I SA/Wa 1172/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2017 r. nr [...]. Decyzją z [...] lipca 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpoznaniu odwołania A. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2017 r., nr [...], ustalającą A. K. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami do P. w C. i zakup żywności w kwocie [...] zł oraz zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. złożył A. K. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Decyzją z [...] czerwca 2015 r., nr [...], Wójt Gminy S. przyznał A. K. prawo do zasiłku celowego w kwocie 150 zł na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami do PUP w C. i zakup żywności. Decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Wójt Gminy S. uchylił decyzję tego samego organu z [...]czerwca 2015 r. w całości i odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami do PUP w C. i zakup żywności. Decyzją z [...]czerwca 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S z [...] kwietnia 2016 r. Decyzją z [...]grudnia 2016 r., nr [...], Wójt Gminy S. ustalił A. K. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami do PUP w C. i zakup żywności w kwocie [...] zł i zobowiązał go do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia gdy decyzja stanie się ostateczna. Decyzją z [...] marca 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. uchyliło decyzję Wójta Gminy S. z [...] grudnia 2016 r. w całości i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzją z [...] czerwca 2017 r., nr [...], Wójt Gminy S. ustalił A. K. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami do PUP w C. i zakup żywności w kwocie [...] zł oraz zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. Odwołanie od decyzji Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2017 r. złożył A. K. Decyzją z [...]lipca 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią art. 6 pkt 16, art. 98 oraz art. 104 ust. 3 i 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ wskazał następnie, iż ostateczną decyzją Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2016 r. uchylono decyzję tego samego organu z 22 czerwca 2015 r. o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego i odmówiono przyznania tego świadczenia. W ocenie organu odwoławczego, zasiłek celowy pobrany na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w związku z ujawnieniem nowych okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ odwoławczy podniósł, że A. K. jest rozwiedziony, mieszka w domu po zmarłej matce, zajmując [...]pomieszczeń. Budynek wyposażony jest we wszystkie media. Dom jest posadowiony na działce siedliskowej [...], wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha gruntów. Kolegium wskazało również, iż w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. w Warszawie z [...]lutego 2017 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. K. w całości przez wnuka D. K., świadczeniobiorcy jako jedynemu ustawowemu spadkobiercy po Z. K., w związku z ustaleniem innego spadkobiercy testamentowego, przysługuje prawo do zachowku. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż nieubieganie się przez świadczeniobiorcę o uzyskanie zachowku jest przejawem braku współdziałania z GOPS w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Kolegium wskazało również, że w marcu 2017 r. A. K. uzyskał dochód w wysokości [...]zł z tytułu korzystania z karty płatniczej syna, nie podejmuje żadnej pracy, jest zarejestrowany w PUP w C. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, ponadto otrzymuje pomoc rzeczową od syna, znajomych i sąsiadów. Organ wskazał również, iż świadczeniobiorca nie jest osobą nieporadną z tytułu wieku ani schorowaną, wykonał badania diagnostyczne ([...]), które nie potwierdziły wystąpienia żadnego schorzenia, jest osobą zdrową. Nie przyjmuje żadnych stałych leków. Dom, w którym zamieszkuje świadczeniobiorca wyposażony jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego (lodówka, pralka, kuchnia mikrofalowa), który można uznać nawet za ponadstandardowy (ekspres do kawy, dwa telewizory, urządzenie wielofunkcyjne (fax, ksero, drukarka, komputer). W ocenie Kolegium, świadczeniobiorca nie jest osobą nieporadną, w podeszłym wieku ani też osobą schorowaną, korzysta nieodpłatnie z mieszkania, a ponadto uzyskuje pomoc rzeczową od syna, byłej żony, sąsiadów i znajomych. Organ zauważył, iż świadczeniobiorca będący w wieku produkcyjnym, zdrowy, korzystający z samochodu syna, zarejestrowany w PUP jako bezrobotny od grudnia 2012 r., powinien czynić bardziej usilne starania w celu podjęcia zatrudnienia, choćby na zasadzie pracy dorywczej, a nie oczekiwać jedynie na pomoc dzieci, znajomych i sąsiadów, od których otrzymuje, jak twierdzi, pomoc rzeczową. Biorąc również pod uwagę to, że w lipcu 2018 r. świadczeniobiorca nabędzie prawo do emerytury Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że po okresie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja o zwrocie stanie się ostateczna, zwrot nie będzie dla niego nadmiernym obciążeniem. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. złożył A. K. