I SA/Wa 1184/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. [...] w przedmiocie zmiany decyzji o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej postanawia: przyznać prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...]. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 stycznia 2017 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. odmówił Z.K. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz umorzył postępowanie z wniosku o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a i art. 239 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Rozstrzygnięcia te były skutkiem ustalenia, że skarżący, który wykazał, że posiada stałe źródło dochodów (umowa o pracę), które w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy przyniosło mu dochód w wysokości [...], nie wykazał zarazem, że nie jest w stanie z bieżących dochodów wygospodarować środków na poniesienie we własnym zakresie kosztów działania pełnomocnika procesowego – adwokata ustanowionego z wyboru. Odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postanowieniu z dnia 25 listopada 2016 r. uzasadniona została niewyjaśnionymi przez skarżącego wątpliwościami w zakresie wysokości jego wydatków, co w szczególności odniosło się do wydatku ponoszonego na wynajem mieszkania. Wyrokiem z dnia 22 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącego na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2016 r. zmieniającą decyzję własną tego organu z dnia [...] lutego 2013 r. poprzez ustalenie opłaty za pobyt córki skarżącego w domu dziecka: od dnia [...] września 2012 r. do dnia [...] marca 2013 w wysokości [...] miesięcznie oraz od dnia [...] kwietnia 203 r. do dnia [...] lipca 2013 r. w wysokości [...] miesięcznie. Wyrażając zamiar wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. We wniosku podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z jednego źródła dochodu w wysokości [...] netto. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności, zaś jego miesięczne wydatki konieczne wynoszą [...] i obejmują: czynsz – [...], alimenty – [...], opłaty za światło i gaz – [...], paliwo na "dojazdy do chorej mamy" – [...], leki – [...], żywność – [...], internet - [...], bilet miesięczny – [...], leczenie stomatologiczne – [...], środki czystości – [...], telefon – [...], leki dla mamy – [...]. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Objęcie rozpoznawanego wniosku trybem z art. 165 p.p.s.a. wynika z faktu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii dotyczącej przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienie pełnomocnika z urzędu postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w tym zakresie, utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 stycznia 2017 r. Ustanowiony w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, złożeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. Za zmianę okoliczności sprawy uważa się zaś zmianę w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wskazującą na to, że przyjęta wcześniej w odniesieniu do tej sytuacji ocena organu sądowego lub sądu powinna być uznana za nieaktualną. W przypadku wcześniejszej prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy, zmiana w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy powinna być tego rodzaju, żeby w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy żądanie stało się uzasadnione, co dowodzi, że zasadniczo należy mieć na wglądzie zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że rozpoznawany wniosek nie jest oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie zakończonym postępowaniu w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Analiza wniosku, który zainicjował drugie postępowanie wpadkowe w przedmiocie przyznania Z.K. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wskazuje, że zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania tego wniosku i jego uwzględnienie. W ocenie referendarza sądowego skarżący wykazał bowiem, że jego sytuacja materialna i rodzinna zmieniła się w stosunku do okoliczności ujawnionych i analizowanych w poprzednio prowadzonym postępowaniu w sposób wskazujący na jej pogorszenie. Zmiana ta, przy braku znaczącej zmiany w zakresie dochodowości gospodarstwa domowego skarżącego (z [...] we wrześniu 2016 r. do deklarowanej obecnie kwoty ok. [...]), wiąże się z poszerzeniem katalogu wydatków skarżącego o wydatki, jakie wnioskodawca ponosi wypełniając swoje zobowiązania rodzinne wobec członka najbliżej rodziny – matki, a które uznać należy za równoważne wydatkom ponoszonym na utrzymanie konieczne członka rodziny osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że matka skarżącego mieszka w innym województwie niż skarżący (wg informacji podanej w piśmie skarżącego z dnia [...] stycznia 2013 r., k. 9 akt administracyjnych), zatem wysokość wydatków komunikacyjnych skarżącego ponoszonych na wyjazdy do matki nie może zostać uznana za zawyżoną. Mając ponadto na uwadze zmianę sytuacji procesowej skarżącego wynikającej z faktu, że na obecnym etapie postępowania sądowego skuteczna obrona praw skarżącego wiąże się z obowiązkiem sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, za nieaktualne należało uznać należało stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 25 listopada 2016 r., iż wysokość dochodu pozyskiwanego w gospodarstwie domowym skarżącego pozwala wnioskodawcy partycypować w kosztach procesu w oparciu o środki własne. Powyższe oznacza, że złożony wniosek zawierający żądanie ustanowienia adwokata z urzędu zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na względzie, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z 165 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.