I SA/Wa 1176/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Mirosław Gdesz Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na [...] 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. R., tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. Z., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2009 r. oznaczoną [...] odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup leków. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2009 r. odmówił M. Z. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup leków. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca otrzymuje zasiłek stały z pomocy społecznej w kwocie [...] zł., zamieszkuje z byłą żoną i synem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca mimo wielokrotnych wyjaśnień ze strony pracownika pomocy społecznej odmówił podjęcia we własnym zakresie działań zmierzających do przyznania świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego, do którego ma prawo. Z ostatniej rozmowy na ten temat, która odbyła się w dniu 4 lutego 2009 r. pracownik socjalny sporządził notatkę załączoną do akt sprawy. W tej sytuacji organ I instancji stanął na stanowisku, że M. Z. odmawia współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, co świadczy o braku po jego stronie chęci jej przezwyciężenia. Dlatego też w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji podkreślił, że brak współdziałania z Ośrodkiem Pomocy Społecznej może być podstawą do odmowy przyznania pomocy, na co wskazuje art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. Z. złożył odwołanie. W uzasadnieniu zarzucił pracownikom Ośrodka Pomocy Społecznej niekompetencję, opieszałość i złośliwość, wskazał też swoją trudną sytuację zdrowotną. M. Z. nie odniósł się do kwestii zasiłku pielęgnacyjnego, a jedynie wskazał, że zmienione zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy powołując się na odpowiednie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomocy tej Państwo udziela m. in. osobom i rodzinom z powodu ubóstwa, bezrobocia; niepełnosprawności i długotrwałej lub ciężkiej choroby. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje m.in.: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Organ odwoławczy podkreślił, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawodawca użył stwierdzenia jednoznacznego - są obowiązane - a nie "powinny". Osoby korzystające z pomocy publicznej mają obowiązek współpracować z Ośrodkiem Pomocy Społecznej i dążyć do całkowitego usamodzielnienia, a w każdym razie do zminimalizowania udzielanej pomocy. Mają też obowiązek wykorzystywać wszystkie możliwości, które stwarza im prawo, do polepszenia swojej sytuacji. Odnosząc powyższe wyjaśnienia do rozpatrywanej sprawy Kolegium wyjaśniło, że M. Z. domaga się zasiłku celowego na leki, odmawia natomiast złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Tymczasem jest to świadczenie, które przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. (art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Wnioskodawca spełniał zatem to kryterium od dnia ustalenia umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, bowiem jego niepełnosprawność datuje się od dzieciństwa. Obecnie skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nadal nie składa wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego i w ogóle nie odnosi się do tej kwestii, choć jego postawa jest przyczyną odmowy przyznania zasiłku celowego. Kolegium w pełni podzieliło pogląd zaprezentowany prze organ I instancji, że przyznawanie zasiłku celowego na leki osobie uprawnionej do zasiłku pielęgnacyjnego, który w założeniu przeznaczony jest na potrzeby związane ze stanem zdrowia (leki, środki opatrunkowe) jest sprzeczne z celem ustawy, wyrażonym w art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że sytuacja materialna beneficjenta nie jest jedynym kryterium decydującym o udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej. Istotne jest także współdziałanie ze świadczeniobiorcą, aktywizacja i usamodzielnienie osoby objętej pomocą pozwalające przeciwdziałać przekształceniu się pomocy społecznej w system prostego rozdawnictwa świadczeń. Ich celem jest skuteczne wpływanie na świadczeniobiorców, tak by samodzielnie starali się pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jedynie jako przejściowe źródło wsparcia. W ocenie Kolegium wiąże się to z aktywną współpracą M. Z. z pracownikami Ośrodka, przede wszystkim w zakresie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji poprzez wykorzystanie przez niego wszystkich przysługujących mu uprawnień i możliwości. Tymczasem - i ta okoliczność, zdaniem organu II instancji, legła u podstaw odmowy przyznania świadczenia - odwołujący się z nieznanego powodu odmówił złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, mimo że kwota tego zasiłku ([...] zł miesięcznie) pozwoliłaby mu na zaspokojenie potrzeb na leki w całości, lub w każdym razie w znacznej części. Kolegium podkreśliło, że odmowa współpracy może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia na mocy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Podsumowując Kolegium stanęło na stanowisku, że odmowa złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest dostateczną podstawą odmowy przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na leki. