I SA/Wa 1185/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie WSA Jolanta Rudnicka Asesor WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant Emilia Rutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz M. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] marca 2005 roku, nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zakończonej decyzją z dnia [...] stycznia 2005 roku nr [...] Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o odmowie umorzenia części kredytu studenckiego M. C. – utrzymał w mocy własną decyzję. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wynika, że w dniu 19 kwietnia 2004 roku M. C. zwrócił się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z wnioskiem o umorzenie części kredytu studenckiego. Minister Edukacji decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 roku odmówił umorzenia części kredytu, a następnie- po ponownym rozpatrzeniu sprawy - decyzją z dnia [...] marca 2005 roku nr [...] utrzymał własną decyzję w mocy. Wydanie decyzji poprzedziła negatywna opinia Komisji ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich. Komisja opiniuje złożony wniosek, opierając się przy tym na dokumentach przesłanych przez stronę. Przedstawione przez M. C. zaświadczenie potwierdzały brak zatrudnienia i wynikające stąd trudności finansowe w spłacie zobowiązania, kredytobiorca kontynuuje studia doktoranckie i nie przedstawił, zdaniem organu, dokumentów świadczących o tym, że czynnie poszukuje zatrudnienia. Istotną jest również kwestia obciążania Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich, którego podstawowym zadaniem jest udzielanie pożyczek studenckich, natomiast każde umorzenie kredytu powoduje zmniejszenie możliwości udzielania nowych kredytów. Analizując sytuację kredytobiorcy ,Minister Edukacji uznał, że choroba członka rodziny nie ma bezpośredniego związku na zdolność skarżącego do zrealizowania zobowiązania. Niewątpliwie jest okolicznością losową, dotyczy jednak przede wszystkim rodzica kredytobiorcy, który nie jest beneficjentem kredytu studenckiego. Ocena oddziaływania stanu zdrowia członka rodziny może być rozpatrywana jedynie w zakresie obciążeń związanych z kosztami prowadzonego leczenia, czego w oparciu o przedstawione dokumenty nie można było stwierdzić. Kredytobiorca nie przedstawił bowiem dokumentów, na podstawie których możliwa byłaby ocena kosztów związanych z kuracją. Zgodnie bowiem z art. 80 kpa organ ma administracji publicznej ocenia czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a w ocenie przesłanek do umorzenia kredytu Minister może posługiwać się jedynie dokumentami przedstawionymi przez stronę. Na decyzję z dnia [...] marca 2005 roku nr [...] Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. C., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podał, że odmowa umorzenia kredytu nie może być uzasadniona znacznym obciążeniem Funduszu Pożyczek i Kredytów, gdyż jest to uzasadnienie nie znajdujące pokrycia w przepisach prawa. Zgodnie zaś z przysłanymi przez Departament Szkolnictwa Wyższego informacjami na temat możliwości umorzenia kredytu studenckiego, na trudną sytuację materialna kredytobiorcy (która to okoliczność może być podstawą umorzenia kredytu) składa się m.in. zdarzenie losowe dotyczące kredytobiorcy lub jego rodziny, związane z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia bądź rehabilitacji. Skarżący podniósł, ze w dniu 18 maja 2004 roku przedstawił wszystkie dokumenty informujące o jego ciężkiej sytuacji życiowej tj. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy jego matki, zaświadczenie o podjętym leczeniu i rehabilitacji, konieczności zakupu drogich i kosztownych leków. Informację poparł przykładowymi fakturami za leki, co zdaniem skarżącego, w pełni przedstawiło ciężką sytuację losową jego rodziny. Poza tym nie zgodził się z twierdzeniem, że nie poszukuje czynnie pracy, gdyż w sytuacji kontynuowania dalszej nauki w systemie dziennym, nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Ponadto zarzucił decyzjom Ministra Edukacji Narodowej i Sportu błędy proceduralne, gdyż obie decyzje zostały podpisane przez tę samą osobę – Zastępcę Dyrektora Departamentu Szkolnictwa Wyższego T. B. Podsumowując uzasadnienie skargi, M. C. podniósł, że stwierdzenia zawarte w decyzji przeczą stanowi faktycznemu, który przedstawia przedłożona a przez niego dokumentacja, zaś wszystkie przedstawione dokumenty wykazują podstawę prawną do umorzenia części kredytu studenckiego. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podał, że fakt nieposiadania przez wnioskodawcę wystarczających środków finansowych pozwalających na spłatę kredytu związany jest z kontynuacją przez niego nauki na studiach doktoranckich. Zatem sytuacja materialna wnioskodawcy podyktowana jest wyborem zainteresowanego. Poza tym brak zatrudnienia kredytobiorcy należy traktować jako okoliczność przejściową, która z czasem ulegnie zmianie na korzyść wnioskodawcy. W oparciu o powyższe wyjaśnienia, organ administracji podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego M. C. ze względu na brak wystarczających podstaw dla odniesienia się do przesłanek określonych w art. 10 ust. 2 ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich z dnia 17 lipca 1998 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Oceny tej sąd dokonuje na podstawie akt t sprawy oraz według stanu prawnego, istniejących w dniu wydania decyzji. W świetle art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1998 roku o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. nr 108 poz. 685) pożyczki studenckie i kredyty studenckie mogą być częściowo lub w całości umorzone. Przy czym podstawą umorzenia są w szczególności: trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy, trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań, brak prawnych możliwości dochodzenia roszczeń, dobre wyniki ukończenia studiów. Szczegółowe zasady umarzania kredytów studenckich w dniu wydania zaskarżonej decyzji regulowało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 roku w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. nr 126, poz. 835 ze zm.). Zgodnie z §14 ust. 7 tego rozporządzenia, w przypadkach trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy pożyczka lub kredyt mogą być umorzone częściowo na jego wniosek . Nie budzi wątpliwości, że umorzenie kredytu studenckiego jest formą pomocy przyznawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego, ustawodawca używa bowiem w § 14 ust. 7 powołanego rozporządzenia zwrotu "może". Zakres kontroli sądowej decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił decyzję dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Uznanie administracyjne jest bowiem określoną sferą swobody pozostawionej organowi administracyjnemu, ale nie oznacza prawa organu do dowolności działania. Jest to bowiem działanie, które powinno być uzasadnione wszelkimi ustalonymi przesłankami faktycznymi i celowościowymi. W przedmiotowej sprawie sąd stwierdził, że zarówno decyzja ostateczna jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania , co nie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Rzeczą organu było ustalenie i porównanie sytuacji osób, które wystąpiły z takim samym wnioskiem jak skarżący. W aktach sprawy brak jest takich ustaleń. Brak jest również opinii Komisji ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich, która opiniowała wniosek M. C., co również uniemożliwia kontrolę decyzji organu administracji. Dodatkowo również organ administracji nie odniósł się w uzasadnieniu obu decyzji do znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń o stanie zdrowia Z. C., faktur na zakup sprzętu rehabilitacyjnego i leków, pisząc jednakże w uzasadnieniu decyzji, że skarżący nie przedstawił dokumentów, na podstawie których możliwa byłaby ocena kosztów związanych z prowadzoną kuracją Organ administracji ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 7 i 77 kpa). Z tych względów orzeczono jak w wyroku na podstawie art. 145§1 lit c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)