I SA/Wa 1184/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Gabriela Nowak /spr./ Asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wpisie do rejestru zabytków oddala skargę I S.A./WA 1184/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 roku nr [...], Minister Kultury po rozpatrzeniu wniosku M. W., o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury z dnia [...]12.2004 r., nr [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji [...] Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] 11.1989 r., nr [...], na mocy której dokonano wpisu do rejestru zabytków pod numerem [...] kamienicy przy ul. [...] w L. - utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury z dnia [...] 12.2004 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji [...] Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] 11.1989r.,nr [...], orzekającej o wpisie do rejestru zabytków pod numerem [... ] kamienicy przy ul. [...] w L. W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż [...] Konserwator Zabytków w L. decyzją z dnia [...] 11.1989 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] kamienicę przy ul. [...] w L. wraz z murem ogrodzeniowym, w granicach działki nr [...]. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji, na podstawie art. 156 § l pkt 2 i 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwróciła się M. W., obecna współwłaścicielka kamienicy przy ul. [...] w L. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, iż ww. nieruchomość została wpisana do rejestru zabytku bez powiadomienia ówczesnej właścicielki budynku, co stanowi uchybienie określone w art. 156 § l pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, zdaniem wnioskodawczyni, decyzja o wpisie do rejestru zabytków wydana została z rażącym naruszeniem przepisu art. 5 pkt l oraz art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, bowiem omawiana kamienica nie stanowi dobra kultury mającego znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kultury ze względu na jego wartość historyczną, naukową czy artystyczną. W decyzji tej nieprecyzyjnie określono datę wzniesienia omawianej kamienicy, tj. po roku 1871. Nie wykazano zatem znaczenia obiektu ze względów historycznych dla dziedzictwa i rozwoju kultury. Poza tym, Pani M. W. we wniosku twierdzi, iż omawiana kamienica została rozebrana w 1954 r. i w całości wybudowana na nowo. Obiekt ten nie posiada także wartości naukowej, ponieważ nie stanowi przedmiotu żadnego opracowania naukowego. Wnioskodawczyni kwestionuje również wartość artystyczną tej kamienicy, bowiem wartość ta nie została obiektywnie udowodniona. Z akt postępowania administracyjnego wynika, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L., na podstawie § 2 pkt 1 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9 czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania budynków w zarząd państwowy (Dz. U. Nr 38, poz. 237 ze zm.), decyzją z dnia [...] 01.1970 r., nr [...], orzekło o przejęciu z dniem 1.02.1971. r. w zarząd państwowy kamienicy przy ul. [...] w L. oraz o przekazaniu tego zarządu Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w L. Decyzja [...] Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] 11.1989 r. o wpisie do rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w L. skierowana została do Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w L. Organ wskazał, iż oznacza to, że na podstawie ww. decyzji Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w L. był w dacie wpisu do rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w L. stroną postępowania i doręczenie zarządowi tej decyzji było prawidłowe. Organ podniósł, że stosownie do przepisu art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, obowiązującej w dniu wydania decyzji, dobrem kultury jest każdy przedmiot ruchomy lub nieruchomy, dawny lub współczesny, posiadający przynajmniej jedną z trzech wartości: historyczną, naukową lub artystyczną i z tego względu mający znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kulturalnego. Jak stanowił art. 5 pkt 1 tej ustawy, pod względem rzeczowym przedmiotem ochrony mogły być w szczególności dzieła budownictwa, urbanistyki i architektury, niezależnie od ich stanu zachowania, jak historyczne założenia urbanistyczne miast i osiedli, parki i ogrody dekoracyjne, cmentarze, budowle i ich wnętrza wraz z otoczeniem oraz zespoły budowlane o wartości architektonicznej, a także budowle mające znaczenie dla historii budownictwa. Minister Kultury wskazał, że ustawa o ochronie dóbr kultury nie określała granic czasowych dla pojęcia "dobro kultury", którym mógł być każdy przedmiot wytworzony zarówno w przeszłości, jak i współcześnie ("dawny lub współczesny"). Nieprecyzyjne datowanie kamienicy ("wzniesiona po roku 1871 ") w decyzji o wpisaniu jej do rejestru