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał na nieprawdziwe twierdzenia organu o niepowiadomieniu o zmianie sytuacji materialnej oraz nieuwzględnienie okoliczności, że nigdy nie był właścicielem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, a grunt leśny nie może przynosić dochodów. Ponadto, zarzucił organom nieprawdziwe ustalenie, że nie chce ubiegać się o zachowek oraz przypisywanie mu braku współdziałania z organem I instancji. Wskazał również na nieprawdziwe założenia organu co do jego stanu zdrowia, możności podjęcia w jego sytuacji bardziej usilnych starań w celu zatrudnienia, możności spłacania rzekomo nienależnie pobranych świadczeń z emerytury, którą może otrzymać od czerwca 2018 r. oraz możliwości spłaty jakichkolwiek zobowiązań z zachowku, który jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Zarzucił również organom nieprawdziwe założenie, iż nie podejmuje żadnej pracy wskazując na podejmowane działania w sprawie swojej i okolicznych mieszkańców. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy S. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), zwanej dalej "kpa", które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Analiza uzasadnień zaskarżonych decyzji prowadzi bowiem do wniosku, iż prowadząc postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organy pozostawiły poza zakresem swojego zainteresowania istotę niniejszej sprawy, którą było ustalenie czy pobrany przez skarżącego zasiłek celowy na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami do PUP w C. i zakup żywności w wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930, ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Podstawę materialnoprawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowiły art. 6 pkt 16, art. 98 oraz art. 104 ustawy o pomocy społecznej. Art. 6 pkt 16 ustawy zawiera definicję nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z którą jest to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Art. 98 ustawy stanowi zaś, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ww. ustawy stosuje się odpowiednio. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3). Ustalenie wysokości i terminu zwrotu należności powinno poprzedzać postępowanie wyjaśniające aktualną sytuację osoby i rodziny, którym świadczenie zostało przyznane. Z powyższych regulacji wynika, że jeśli organ ustali, że w sprawie zachodzi co najmniej jedna z określonych w art. 6 pkt 16 ustawy materialnych przesłanek definicji nienależnie pobranego świadczenia, to ma obowiązek wydać decyzję, o której mowa w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Definicja nienależnie pobranego świadczenia obejmuje dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej: gdy świadczeniobiorca uzyskał świadczenie na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie gdy powiadomił organu (pomimo prawidłowego pouczenia) o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W tej sytuacji ustalenie w postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, iż zaistniała co najmniej jedna ze wskazanych wyżej sytuacji faktycznych jest wystarczające do uznania danego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Analiza zaskarżonych decyzji nie pozwala jednak stwierdzić dlaczego organy uznały, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała co najmniej jedna z sytuacji określonych w art. 6 pkt 16 ustawy, to jest skarżący uzyskał zasiłek celowy na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie powiadomił organu (pomimo prawidłowego pouczenia) o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych rozważań ani ustaleń. Organy skoncentrowały się wyłącznie na ocenie czy w sprawie zachodzą przesłanki do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w oparciu o przesłanki wskazane w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy. Taka ocena zaś, jak już wyjaśniono wyżej, nie może nastąpić bez uprzedniego ustalenia, w oparciu o przesłanki wskazane w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, iż pobrane z pomocy społecznej świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu powołanego przepisu. Wobec powyższego, Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcia nie poddają się kontroli sądu administracyjnego w zakresie ustalenia, iż pobrany zasiłek celowy na pokrycie kosztów związanych z wyjazdami do PUP w C. i zakup żywności w wysokości [...] złotych stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu definicji zawartej w art. 6 pkt 16 ustawy. Nieprzeprowadzenie oceny w tym zakresie powoduje, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższego doszło do naruszenia art. 6 pkt 16 ustawy wobec wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia bez ustalenia czy w sprawie zaistniały materialne przesłanki definicji nienależnie pobranego świadczenia określone w powołanym przepisie. Wskazane powyżej uchybienia dotyczące postępowania organów obu instancji obligowały Sąd do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji. Przy tym, w obecnym stanie sprawy przedwczesna jest merytoryczna ocena nałożonego obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdyż przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy wyłoniły się opisane wyżej istotne uchybienia, które organ, a nie Sąd, winien wyjaśnić i ocenić przed wydaniem rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie w zakresie spełnienia w niniejszej sprawie materialnych przesłanek definicji nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, a wydane w sprawie rozstrzygnięcie należycie uzasadni stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), orzekł jak w sentencji.