I SA/Wa 1187/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania T. G. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup śpiwora, utrzymało w mocy powyższą decyzję. Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy : Wnioskiem z dnia 12 grudnia 2013r. T. G. wystąpiła z prośbą o przyznanie pomocy finansowej na zakup śpiwora. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Prezydent W., odmówił przyznania wnioskodawczyni pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego, gdyż uznał, że zakup śpiwora nie jest szczególnym przypadkiem, który uzasadniałby udzielenie pomocy. W ocenie organu wnioskodawczyni dysponując własnym dochodem ma możliwość zapewnienia większości podstawowych potrzeb życiowych, w tym zakup śpiwora, a zatem nie zachodzą w tym względzie szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie w/w formy pomocy. Organ ustalił, że dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 542,00 zł i uprawnia do ubiegania się o pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego. Podkreślił, że ocena przesłanek warunkujących udzielenie specjalnego zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. W ocenie organu, w przypadku T. G. taka sytuacja nie występuje. Odmawiając wnioskodawczyni pomocy materialnej organ wskazał, że zakup śpiwora nie jest szczególnym przypadkiem, który uzasadniałby udzielenie pomocy. Organ wyjaśnił, że odmawiając pomocy finansowej wnioskodawczyni wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych oraz ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje Centrum Pomocy Społecznej. Dodał, że pomoc społeczna jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do ich życiowego usamodzielnienia i nie może stanowić źródła utrzymania. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. G. kwestionując zasadność podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję odmowną. Podzieliło ocenę organu I instancji, że skarżąca nie powołała się we wniosku na żadną nadzwyczajną sytuację, która miała miejsce, lecz wniosła o przyznanie pomocy na zakup śpiwora. Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu znacznie przekraczające kryterium dochodowe. Organ uznał, że wnioskodawczyni nie współpracuje z organem, co jest obowiązkiem osób wnioskujących o pomoc. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych rozsądnych propozycji pracowników socjalnych, pomagających osobie i rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Wskazał, że wnioskodawczyni nie wskazuje aktualnego miejsca pobytu, nie informuje o posiadaniu skierowania do zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...], podaje nieprawdziwe dane w wywiadach środowiskowych, nie dokumentuje wydatków miesięcznych i nie podaje miejsca pobytu pełnoletniego syna, co uniemożliwia ustalenie jej właściwej sytuacji życiowej. Ponadto, we wniosku wnioskodawczyni wnioskuje o pomoc dla dwuosobowej rodziny, natomiast z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ stwierdził, że rażące dysproporcje pomiędzy deklarowaną przez wnioskodawczynię sytuacją, a zgromadzoną w sprawie dokumentacją uniemożliwiają potwierdzenie deklarowanej przez wnioskodawczynię sytuacji oraz potwierdzenie zachodzenia szczególnie uzasadnionego przypadku do udzielenia pomocy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. G. domagając się jej uchylenia w całości oraz przyznania zasiłku celowego na zakup śpiworu. Skarżąca podniosła, że organ w uzasadnieniach decyzji podaje nieprawdziwy stan faktyczny sprawy naruszając tym samym jej interes prawny, dobro osoby, człowieka, obywatela. Wskazała, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył obowiązujące prawo poprzez nieuwzględnienie tego, że jest osobą bezdomną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182; powoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżąca - 542,00 zł. Wprawdzie skarżąca podaje, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem (będącym osobą pełnoletnią), lecz okoliczności tej w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić. Jak ustalił organ dochód wnioskodawczyni wynoszący [...] złotych, którego źródłem jest renta z ZUS jest niewątpliwie niski, jednak przekracza ustawowe kryterium dochodowe do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego. Skoro zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie określeniu "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód powiązany z dysfunkcją w postaci bezdomności, która -co jest istotne – trwa już od dłuższego czasu (od września 2012 r.). Okoliczności te wprawdzie wskazują na bardzo trudną sytuację życiową skarżącej, której ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc odbiegające od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inni bezdomni korzystający z pomocy społecznej. Konieczność ponoszenia wydatków, w tym zakupu śpiwora, przez osobę posiadającą własne dochody przekraczające kryterium