I SA/Wa 1184/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1184/16 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Z. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczej, a następie złożył wniosek na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i osiąga dochód [...] zł (netto). Ponosi koszty wynajmu mieszkania [...] zł, opłat – [...] zł i leków [...] zł W rezultacie wezwania referendarza sądowego skarżący przesłał dodatkowe dokumenty, obrazujące jego sytuację majątkową. Powyższy wniosek rozpoznany został, wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1184/16. Referendarz sądowy w pkt 1 swojego orzeczenia odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W pkt 2 orzeczenia zaś umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Uzasadnił, że skarżący, jak wynika z przedstawionych przez stronę dokumentów, posiada stałe źródło dochodów, przynoszące mu miesięczne wpływy do budżetu domowego w wysokości ponad [...] zł. Uznał ponadto, że nie jest do dochód nieznaczny, a sytuacja wnioskodawcy niej jest trudna i umożliwia stronie poniesienie we własnym zakresie kosztów działania pełnomocnika procesowego. Uszczuplenie dochodów strony o kwotę [...] zł tytułem alimentów nie może być uznane za sprowadzające na nią ryzyko pogorszenia sytuacji życiowej w sposób prowadzący do uszczerbku utrzymania koniecznego, skoro po ich wypłaceniu do dyspozycji strony pozostaje kwota ok. [...] zł. Odnosząc się do deklaracji strony, że gospodarstwo domowe generuje stałe wydatki w wysokości [...]-[...] zł miesięcznie referendarz uznał, że oświadczenia te są mało wiarygodne. Jego wątpliwości budziła rzetelność oświadczeń skarżącego, co do wydatku ponoszonego na wynajem mieszkania. Przedstawiona przez skarżącego umowa najmu lokalu mieszkalnego nie została podpisana przez wynajmującego, widnieje bowiem na niej tylko podpis skarżącego jako najemcy, a skarżący w krótkim okresie czasu podaje różną wysokość czynszu najmu, tj. w październiku 2016 r. – [...] zł, zaś w piśmie z [...] listopada 2016 r. – [...] zł. Przy czym z oświadczenia dla potrzeb wniosku o odstąpienie od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z dnia [...] listopada 2013 r. wynika, że ww. lokal stanowił w 2013 r. własność skarżącego. Wskazane powyżej dokumenty, w ocenie referendarza, nie pozwoliły stwierdzić w sposób jednoznaczny, czy potrzeby mieszkaniowe skarżącego nie są przez niego aktualnie zaspokajane we własnym zakresie lub, czy mieszkanie wynajmuje obecnie od aktualnego właściciela, a jeśli tak, to w jakiej wysokości wydatek z tego tytułu ponosi ([...] czy [...] zł). W przypadku utraty prawa własności lokalu powstaje zaś pytanie o wysokość uzyskanego przez stronę przysporzenia z tego tytułu oraz o to, czy zostało ono rozdysponowane w całości w sposób uniemożliwiający skarżącemu poniesienie obecnie kosztów działania pełnomocnika procesowego we własnym zakresie. Resumując referendarz podniółsł, że w praktyce orzeczniczej powszechnie wyrażane jest stanowisko, w świetle którego koszty procesu należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, zaś ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16; z 17 grudnia 2015 r., I OZ 1682/15). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że oszczędności takich nie jest w stanie zgromadzić. Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych referendarz stwierdził brak podstaw do rozpoznania złożonego wniosku w tym zakresie. Przedmiotowa sprawa dotyczy bowiem postępowania z zakresu pomocy i opieki społecznej, przez co z mocy ustawy skarżący z obowiązku ponoszenia tych kosztów jest zwolniony (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). W złożonym sprzeciwie skarżący stwierdził, że zwraca się z prośbą o przyznanie mu adwokata, gdyż nie zna przepisów prawa administracyjnego, a skorzystanie z takich usług dużo kosztuje. Wskazał ponadto na swój stan zdrowia psychicznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Według art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W zakresie częściowym zaś prawo pomocy może być przyznane gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2). Z kolei zgodnie z art. 249a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Zbędność postępowania o przyznanie prawa pomocy, o której mowa w powyższym przepisie, oznacza sytuację, w której strona nie jest obowiązania do podejmowania czynności, ani ponoszenia kosztów sądowych w konkretnym postępowaniu sądowym, np. z uwagi na jego zakończenie lub tez inną zaistniałą w nim sytuację. Natomiast zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. - obliguje Sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskując stały dochód miesięczny ponad [...] zł. Ponosi wydatki tytułem alimentów w kwocie [...] zł. Do jego dyspozycji pozostaje zatem kwota w wysokości minimum [...] zł. Wskazując na ponoszone wydatki, związane ze swoim utrzymaniem, strona we wniosku PPF wskazała kwotę: [...] zł za wynajem mieszkania, [...] zł – inne wydatki oraz leki – [...] zł. Wyliczone wydatki stanowią w sumie kwotę [...] zł. Natomiast w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. wśród ponoszonych wydatków wymieniła kwoty: [...] zł tytułem wynajmu mieszkania, [...] zł - bilety, [...] zł - leki, [...] zł – paliwo, [...] zł - "życie i środki czystości, światło, [...] zł - gaz, [...] zł – alimenty (gdyż jak stwierdziła na więcej jej nie stać) oraz [...] zł telefon, co łącznie stanowi kwotę [...] zł. Przy czym w zaskarżonym postanowieniu referendarz zanegował deklarowaną wysokość ponoszonych przez stronę wydatków i niejasności złożonych oświadczeń w tym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżący zaś nie zanegował powyższych ustaleń i ocen Sądu wskazał jedynie na bardzo duży koszt skorzystania z usług adwokata, swoją nieznajomość prawa oraz stan zdrowia. Odnosząc się zatem do treści sprzeciwu Sąd uznał, że jest on niezasadny. Stanął bowiem na stanowisku, że przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Skarżący, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe, osiąga stały i regularny dochód netto wynoszący ponad [...] zł. Przy czym Sąd rozpoznający wniesiony sprzeciw nie dał wiary deklarowanym przez stronę w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. wydatkom koniecznym ponoszonym na utrzymanie na kwotę [...] zł. Sąd podzielił bowiem wątpliwości referendarza sądowego dotyczące kwoty należnej tytułem najmu oraz tego, czy w skład majątku skarżącego wchodzi lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje, czy też jest on przez niego wynajmowany. W złożonym sprzeciwie strona nie odniosła się w żaden sposób do tych okoliczności. Deklarowanie tak różnych sum wydatków, związanych z koniecznym utrzymaniem musi budzić wątpliwości Sądu, także dlatego, że w istocie strona oświadczyła, że osiągany przez nią niemały dochód wydaje w całości na utrzymanie. Takie działanie strony sprzeczne jest zatem z doświadczeniem życiowym Sądu, a z tego też powodu w jego ocenie strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztu ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Na koniec należy wskazać, że umorzenie postępowania w przedmiocie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych przez referendarza sądowego znajduje oparcie w przepisach prawa, gdyż zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie należy właśnie do takiej kategorii spraw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a oraz art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.