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. Z. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 16 ust. 2, jak również art. 100 pkt 1, art. 7 pkt 1, 5, 6, art. 8 pkt 1 ust. 1 i art. 8 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Wniósł o przyznanie adwokata z urzędu, który mógłby godnie reprezentować jego stanowisko. Skarżący stanął na stanowisku, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmawia mu przyznania środków na leki, a tym samym odmawia mu prawa do życia. Powoływanie się przez organ II instancji na brak współdziałania z Ośrodkiem Pomocy Społecznej i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest w ocenie skarżącego absolutnie chybione, ponieważ jego teczka w tutejszym Ośrodku jest jedną z najgrubszych. W opinii skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze "powinno siebie ukarać za odmowę przyznania mi zasiłku celowego na zakup leków, ponieważ takie działanie nie ma nic wspólnego z pomocą społeczną, jak również jest sprzeczne z ustawą o pomocy społecznej". Skarżący stanął na stanowisku, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ogóle nie ustosunkowało się do terminów załatwiania sprawy przez Ośrodek Pomocy Społecznej, do czego było zobowiązane kodeksem postępowania administracyjnego. W tej sytuacji skarżący wniósł o "odrzucenie i ponowne rozpatrzenie" sprawy, ponieważ w jego ocenie zaskarżona decyzja jest niezgodna z ustawą o pomocy społecznej. Skarżący przedstawił swoją sytuację zdrowotną. Podkreślił, że przeczytał całą ustawę o pomocy społecznej i nigdzie nie znalazł w niej artykułu, że musi wystąpić o zasiłek pielęgnacyjny lub świadczenie pielęgnacyjne i od tego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego. Stwierdził, że korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej od czterech lat, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swojej decyzji informuje go, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje mu od dzieciństwa. Wyjaśnił, że nie rozumie, dlaczego nikt go nie poinformował ponad 50 lat temu o przysługujących mu uprawnieniach, ani 4 lata temu nie zrobił tego nikt z Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący uznał, że wynika z tego wniosek, że za zaniedbanie i zaniechanie z całą pewnością powinien odpowiadać kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, który pełni bezpośredni nadzór nad swoimi pracownikami i dlatego powinien on również odpowiadać finansowo za uszczuplenie skromnych środków skarżącego. W ocenie skarżącego Ośrodek Pomocy Społecznej ma służyć osobom potrzebującym w przezwyciężeniu trudnej sytuacji materialnej, a nie odwrotnie - osoby potrzebujące mają służyć Ośrodkowi Pomocy Społecznej. Procedury przyznawania pieniędzy powinny być przejrzyste i jasne, a nie przyznawane na widzimisię. W ocenie skarżącego w Ośrodku Pomocy Społecznej nie otrzymał przez 4 lata niezbędnych porad prawnych w celu uzyskania renty, renty socjalnej lub innych należnych mu świadczeń. Skarżący uznał, że posiada ponad 24-letni okres zatrudnienia i wystarczyłoby tylko przez niecały rok opłacać jego składkę emerytalną przez Ośrodek Pomocy Społecznej, a nabyłby on odpowiednie świadczenie rentowe, które wypłacałby Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jednak w ocenie skarżącego Ośrodek Pomocy Społecznej woli marnotrawić środki społeczne przez 4 lata nie podejmując stosownych kroków w celu opłacania składki emerytalnej i rentowej. W tej sytuacji skarżący uznał swoją skargę za uzasadnioną i wniósł o jej rozpatrzenie i przyznanie mu niezbędnych środków, które są mu niezbędne do życia. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2009 r. skarżącemu zostało przyznanie prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją administracyjną, orzekającą merytorycznie o celowości przyznania w określonej wysokości zasiłku w indywidualnej sprawie. Ocena kontrolowanych decyzji w postępowaniu sądowym dokonywana jest wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd bada jedynie, czy organ administracji orzekając w sprawie zasiłku celowego nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W kompetencjach Sądu nie leży dokonywanie merytorycznej oceny zasadności wniosku skarżącego, dlatego też nie jest władny, o co wnosi w skarżący w swojej skardze, przyznać mu "niezbędnych środków, które są mu niezbędne do życia". Sąd administracyjny nie przyznaje żadnych świadczeń z zakresu pomocy społecznej ani ich nikomu nie odbiera. Wyjaśnić także należy, że w postępowaniu dotyczącym odmowy przyznania zasiłku celowego sąd administracyjny nie może badać zasadności postawionych w skardze zarzutów dotyczących opieszałości działań organu I instancji. Kwestia ta mogłaby być poddana kontroli sądu administracyjnego jedynie w odrębnym postępowaniu sądowym w sprawie tzw. skargi na bezczynność organu, gdyby przed wniesieniem takiej skargi skarżący skorzystał z możliwości złożenia zażalenia do organu wyższej instancji w trybie określonym przepisami art. 37 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej zwanym kpa) na tzw. przewlekłość postępowania administracyjnego. Jak jednak wynika z analizy akt sprawy skarżący nie skorzystał z tego uprawnienia. Wyjaśnić również należy, że w ramach niniejszego postępowania sąd administracyjny nie jest także władny rozpatrzeć skargi M. Z. w zakresie dotyczącym jego negatywnej oceny pracy Ośrodka Pomocy Społecznej, jego pracowników i kierownictwa. Taka skarga dotycząca nienależytego, w ocenie skarżącego, wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej, mogłaby być skutecznie rozpatrzona jedynie przez właściwy organ w trybie określonym w art. 227 kpa (tzn. w trybie tzw. skargi powszechnej), czyli zgodnie z art. 229 pkt 3 kpa przez właściwą Radę Miasta (Gminy), a nie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Przechodząc do oceny zasadności złożonej skargi w pozostałej części Sąd orzekający stwierdził, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w rozpatrywanym przez Sąd zakresie skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Sąd administracyjny jest zaś władny uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza ona obowiązujące prawo. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organy prawidłowo ustaliły jej stan faktyczny i odmówiły przyznania zasiłku celowego w oparciu o właściwie zinterpretowane przepisy art. 39 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wbrew przekonaniu skarżącego wydając zaskarżone decyzje organy nie naruszyły powołanych w skardze przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wyjaśnić należy, że użyte w tym przepisie słowo "może" oznacza, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a to powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Należy podkreślić, że fakt przyznania, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od tzw. uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Ośrodki pomocy społecznej dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń zawsze w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Z uwagi na fakt, że decyzja dotycząca zasiłku celowego to nie jest decyzja tzw. "związana", sam fakt spełnienia przez stronę ubiegającą się o przyznanie świadczenia precyzyjnie określonych przesłanek ustawowych nie obliguje organu do wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Przyznanie stronie pomocy pieniężnej (jej wysokość oraz okres, na który ma być przyznana, cel, na który mają być wydatkowane przyznane fundusze) uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony, ale rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 przywołanej ustawy, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb innych osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto zgodnie z treścią art. 11 § 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z analizy akt sprawy wynika, że w rozpatrywanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i w sposób wyczerpujący przedstawiły okoliczności, które przesądziły, że zasiłek celowy na zakup leków nie mógł być przyznany skarżącemu. Organy administracji publicznej obu instancji poddały ocenie wszystkie istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności, warunkujące możliwość przyznania zasiłku celowego. Podkreślić należy, że przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela w trudnej życiowo sytuacji z obowiązku utrzymywania się, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest niczym nieumotywowana odmowa wystąpienia o przysługujące świadczeniobiorcy świadczenia pieniężne. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] marca 2009 r. skarżący otrzymał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Z treści tego dokumentu wynika, że skarżący, mający obecnie [...] lat, był [...], posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia [...] marca 2011 r. Skarżący może jednak podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych. W okresie od II do XII 2008 r. przyznana skarżącemu pomoc w formie zasiłków celowych wyniosła [...] zł, poza wypłacanym mu comiesięcznym zasiłkiem stałym w wysokości [...] zł. Już w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 września 2008 r. skarżący został poinformowany, że ze względu na orzeczoną niepełnosprawność, przysługuje mu prawo do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego (str. 3 aktualizacji wywiadu). Takie samo pouczenie znajduje się także w aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 1 października 2008 r. Natomiast z treści aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 30 grudnia 2008 r. wynika, że skarżący został pouczony, że "jeśli nie złoży dokumentów w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, to żadna dodatkowa pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej nie będzie planowana, ponieważ nie wykorzystuje własnych uprawnień (art. 2 i 4) ." Z treści sporządzonej w dniu 4 lutego 2009 r. przez pracownika socjalnego "Notatki służbowej" wynika, że w tym dniu ponownie skarżący został poinformowany o konsekwencjach odmowy złożenia wniosku o przyznanie przysługującego mu świadczenia pielęgnacyjnego i po raz kolejny odmówił złożenia przedmiotowego wniosku. Początkowo skarżący tłumaczył odmowę brakiem zagubionego dowodu osobistego, który właśnie ponownie wyrabia. Obecnie skarżący niczym nie tłumaczy swojej odmowy (w skardze do sądu stwierdził jedynie, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie nakładają na niego takiego obowiązku). W tej sytuacji wyjaśnić należy, że z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, wynika, że państwo udziela pomocy osobom potrzebującym w ostatniej kolejności. W prawie zabezpieczenia społecznego pomoc społeczna jest zatem ostatnią możliwością przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych. Poprzedzają ją świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych, jak również zasiłki rodzinne czy pomoc dla bezrobotnych. W literaturze zasadę tę obrazuje się określeniem, że pomoc społeczna jest nisko umieszczoną siatką zabezpieczenia społecznego, która chroni przed twardym upadkiem na dno w razie osunięcia się ze szczebli społecznej drabiny i niezatrzymania się na wyższych poziomach ochrony, tj. na poziomie ubezpieczeń społecznych i kolejnych odrębnych uregulowań (J. Jończyk, Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2006, s. 321). Ponadto zgodnie z dyspozycją art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pomoc społeczna wymaga jednak wystąpienia dwóch przesłanek, tj. trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Nie dopuszcza się wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mając możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. W ocenie Sądu taka zaś sytuacja wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Zgodnie z treścią art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j. t. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy kwota ta przynajmniej częściowo mogłaby sfinansować zakup niezbędnych dla skarżącego leków. Jednakże skarżący nie podając żadnych wyjaśnień ani powodów (bo za takie nie można już obecnie uznać w opinii Sądu wyjaśnień, że skarżący od 2 lat wyrabia zagubiony dowód osobisty), świadomie rezygnuje z tej formy pomocy, która mu ustawowo przysługuje, w zamian chcąc ją rekompensować w wybranej przez siebie formie pomocy społecznej w postaci comiesięcznych zasiłków celowych na leki. Zdaniem Sądu takie postępowanie skarżącego nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa i jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Osoba korzystająca z pomocy społecznej ma bowiem obowiązek wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień do przezwyciężenia trudności, w których się znalazła. Ponadto osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 stycznia 2008 r. II SA/Lu 761/2007, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast bierna i jedynie roszczeniowa postawa takiej osoby może być powodem odmowy przyznania świadczeń pieniężnych ze względu na fakt, że ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza możliwości wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mając możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. W ocenie Sądu skoro skarżący bez żadnego uzasadnienia nie wykorzystuje swoich uprawnień wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych, oznacza to brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazł. Zdaniem Sądu brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych by świadoma bierność skarżącego w pozyskiwaniu pieniędzy na cel wskazany we wniosku rekompensowana była ze środków finansowych przewidzianych przez ustawę o pomocy społecznej. Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach poniesionej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje uzasadnienie w § 18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.).