zabytków nie dyskwalifikuje posiadanej przez nią wartości historycznej, zwłaszcza, że w decyzji jest mowa również o wykorzystaniu wcześniejszego podpiwniczenia. W 1954 r. przeprowadzono generalny remont budynku oraz wykonano sgrafitti na elewacji kamienicy. Organ podniósł, że nawarstwienia historyczne nie dyskwalifikują obiektu jako dobra kultury, które może zostać wpisane do rejestru zabytków. Ponadto organ wskazał, że w 1973 r. opracowana została przez PP Pracownie Konserwacji Zabytków Oddział w L. monografia obiektu "[...]", szczegółowo opisująca historię zabudowy w tym miejscu. W 1983 r. opracowana została ponadto dla tego zabytku karta ewidencyjna, tzw. "karta biała". Organ również wyjaśnił, że określenie "wartość naukowa" obiektu architektury oznacza, że obiekt ze względu na swą wartość zabytkową może być przedmiotem badań naukowych dotyczących dziejów architektury. Badania takie mogą być prowadzone w każdym czasie, przy czym mogą one dotyczyć zarówno obiektu już wpisanego do rejestru zabytków, jak również jeszcze do tego rejestru nie wpisanego. Wskazał również, że ceny obiektu pod tym kątem wartości artystycznych dokonują osoby posiadające wiedzę i kwalifikacje zawodowe w zakresie ochrony zabytków. Mnister Kultury w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że wobec decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia [...]01.1970 r. o przejęciu w zarząd państwowy kamienicy przy ul. [...] w L. oraz o przekazaniu tego zarządu Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w L., nie można zgodzić się z twierdzeniem M. W., iż Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w L. nie był stroną w sprawie wpisania w dniu [...] 11.1989 r. wyżej wymienionej obiektu. Poza tym, wskazał, że nie można zgodzić się z zarzutem Strony, że decyzja [...] Konserwatora Zabytków w L. rażąco naruszyła przepisy art. 2 i art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, co zostało wyczerpująco uzasadnione w decyzji Ministra Kultury z dnia [...] 12.2004 r. Podniósł, że wbrew twierdzeniu strony, z pisma Urzędu Miejskiego w L. z dnia 7.07.1999 r. nie wynika, że kamienica przy ul. [...] nie posiada podpiwniczenia, o którym mowa w wyżej wymienionej decyzji. W piśmie tym zawarta jest jedynie informacja o przebiegu planowanej podziemnej trasy turystycznej, bez wskazania przyczyny takiego, a nie innego przebiegu tej trasy. Stwierdził, że za rażące naruszenie wskazanych wyżej przepisów prawa nie może być również uznany fakt rozbieżności w czasie pomiędzy opracowaniem w 1973 r. "[...]" oraz w 1983 r. karty ewidencyjnej obiektu, a wpisaniem w 1989 r. tego obiektu do rejestru zabytków. Wskazał, że wbrew twierdzeniu wnioskodawczyni, również wypis z księgi wieczystej, jakkolwiek potwierdzający fakt wielokrotnego prowadzenia remontu kamienicy przy ul. [...] w L., nie stanowi potwierdzenia przeprowadzenia całkowitej rekonstrukcji obiektu. Skargę na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] kwietnia 2005 roku nr [...] wniosła M. W. Zarzucała zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającym ją decyzjom : -Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2004 r [...] - [...] Konserwatora Zabytków w L. z [...] listopada 1989 r [...] 1) obrazę art.156 § 1 pkt. 4 kpa przez to, iż decyzja I instancji została skierowana do osoby nie będącej stroną postępowania z obrazą art. 28 kpa, została natomiast skierowana do jednostki organizacyjnej nie posiadającej przymiotu strony z obrazą art. 29 i art. 30 §3 kpa, 2) obrazę art. 10 § 1,2,3 i art. 61 § 1 i 4 kpa art. 109 § 1 kpa, art. 156 § 1 pkt 4 kpa przez decyzję I Instancji która nie zapewniła stronie udziału w postępowaniu administracyjnym mimo, ze decyzja dotyczyła tej strony ,jej podstawowych praw, prawa te ograniczała a nie zawiadomiono jej o wszczęciu postępowania ani nie doręczono decyzji. 3) obrazę art. 7 kpa przez Ministra Kultury w obu jego decyzjach przez nieuwzględnianie słusznego interesu skarżącej oraz poprzedniej właścicielki kamienicy, nie wykazanie, iż we wpisaniu na listę zabytków kamienicy, która zabytkiem nie jest -istnieje obiektywny interes społeczny i wystarczające przesłanki ustawowe do ograniczenia prawa własności wskutek wpisu bez wiedzy właściciela obiektu z pogwałceniem słusznego interesu obywateli 4) wydanie decyzji I instancji bez podstawy prawnej /art.156 § 1 pkt. 2 kpa lub z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 2 i 5 pkt. 1 ustawy z 15 lutego 1962 r o ochronie dóbr kultury / Dz.U.nr 10 poz.48ze zm./ wg brzmienia tych przepisów na dzień 22 listopada 1989 r przy braku przesłanek do zastosowania tych norm prawnych, wydanie jej z obrazą art. 4 pkt. 3 ww ustawy przy braku przesłanki oczywistego charakteru zabytkowego przedmiotu decyzji ,bez przeprowadzenia badań naukowych, błędnie przeprowadzonych badań historycznych, sprzecznych ze stanem własności wynikającym z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w Sądzie Rejonowym w L., przez podmioty ze stopniem mgr nie mające statusu naukowców, potraktowanie karty rejestracyjnej zabytku jako dowodu w sprawie historyczności budynku, utożsamienie dokumentacji badań archeologicznych innego obiektu z piwnicami obiektu o który toczy się spór- niedokładne, chaotyczne rozpatrzenie materiału dowodowego z obrazą art. 77 § 1 i art. 8O kpa 5) obrazę art. 127 §1 kpa przez pozbawienie właścicielki obiektu możliwości skarżenia decyzji I instancji, a także pozbawienie możliwości skontrolowania tej decyzji przez Naczelny Sąd Administracyjny. 