I SA/Wa 1189/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Ilona Obara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] luty 2009 r. nr [...]. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania E. W., decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia posiadania przez E. W. uprawnienia do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w powiecie w., województwo [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez E. W. uprawnienia do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. W. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. W uzasadnieniu organ zakwestionował moc dowodową protokołu z zeznań świadków z dnia 29 marca 1945 r. jako nie spełniającego wymogów określonych w art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto organ podkreślił, że podjęte z urzędu próby zgromadzenia materiału dowodowego w celu wyjaśniania istotnych okoliczności sprawy okazały się bezskuteczne. Od powyższej decyzji E. W. wniósł odwołanie do Ministra Skarbu Państwa. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że według uwierzytelnionej kopii protokołu z zeznań świadków M. K. oraz T. L. z dnia 29 marca 1945 r. złożonych przed M. P. p. o. notariusza przy Wydziale Hipotecznym Sądu Okręgowego w Z. D. W. był właścicielem nieruchomości rolnej we wsi K., gmina K. pow. W., o powierzchni [...] ha, zabudowanej domem mieszkalnym oraz chlewami oraz nieruchomości miejskiej w P., pow. W. , składającej się z ogrodu warzywnego o powierzchni o powierzchni [...] m2. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. Wydział I Cywilny z dnia [...] grudnia 1990 r., sygn. akt. [...], spadek po D. W. ostatnio zamieszkałym i zmarłym dnia 15 sierpnia 1965 r. w Z. nabył ostatecznie i w całości E. W.. Organ zauważył, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005r. do wniosku o potwierdzenie uprawnienia do rekompensaty, należy dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, określonych tej ustawie oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Według przepisów przedmiotowej ustawy dowodami tymi, mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Zgodnie z art. 6 ust. 5 pkt. 1 i 2 w przypadku braku dokumentów takich jak urzędowy opis mienia, czy orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Jednocześnie Minister podkreślił, że regulacja art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wyklucza stosowania art. 75 K.p.a. w sferze dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art. 75 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ odwoławczy wskazał, że w toku prowadzonego postępowania Wojewoda [...], zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., podjął działania zmierzające do uzyskania dowodów potwierdzających posiadanie przez D. W. tytułu własności nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz dowodów świadczących o jej pozostawieniu w związku z przybyciem na obecne terytorium państwa polskiego. Podjęte działania nie przyniosły jednak oczekiwanych rezultatów ze względu na brak w zasobach Archiwum Państwowego w L. i Archiwum Akt Nowych w W. dokumentów archiwalnych w przedmiotowym zakresie. Ponadto organ wojewódzki prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie, stosownie do art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. pismem z dnia 20 lipca 2006 r. wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków w złożonym przez wnioskodawcę dnia 26 czerwca 2006 r. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W powyższym piśmie organ wskazał na konieczność uzupełnienia wniosku m.in. o dokumenty potwierdzające posiadanie przez D. W. tytułu własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na dzień repatriacji. Wnioskodawca nie przedłożył jednak organowi wojewódzkiemu dowodów w żądanym zakresie. Minister stwierdził, że jedynym dokumentem przedstawionym przez wnioskodawcę jako dowód na to, że D. W. był właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego we wsi K., gmina K., powiat W. oraz w P. powiat W. jest załączona do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z dnia 26 czerwca 2006 r. uwierzytelniona kopia protokołu zeznań świadków: M. K. oraz T. L. z dnia 29 marca 1945 r., złożonych przed M. P. p. o. notariusza przy Wydziale Hipotecznym Sądu Okręgowego w Z.. W ocenie organu odwoławczego przedłożone zeznania świadków nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., ponieważ nie zawierają oświadczenia świadków, że zamieszkiwali oni w miejscowości, w której były położone przedmiotowe nieruchomości lub w miejscowości sąsiedniej. W protokole zeznań świadków znajduje się zapis według którego tożsamość świadków: M. K. oraz T. L. potwierdzono na podstawie zaświadczeń wydanych przez gminę w U. z dnia 4 lutego 1942 r., co świadczy o tym, iż świadkowie zamieszkiwali w innej gminie, niż gminy na terenie których były położone nieruchomości stanowiące według zeznań świadków własność D. W.. Ponadto zeznania powyższych świadków nie wypełniają przesłanki z art. 6 ust. 5 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. bowiem nie zawierają oświadczenia, według którego świadkowie nie są osobami bliskimi w stosunku do D. W. jako właściciela przedmiotowych nieruchomości. Wobec tego, mając na uwadze brak innych dowodów świadczących o posiadaniu i utracie przez D. W. własności nieruchomości w związku z repatriacją, Minister uznał, że zebrany materiał dowodowy nie stanowi podstawy uzasadniającej potwierdzenie posiadania przez E. W. prawa podmiotowego do rekompensaty. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...]czerwca 2009 r. E. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu podniósł, że organy bezpodstawnie przyjęły, że rodzina W. nie posiadała żadnego majątku na W.. Skarżący podał, że w P. był dom z ogrodem i [...] hektarem ziemi, chlewnie z żywym inwentarzem oraz że powyższy majątek stanowił własność jego rodziny. Zdaniem skarżącego dowodem potwierdzającym ten fakt jest dołączony przez niego akt notarialny. Odnosząc się do kwestionowanych przez organy zeznań świadków E. W. zauważył, że jego ojciec budował domy i był znany, być może także i wskazanym w akcie notarialnym świadkom. Skarżący stwierdził, że nie można fałszować historii należnej dzieciom, wnukom i prawnukom, że ich dziadkowie żyli na polskiej ziemi i tam mieli swój majątek. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione. Rację ma Wojewoda [...] i Minister Skarbu Państwa, że z przepisów art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) - zwanej dalej ustawą - wynika, że spadkobierca osoby która pozostawiła mienie poza obecnymi granicami RP obowiązany jest do udokumentowania tego faktu w oparciu o wymienione w tym przepisie dowody. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). Nie budzi też wątpliwości, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy). Istota niniejszej sprawy sprowadza się jednak do wyjaśnienia, czy organy zapewniły stronie możliwość złożenia wymaganych ustawą dokumentów i czy właściwie oceniły złożony przez E. W. dowód w postaci oświadczeń dwóch świadków w osobach M. K. i T. L., złożonych przed p. o. notariusza Z. P. w dniu 29 marca 1945 r. Analizując pierwszą z opisanych wyżej kwestii Sąd uznał, że organy obu instancji nie zapewniły stronie warunków do złożenia wymaganych przez art. 6 ustawy dokumentów potwierdzających pozostawienie mienia na wschodzie. Sąd zauważa, że W. L. pismami z dnia 20 lipca 2006 r. i z dnia 13 września 2007 r. wezwał E. W. do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie przez D. W. (poprzednika prawnego skarżącego) tytułu własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. W wezwaniach tych organ nie poinformował szczegółowo strony o katalogu środków dowodowych z art. 6 ustawy, na podstawie których należy wykazać pozostawienie nieruchomości jej rodzaj i powierzchnię. Strony nie pouczono, że oświadczenia muszą być złożone przez świadków, którzy zamieszkiwali w miejscowości położenia nieruchomości bądź w miejscowości sąsiedniej oraz że świadkowie ci nie mogą być osobami bliskimi (zstępnymi, wstępnymi, rodzeństwem, dziećmi rodzeństwa, małżonkami, osobami przysposabiającymi i przysposobionymi oraz osobami pozostającymi faktycznie we wspólnym pożyciu). Zastrzeżenia Sądu budzi również to, że Wojewoda [...] nie poinformował strony o treści pisma Archiwum Akt Nowych z dnia 15 kwietnia 2008 r., nr [...], w którym wskazano na celowość zwrócenia się do Archiwum Obwodu W. (ul. [...]) w kwestii uzyskania dokumentów potwierdzających pozostawienie mienia przez D. W.. Zdaniem Sądu, ta informacja mogła przyczynić się do podjęcia przez stronę działań mających na celu pozyskanie stosownych dokumentów potwierdzających wystąpienie w sprawie przesłanki pozostawienia mienia przez ojca skarżącego. Organ także z własnej inicjatywy nie zwrócił się do Archiwum w Ł. w celu pozyskania dokumentów mogących mieć kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie ma to o tyle istotne znaczenie, że zakreślony w wezwaniu organu termin 6 - miesięczny na uzupełnienie braków dowodowych jest na tyle długi, że daje stronie czas na uzyskanie stosownych dokumentów, pod warunkiem, że strona została poinformowana jakie dokumenty winna przedłożyć. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie organy nie poinformowały E. W. o wyżej opisanych okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie prawa do rekompensaty, czym naruszyły przepis art. 9 K.p.a., w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli zaś chodzi o dokonaną przez organy ocenę oświadczeń dwóch świadków w osobach M. K. i T. L., złożonych przed p. o. notariusza Z. P. w dniu 29 marca 1945 r., to Sąd zauważa, że na podstawie tego dowodu organy dokonały błędnych ustal faktycznych. Nie można się zgodzić z organami, że skoro M. K. i T. L. przedłożyli zaświadczenia potwierdzające ich tożsamość wystawione przez Gminę w U., to świadczy to o nie zamieszkiwaniu przez świadków w bliskim sąsiedztwie położenia pozostawionego mienia (organ pierwszej instancji ) lub w innej gminie (organ odwoławczy. Sąd zauważa, że art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy nie posługuje się pojęciem "innej gminy", czy "bliskiego sąsiedztwa". Organy pominęły to, że przepis ten operuje pojęciem "miejscowości położenia nieruchomości lub miejscowości sąsiedniej". Poza tym z powyższego dokumentu nie wynika, w jakich konkretnie miejscowościach świadkowie zamieszkiwali przed przyjazdem do Polski. To zaś, że świadkowie przedłożyli zaświadczenia z Gminy w U. sugeruje jedynie ich przynależność administracyjną do określonej Gminy. Na podstawie tego faktu nie można zatem ustalić w jakiej miejscowości zamieszkiwali świadkowie przed opuszczeniem terytorium Ukrainy. Sąd zwraca uwagę, że słuszne jest twierdzenie organów, iż oświadczenia świadków nie zawierają danych na temat miejsca zamieszkania M. K. i T. L. na terenach byłej U.S.R.R oraz stosunków osobistych łączących świadków z D. W., czy E. W.. Rzecz jednak w tym, że okoliczności te można wykazać na podstawie odrębnych dowodów. Organy nie wezwały jednak skarżącego do udowodnienia miejsca zamieszkiwania świadków i faktu braku więzów prawnych i faktycznych, pomiędzy właścicielem pozostawionej nieruchomości i jego spadkobiercą. Wobec tego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem art. 9, art. 7 K.p.a. w zw. z art. 6 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że to ustawodawca zadecydował jakie dowody należy przedłożyć, aby ubiegać się o prawo do rekompensaty za pozostawione mienie. Nie można zatem czynić zarzutu organom, że wymagają aby strona udowodniła stosownymi dokumentami fakt pozostawienia mienia na kresach wschodnich, czy żeby wykazała, iż świadkowie nie byli osobami bliskimi właściciela pozostawionej nieruchomości lub jego spadkobiercy oraz że zamieszkiwali w miejscowości położenia mienia bądź w miejscowości sąsiedniej. Takie bowiem wymogi przewidują przepisy prawa - art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 i 5 ustawy, którymi organy są związane. Strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi się zaś liczyć z tym, że organ będzie domagał się od wnioskodawcy przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (np. orzeczenia sądowego ustalającego pozostawienie nieruchomości przez osobę, która była jej właścicielem, czy zaświadczenia o fakcie pozostawienia mienia wydanego przez właściwy organ Ukrainy - art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy). W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] zastosuje się do wskazanej w powyższym orzeczeniu oceny prawnej. Organ poinformuje stronę szczegółowo jakie dowody winny być przedłożone na okoliczność udowodnienia przesłanki pozostawienia mienia przez poprzednika prawnego skarżącego oraz wezwie stronę, w trybie art. 6 ust. 6 ustawy, do ich przedłożenia. Organ poinformuje też skarżącego w wezwaniu o treści pisma Archiwum Akt Nowych z 15 kwietnia 2008 r. lub sam zwróci się do tej instytucji o wydanie stosownego zaświadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.