dochodowe (nawet w sytuacji, gdy jest ona osobą bezdomną) nie może być więc traktowane jako wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Stwierdzić zatem należy, że już te tylko względy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. Zaznaczyć należy, że ocena przesłanek warunkujących udzielenie zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. Zgodzić się należy z organami, że konieczność zakupu śpiwora nie może być uznana za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie skarżącej zasiłku celowego specjalnego. Nie jest to bowiem ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej skarżącej. Zasadnie zatem organy uznały, że wnioskowana przez skarżącą pomoc nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej ani też szczególnie uzasadnionego przypadku uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Wskazać także należy, że odmawiając skarżącej pomocy finansowej organ prawidłowo wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Organ uwzględnił także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że grudniu 2013 r. Centrum Pomocy Społecznej przyznało [...] świadczeń [...] osobom na łączną kwotę [...] zł, a średnia wysokość zasiłku celowego dla tych osób i rodzin wyniosła [...] zł. Jak słusznie podniósł organ w sytuacji, gdy wiele osób bezdomnych nie posiada jakichkolwiek dochodów, to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej nie zawsze jest możliwe. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma wspierać jedynie takie osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc celem organu zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Z ilości składanych przez skarżącą wniosków o pomoc społeczną i rodzaju zgłaszanych potrzeb wynika, że skarżąca traktuje art. 41 u.p.s. jako podstawę prawną stałego finansowania w postaci stałego dodatku ze środków pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma jednak za zadanie jedynie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do ich życiowego usamodzielnienia i nie może stanowić źródła utrzymania. Zgodzić się także należy z organami, że skarżąca nie w pełni współpracuje z pracownikami socjalnymi przy wyjaśnieniu swojej sytuacji rodzinnej. W szczególności skarżąca nie podała miejsca aktualnego pobytu, nie poinformowała o posiadaniu skierowania do zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...], nie udokumentowała wydatków miesięcznych. Skarżąca nie podała również precyzyjnych informacji dotyczących jej syna, w szczególności dotyczących miejsca jego pobytu oraz jego aktualnej sytuacji materialnej. Ponadto, skarżąca wnioskowała o pomoc dla dwuosobowej rodziny, natomiast z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Takie zachowanie można natomiast zakwalifikować jako brak współpracy z organem przy rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek takiej współpracy nakładają zaś na osoby ubiegające się o pomoc przepisy ustawy o pomocy społecznej (por. art. 4, art. 11 ust. 2 u.p.s.). Skarżąca mieć zatem musi świadomość, że warunkiem koniecznym uzyskania jakiejkolwiek pomocy ze środków publicznych jest dopełnienie przez nią obowiązku podejmowania współpracy z pracownikami socjalnymi. Zasadnie zatem organy uznały, że odmowa współdziałania z organem stanowi także przesłankę do negatywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o pomoc. Odmowa współpracy w określeniu sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej skutkuje brakiem możliwości ustalenia, czy wnioskując o pomoc społeczną jest ona w stanie zaspokoić zgłoszone potrzeby we własnym zakresie. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd uznał je za nieuzasadnione. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a przytoczona w nich argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie stwierdził również, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć jakimkolwiek wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy w sposób kompletny i spójny przedstawił przyjęte przez siebie stanowisko, które znajduje odzwierciedlenie w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych. Zaznaczyć należy, że wnioskodawczyni, gdy tylko ośrodek pomocy społecznej dysponował możliwościami finansowymi otrzymywała pomoc z opieki społecznej. W październiku 2013 r. skarżąca otrzymała pomoc finansową w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na dożywianie w wysokości [...] zł, na zakup leków w wysokości [...] zł, ciepłej bielizny w wysokości [...] zł, plecaka i torby na kółkach. Przyznana została również skarżącej pomoc w formie gorącego posiłku w barze "[...]" na okres od 1 do 31 października 2013 r., 7 dni w tygodniu. Zasadne ustalenia organów powodują, że rozpoznana skarga nie podważyła słuszności orzeczeń organów. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie narusza prawa, a tym samym nie koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).