6) wskazanie w skarżonej decyzji art. 9 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z obrazą zasady lex retro non agit zamiast art. 5 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1962 r o ochronie dóbr kultury i muzeach /Dz. U. Nr 10 poz.48 ze zm./ -art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr153 poz.1270 ze zm./ 7) obrazę art. 107§ 1 pka przez wadliwe pouczenia o środkach prawnych -skardze do NSA na podstawie art.16 ust. 1 pkt. 1 i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz.368 ze zm./- nieobowiązującej od 1 stycznia 2004 r np.art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 152 poz.1271 ze zm./. Wnosiła o stwierdzenie nieważności obu decyzji Ministra Kultury oraz decyzji [...] Konserwatora Zabytków w całości np. art. 145 § 1 pkt. 2 lub uchylenie obu decyzji Ministra Kultury w całości np. art. 145 § 1pkt. a, b lub c i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Ministra Kultury. W uzasadnieniu skargi podnosiła, że obrażono art.28 kpa i wystąpiły przesłanki przewidziane w art. 156 § 1 pkt. 4 kpa, gdyż skarżona decyzja została skierowana do jednostki, która nie była stroną decyzji, a nie została skierowana do osoby, która była stroną tego postępowania. Pogwałcono zasadę postępowania wynikającą z art. 7 kpa przez całkowite zignorowanie właścicieli obiektu, nie uwzględnienie ich słusznego interesu, ani interesu społecznego przez niewykazanie w sposób obiektywny i przekonujący iż obiekt jest zabytkiem, ograniczając prawo własności bez wiedzy właścicieli obiektu nie dając im szans na obronę ich interesu. Skarżoną decyzję z roku 1989 wydano bez podstawy prawnej, wadliwie zastosowano art.2 i 5 pkt. 1 ustawy z 15 lutego 1962 r o ochronie dóbr kultury /Dz.U. Nr 10 poz. 48 ze zm/ bez istnienia oraz bez wykazania istnienia przesłanek w nich zawartych, a dotyczących zabytkowości obiektu wpisywanego na listę zabytków, bez przeprowadzenia badań naukowych, błędnie przeprowadzając badania historyczne, czyniąc to w sposób sprzeczny ze stanem własności wynikającym z księgi hipotecznej obiektu, badań przeprowadzonych chaotycznie i ahistorycznie przez osoby bez cenzusu naukowego. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że nie można zgodzić się z zarzutem Skarżącej, że decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. rażąco naruszała przepisy art. 2 i art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury. Minister Kultury dostrzegł uchybienia procedury administracyjnej przy wydaniu decyzji [...] Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] listopada 1989 r. polegające na pominięciu w toku postępowania administracyjnego właścicieli nieruchomości przy ul. [...] w L. Niemniej jednak nie jest to uchybienie, mogące skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. Podniósł, że wobec decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] stycznia 1970 r. o przejęciu w zarząd państwowy kamienicy przy ul. [...] w L. oraz o przekazaniu tego zarządu Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w L., nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w L. nie był stroną w sprawie wpisania w dniu [...] listopada 1989 r. do rejestru zabytków wyżej wymienionego obiektu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia czy przy rozpatrywaniu sprawy organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego. Badając pod tym kątem zaskarżone decyzje Sąd uznał, iż przy ich podejmowaniu nie doszło do naruszenia prawa. Postępowanie nadzorcze prowadzone w oparciu o art. 156-158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których mówi art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Inaczej mówiąc, decyzja, której stwierdzono nieważność, wydana została niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej wydania, przy czym niezgodność ta spełnia, co najmniej jedną z przesłanek, ustawowo określonych, jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżąca upatruje wystąpienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 4 Kpa w rażącym naruszeniu przepisu art. 28, 29 i 30 § 3 kpa poprzez to, że decyzja [...] Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] listopada 1989 roku, została skierowana do osoby nie posiadającej przymiotu strony, ponadto obrazę art. 10, 61 ,109 i 156 § 1 pkt 4 kpa, gdyż strona nie miała zapewnionego udziału w postępowaniu, wydanie decyzji bez podstawy prawnej art. 156§ 1 pkt 2 kpa lub z rażącym naruszeniem art. 2 i 5 ustawy z dnia 15 lutego 1962 roku o ochronie dóbr kultury w braku przesłanek do zastosowania tych norm. Zdaniem Sądu postępowanie nadzorcze zostało przeprowadzone właściwie. Minister Kultury wziął pod uwagę wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia badając samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, jak również dokonał ustaleń i analizy pod kątem, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania. Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można zgodzić się z zarzutem, iż decyzja [...] Konserwatora Zabytków z dnia [...] listopada 1989 roku została skierowana do jednostki organizacyjnej nie posiadającej przymiotu strony. Stosownie do art. 14 ustawy o ochronie dóbr kultury z 15 lutego 1962 r wpis do rejestru zabytków jest dokonywana na podstawie decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków wydanej z urzędu lub na wniosek prezydium właściwej rady narodowej, właściciela lub użytkownika W dniu [...]01.1970 roku prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. wydało decyzję orzekającą o przejęciu kamienicy przy ulicy [...] w zarząd państwowy oraz przekazywaniu wykonania tego zarządu Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w L. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w L. był organem wykonującym zarząd. Decyzja zgodnie z art. 14 ustawy o ochronie dóbr kultury z dnia 15 lutego 1962 roku może być skierowana do użytkownika jako osoby wnioskującej o wpisie do rejestru zabytków. Tym samym nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w L. nie był stroną w sprawie wpisania do rejestru zabytków wyżej wymienionej obiektu. Tak więc nie można stwierdzić iż to, że decyzja doręczona została Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych jako organowi wykonującemu zarząd, stanowiło podstawę do stwierdzenia, iż decyzja o wpisie do rejestru zabytków wydana została z rażącym naruszeniem prawa art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z akt administracyjnych wynika, że organ nie mogąc ustalić właścicieli nieruchomości z uwagi na brak przeprowadzonych spraw spadkowych dokonał zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wpisania do rejestru zbytków kamienicy przy ulicy [...] na tablicy ogłoszeń tego budynku na okres dwóch tygodni. Pominięcie w toku postępowania właścicielki nieruchomości przy ulicy [...] w L., może stosownie do art. 145§ 1 pkt. 4 kpa stanowić przesłankę do wznowienia postępowania, jednakże nie jest to uchybienie mogące skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. Argumenty przedstawione przez skarżącą, iż kamienica nie spełnia kryteriów zabytku nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym. Organ w sposób szczegółowy wykazał, iż miał podstawy, aby dokonać wpisu kamienicy do rejestru zabytków. Wypis z księgi wieczystej, jakkolwiek potwierdzający fakt wielokrotnego prowadzenia remontu kamienicy przy ul. [...] w L., nie stanowi potwierdzenia przeprowadzenia całkowitej rekonstrukcji obiektu. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem strony zawartym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż organy ochrony zabytków nie są władne do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2002 roku sygn akt ISA 1037/01 wskazał, że do rejestru zabytków może być wpisany przez wojewódzkiego konserwatora zabytków konkretny obiekt bez potrzeby zasięgania specjalistycznej opinii, gdyż ochronie prawnej podlegają nie tylko dobra kultury wpisane do rejestru zabytków ale i inne, jeśli ich charakter zabytkowy jest oczywisty i niepodważalny ( art. 4 pkt. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 roku o ochronie dóbr kultury). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest instytucją procesową stanowiącą wyjątek od wyrażonej w art. 16 § 1 Kpa ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej i z tych względów stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone wystąpienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § 1 Kpa. Organ nadzorczy wykazał, iż przy wydawaniu decyzji z dnia [...] listopada 1989 roku przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nie nastąpiło rażące naruszenie prawa. Stwierdzić należy ponadto, że wskazane przez skarżącą uchybienia procesowe w zaskarżonych decyzjach nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdza by zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów prawa. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późno zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.