją z 19 grudnia 2022 r., nr SKO/4111/993/2022 uchyliło w całości decyzję Wójta z uwagi na brak jej uzasadnienia i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W oparciu o ustalenia organu pierwszej instancji Kolegium przeprowadziło wykładnię właściwych w sprawie przepisów u.ś.r., ustalając czy organ prawidłowo obliczył dochód rodziny skarżącej, tj. czy zostało przekroczone kryterium dochodowe uprawniające do ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. Kolegium podkreśliło również, że sytuacja zdrowotna rodziny skarżącej nie może mieć wpływu na zasadność przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Kolegium uznało przy tym rozstrzygnięcie Wójta jako znajdujące uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i dokonanych na jego podstawie obliczeniach, czego konsekwencją było utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Pismem z 8 maja 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od wydanej przez Kolegium decyzji wywiodła skarżąca. Treść uzasadnienia wniesionej skargi objęła wyjaśnienia dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącej, stanu zdrowia skarżącej oraz jej męża. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w treści decyzji, wnosząc przy tym o oddalenie skargi. W toku postępowania pełnomocnik ustanowiony dla skarżącej z urzędu przedstawił zarzuty odnoszące się do dokonanego rozstrzygnięcia Kolegium. W szczególności zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 10 § 1 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a.") poprzez brak zawiadomienia skarżącej o zakończeniu postępowania w sprawie przed organem pierwszej instancji, jak również 2) art. 5 ust. 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie dokonania, a następnie przedstawienia skarżącej szczegółowych obliczeń w zakresie miesięcznego dochodu przypadającego na jednego członka rodziny skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium z 25 kwietnia 2023 r, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Wójta o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko na okres zasiłkowy 2022/2023 oraz dodatków do tego zasiłku. Powyższą decyzję organ wydał po rozpoznaniu odwołania złożonego przez skarżącą. Istota zaistniałego sporu - między stronami niniejszego postępowania sądowego - sprowadza się do ustalenia, czy organy obu instancji prawidłowo ustaliły przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. W pierwszej kolejności należy jednak odnieść się do zarzutu pełnomocnika skarżącej dotyczącego naruszenia przepisów odnoszących się do zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Zgodnie z przywołanym art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Umknęło uwadze pełnomocnika, że dokładnie takie zawiadomienie o zebranym w sprawie materiale dowodowym, podstawie prawnej w oparciu o którą Wójt wydawał decyzję oraz wyliczenie odnoszące się do relewantnych kryteriów dochodowych, zostało skierowane do skarżącej w piśmie z 4 stycznia 2023 r. - odebranym przez skarżącą w dniu 5 stycznia 2023 r. Akta administracyjne sprawy nie zawierają informacji, aby skarżąca zapoznawała się z aktami, czy też udzielała dodatkowych wyjaśnień. Odnosząc się z kolei również do drugiego zarzutu pełnomocnika skarżącej, zasadnym jest wskazanie, że sama skarżąca nie kwestionowała ustaleń organów dotyczących kwestii finansowych, takie zastrzeżenia skarżącej odnosiły się do niesprawiedliwego w jej ocenie ustalenia "faktycznych warunków życiowych" skarżącej. Przechodząc natomiast już bezpośrednio do oceny zaskarżonej decyzji, wskazania wymaga że ustawa o świadczeniach rodzinnych określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, o czym stanowi art. 1 ust. 1 tej ustawy. W art. 2 pkt 1 u.ś.r. jako świadczenie rodzinne ustawodawca wskazał zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do tej formy zasiłku. Stosownie do art. 5 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku przysługują osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy (między innymi, rodzicom, jednemu z nich albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Definicję dochodu, jak również dochodu rodziny, a w tym dochodu członka rodziny, ustawodawca zawarł w art. 3 pkt 1, 2 i 2a u.ś.r. Dochód rodziny stanowi sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c u.ś.r., gdzie uregulowano sytuację, gdy w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, lub po tym roku, członek rodziny uzyskał bądź utracił dochód. Zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Przenosząc wyżej przywoływane przepisy na grunt niniejszej sprawy należy po pierwsze zaznaczyć, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skoro zasiłek rodzinny wraz z dodatkami dotyczył okresu od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r., to rokiem z którego należało uwzględnić dochód przy przyznawania świadczenia był rok 2021. Organy ustaliły przy tym, że skarżąca w okresie podlegającym uwzględnieniu była zatrudniona. Kolejno należy uznać za prawidłowe ustalenia dotyczące liczby członków i dochodu rodziny, które nastąpiły w świetle art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W istocie bowiem rodzina skarżącej składa się z trzech osób, zatem organy prawidłowo na podstawie kompletnego materiału dowodowego, zebranego w zakresie istotnym do załatwienia sprawy ustaliły dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie na kwotę 1 078,64 zł. Oznacza to, że rodzina skarżącej przekroczyła kryterium dochodowe dla całej rodziny o kwotę [...] zł. Zatem na podstawie przywołanej ostatnio podstawy prawnej, wnioskowane świadczenie skarżącej nie przysługiwało. Organy obu instancji trafnie przy tym podjęły się wyliczenia na podstawie przepisów kolejnych, mianowicie art. 5 ust. 3 - 3b u.ś.r. Wszak zgodnie z brzmieniem tych przepisów w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę [...] zł, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 3a u.ś.r. (ust. 3). Z kolei w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (ust. 3a). Przysługujące rodzinie wymienione w art. 5 ust. 3b ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłki i dodatki stanowią łączną kwotę zasiłków wraz z dodatkami, o której stanowi art. 5 w ust. 3 powołanej ostatnio ustawy. W konsekwencji, zasiłek wraz z dodatkami przysługuje wnioskodawcy jeśli łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym jest wyższa niż kwota tej różnicy. Prawidłowo dokonane obliczenia Wójta doprowadziły do ustalenia łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących rodzinie skarżącej w okresie zasiłkowym na kwotę [...] zł, zatem w kontrolowanej sprawie nie zaistniała sytuacja w której organy mogłyby zastosować art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powoływanie się w skardze przez skarżącą na trudną sytuację rodzinną, wynikającą również z problemów zdrowotnych jej członków, nie może być przesłanką na podstawie której przyznawany jest zasiłek rodzinny wraz z dodatkami. Jak bowiem zostało to wskazane tak w wyroku przywołanym przez Kolegium w treści uzasadnienia decyzji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2009 r. o sygn. akt I SA/Wa 50/09), jak również między innymi w wyroku tut. Sądu z dnia 4 lipca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2334/18, organ orzekający w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych obowiązany jest badać zachowanie wymogu kryterium dochodowego i nie ma możliwości jego pominięcia. Organ nie może rozstrzygać sprawy w oparciu o kryterium słuszności przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd orzekając w niniejszej sprawie w pełni aprobuje to stanowisko. Mając na względzie powyższe ustalenia, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny, dokonały prawidłowej oceny prawnej obowiązujących przepisów i w sposób wyczerpujący uzasadniły swoje decyzje, wobec czego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.