I SA/Wa 1169/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z dnia [...] maja 2016 r., po rozpoznaniu odwołania T.G. (Skarżąca) od decyzji Prezydenta [...] (Prezydent) z dnia [...] lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa do zasiłku specjalnego celowego na zakup żywności, leków, opłatę energii elektrycznej, zakup zamka do skrzynki pocztowej, pokrycie kosztów usług pralniczych, zakup środków higieny i czystości, zakup żyrandoli, stołu i taboretów utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym : Wnioskiem z dnia 28 stycznia 2016 r. Skarżąca zwróciła się o udzielenie pomocy polegającej na przyznanie zasiłku specjalnego celowego na zakup żywności leków w kwocie 31,22 złote, żywności 260 złotych, energię elektryczną – faktura na kwotę 122,98 złotych, zamek do skrzynki pocztowej – 80 złotych, pralnia – 120 złotych, środki higieny i czystości 80 złotych, żyrandole 3 sztuki, stół do kuchni – 280 złotych i taborety 330 złotych. Prezydent decyzją z [...] lutego 2016 r., wydaną na podstawie art. 2 ust.1, art. 3 ust. i. ust. 3 i ust. 4, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 41 ust. 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej "ustawa ") odmówił przyznania powyższej pomocy. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organu było ustalenie, że dochód Skarżącej w grudniu 2015 r. wyniósł 1155,80 złotych (renta w wysokości 790,62 złotych, dodatek mieszkaniowy 349,78 i dodatek energetyczny w wysokości 15.40 złotych), co oznacza przekroczenie kryterium określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, wynoszącego 643 złote. Organ ustalił, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy, ma możliwość podjęcia zatrudnienia na stanowisku dostosowanym do niepełnosprawności. Organ wyjaśnił następnie, że aczkolwiek u Skarżącej występuje okoliczność, o której mowa w art. 7 pkt 5 i 6 ustawy, to jest długotrwała choroba i niepełnosprawność jednak Skarżąca nie spełnia ustawowego kryterium dochodowego, w związku z czym nie przysługuje jej zasiłek celowy. Organ nie znalazł również podstaw do przyznania Skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Wskazał, że przyznanie takiego zasiłku jest możliwe w świetle art. 41 ust. 1 ustawy w razie zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, intepretowanego jako sytuacja życiowa osoby lub rodziny wynikająca z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym osoba lub rodzina nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. W ocenie organu tak rozumiany "szczególnie uzasadniony przypadek" nie zachodzi w przypadku Skarżącej. Wskazane przez nią cele nie należą do sytuacji szczególnych, wyjątkowych, występujących okazjonalnie. Wydatki na te cele należą do stałych, systematycznych i codziennych, dających się przewidzieć. Organ wskazał również, że sytuacja bytowa Skarżącej od dnia przeprowadzenia pierwszego wywiadu to jest od dnia [...] stycznia 2014 r. jest niezmienna, zaś wysokość pomocy oczekiwanej przez nią od organu przekracza jego możliwości. Organ poinformował, że w styczniu 2016 r. udzielił pomocy 344 środowiskom, przyznał 745 świadczeń, których średnia wysokość wyniosła 127,29 złotych. Organ podkreślił również, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu 21 stycznia 2016 r. Skarżąca po raz kolejny uniemożliwiła pracownikowi socjalnemu jednoznacznego potwierdzenia jej sytuacji bytowej, bowiem pozwoliła mu na wejście jedynie do pierwszego pomieszczenia w domu to jest do korytarza. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta, podzielając w pełni ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ pierwszej instancji. SKO wskazało, że Skarżąca z uwagi na przekroczenie kryterium ustawowego nie mogła otrzymać zasiłku na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy. W ocenie organu odwoławczego nie zachodziły również przesłanki do udzielenia świadczenia w trybie art. 41 ust. 1 ustawy, z akt sprawy nie wynika bowiem, by zachodziły nadzwyczajne zdarzenia losowe mogące świadczyć o szczególnie trudnym położeniu, w jakim znalazła się Skarżąca. SKO wskazało również, że rolą pomocy społecznej jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i pomaganie im w przezwyciężaniu trudności a nie zaspokajanie w pełni potrzeb i spełnianie wszelkich oczekiwań. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu zarzucając organom wadliwą interpretację art. 41 ust. 1 ustawy, błędy w ustaleniach faktycznych polegające na nieprzekazaniu wniosków z Centrum Pomocy Społecznej i zawyżeniu dochodów. Z uwagi na powyższe, wniosła o uchylenie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela zarówno ustalenia faktyczne poczynione przez organy jak i przedstawioną przez nie wykładnię przepisów prawa oraz ich zastosowanie w sprawie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie może zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zgodne są z przepisami ustawy. Sąd administracyjny władny jest natomiast uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza ona obowiązujące prawo. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania Skarżącej zasiłków na zakup żywności, leków, opłatę energii elektrycznej, zakup zamka do skrzynki pocztowej, pokrycie kosztów usług pralniczych, zakup środków higieny i czystości, zakup żyrandoli, stołu i taboretów. Skarżąca kwestionowała ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez organy co do uzyskiwanych przez nią dochodów. Sąd zarzuty te uznaje za niezasadne. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie Skarżącej z dnia 21 stycznia 2016 r., w którym wskazała ona, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z renty w wysokości 790,69 złotych. Już uwzględnienie wysokości samej tylko renty uzyskiwanej przez Skarżącą skutkuje koniecznością przyjęcia, że przekroczone zostało kryterium dochodowe wynoszące na dzień wydania decyzji 634 złote. Z notatki służbowej z dnia 22 lutego 2016 r. w sprawie aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż Skarżąca otrzymuje również dodatek energetyczny w wysokości 15,40 złotych i dodatek mieszkaniowy w wysokości 349,78 złotych. Oznacza to, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego nie było możliwe przyznanie Skarżącej zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy. Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania odmowy przyznania Skarżącej specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy. Powołany artykuł przewiduje wydanie decyzji o charakterze uznaniowym. Jednak przed wydaniem takiej decyzji, organ zobowiązany jest do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki, warunkujące uwzględnienie żądania strony. Jeżeli w toku postępowania ustalone zostanie, że przesłanki te nie występują, organ nie może uwzględnić żądania strony, gdyż stanowiłoby to naruszenie prawa. W razie ustalenia, że w sprawie występują przesłanki, których istnienie warunkuje zastosowanie danego przepisu, organ w ramach uznania administracyjnego podejmuje decyzję, w której uwzględnia żądanie strony w całości lub w części lub też na mocy której żądania strony nie uwzględnia. Podkreślić należy, że możliwość wydania decyzji o charakterze uznaniowym uzależniona jest od zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". W sytuacji, w której ów szczególnie uzasadniony przypadek nie zaistniał, organy zobowiązane są do odmowy przyznania świadczenia. Innymi słowy mówiąc, dopiero ustalenie, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek upoważnia organy do podjęcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego. Wobec powyższego sądowa kontrola prawidłowości decyzji wydanej w trybie art. 41 pkt 1 ustawy wymaga zbadana w pierwszej kolejności w jaki sposób organ dokonał wykładni pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek", którego zaistnienie umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Dokonana przez organ wykładnia powyższego pojęcia warunkuje bowiem zakres postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia czy występują przesłanki przyznania specjalnego zasiłku celowego. W ocenie sądu przedstawiona przez organy obu instancji wykładnia pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", zgodnie z którą przesłanka ta obejmuje przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymaniu pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, a zatem przypadki, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych podzielana jest zarówno w doktrynie prawa (por. W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202) jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2014 r. I OSK 179/13 i przywołane tam orzecznictwo). Sąd stwierdza, że organy prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo przyjęły, że sytuacja osobista i życiowa Skarżącej nie może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Okolicznością niesporną jest niepełnosprawność Skarżącej w tym orzeczenie w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Tym niemniej, Skarżąca posiada stały dochód, korzysta również ze świadczeń z pomocy społecznej takich jak jej zasiłek mieszkaniowy. Nie zaistniały również żadne nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na nagłe pogorszenie sytuacji życiowej Skarżącej i na zwiększenie jej potrzeb, które wyczerpywałyby przedstawione wyżej rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Analizując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji podkreślić należy również, że Skarżąca uniemożliwia sprawdzenie swoich faktycznych warunków życiowych, co powoduje niemożność określenia rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawczyni. Takie działanie Skarżącej opisane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 11 ustawy i jest dowodem na niewłaściwe postępowanie Skarżącej i nieprawidłowe rozumienie przez nią roli i zadań pomocy społecznej świadczonej przez Państwo. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej decyduje o zakresie wywiadu środowiskowego. Organ udzielający pomocy powinien dysponować bieżącą wiedzą o stanie osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż decyduje nie tylko o zakresie pomocy, ale także jej rozmiarze. Mając zatem na uwadze przepisy ustawy o pomocy społecznej, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że żaden z postawionych w złożonej skardze zarzutów nie był w rozpatrywanej sprawie zasadny. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.