I SA/Wa 1194/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) sędzia WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Marta Maciejkowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., zwane dalej "Kolegium", decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. S. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] odmawiającej przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium przedstawiło następująco stan faktyczny sprawy: W dniu 23 lutego 2007 r. D. S. złożył podanie o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się w dniu [...] grudnia 2006 r. córki J. S.. W dniu 26 lutego 2007 r. D. S. złożył oświadczenie, z którego wynika, że przebywa na terytorium Polski od 15 października 2006 r. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Prezydent Miasta W. odmówił przyznania jednorazowej zapomogi wobec treści art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku. D. S. odwołał się od tej decyzji wyjaśniając, że poza granicami kraju do dnia 15 października 2006 r. przebywał on sam, natomiast jego żona z pozostałymi członkami rodziny przebywa w Polsce od 4 lat. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2007 r. odmawiającą przyznania jednorazowej zapomogi. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ "przeprowadzone postępowanie administracyjne nie zawiera nieprawidłowości, które by wpływały na ustalenia faktyczne, czy też prawa strony. (...) Strona została prawidłowo poinformowana o uprawnieniach i składanych oświadczeniach, przysługujących jej uprawnieniach i obowiązkach, możliwości wglądu do akt postępowania, zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją. Stronie została zapewniona możliwość uzupełnienia materiału dowodowego. W świetle powyższego należy uznać, że iż w przedmiotowej sprawie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Podniesione przez stronę w odwołaniu argumenty należy uznać za nietrafione. Strona przez podawanie nieprawdziwych, niespójnych informacji wprowadziła w błąd pracowników pomocy społecznej. Okoliczności faktyczne na podstawie których zostało wydane orzeczenie zostały podane przez stronę. Organ II instancji uznał za udowodnione, iż strona została prawidłowo pouczona co do treści i zakresu składanego wniosku, w związku z czym okoliczności faktyczne powinny zostać podane zgodnie z rzeczywistością. A zatem orzeczono jak w osnowie.". Na decyzję Kolegium D. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił okoliczności faktyczne, w jakich zapadła decyzja odmawiająca przyznania zapomogi. Wskazał na brak należytej staranności pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]. Miasta W. w załatwianiu jego wniosku, czego skutkiem było przyjęcie przez organ - sprzecznie z jego oświadczeniem - iż za granicą do października 2006 r. przebywała również jego rodzina. Uzasadnienie decyzji Kolegium jest, zdaniem skarżącego błędne i pozbawione logiki, a poza tym mija się z rzeczywistością; nigdy bowiem nie poformowano skarżącego o możliwości wglądu w akta sprawy, natomiast podczas wizyty w urzędzie dano mu do zrozumienia, że to inspektorzy sami wykryli, iż przebywał za granicą, gdyż starał się o uzyskanie zapomogi. Zamiast udzielić od razu, w czasie pierwszej wizyty w urzędzie, jakie muszą być spełnione warunki, aby uzyskać zapomogę, kazano skarżącemu uzupełnić dokumenty po to, by w marcu wydać decyzją odmowną. W tym czasie minął trzymiesięczny termin, w którym żona skarżącego mogła złożyć wniosek o zapomogę. Takie postępowanie organu, zdaniem skarżącego, jest nierzetelne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu, ponieważ obie decyzje wydane w sprawie są wadliwe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 15b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organy administracji, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. Zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje ojcu lub matce albo opiekunowi prawnemu niezależnie od ich dochodów. Z art. 1 ust. 3 powołanej ustawy wynika, że świadczenia rodzinne, do których - zgodnie z art. 2 - zalicza się jednorazową zapomogę, przysługują ojcu lub matce albo opiekunowi prawnemu, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. W świetle przytoczonego brzmienia przepisów ustawy stwierdzić należy, iż okoliczność, że składający wniosek ojciec dziecka nie zamieszkiwał na terenie Polski przez co najmniej rok przed złożeniem wniosku, nie ma przesądzającego wpływu na prawo do świadczenia, które - zgodnie z brzmieniem art. 15b ust. 1 - alternatywnie przysługuje ojcu lub matce dziecka. W niniejszej sprawie warunek, o jakim mowa w art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych spełnia matka dziecka. Obowiązkiem pracownika organu pomocy społecznej było poinformowanie skarżącego w momencie składania wniosku o uwarunkowaniach odnoszących się do okresu zamieszkania w kraju i o możliwości podpisania wniosku przez jego małżonkę. Obowiązek ten wynika z generalnej zasady informowania określonej w art. 9 kpa zobowiązującego organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W szczególności obowiązek kierowania się dobrem osób korzystających z systemu świadczeń społecznych, w tym zapewnienia im pełnej i wyczerpującej informacji, wynika z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W niniejszej sprawie organ pomocy społecznej tego obowiązku nie dopełnił, co potwierdza oświadczenie z dnia 30 marca 2007 r. pracownika organu A. B., która stwierdziła, iż "Z rozmowy nie wynikało, że żona Pana S. wraz ze starszą córką przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od 2003 r.". Tymczasem ta "rozmowa" winna polegać na udzieleniu składającemu wniosek rzeczowej, wyczerpującej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie prawa do zapomogi. Całkowicie błędna jest zatem ocena Kolegium, że strona została prawidłowo poinformowana o przysługujących jej uprawnieniach i obowiązkach. Nie pozostawia wątpliwości fakt, że w postępowaniu pierwszej instancji doszło do naruszenia fundamentalnej zasady informowania, o której mowa w art. 9 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Do dnia wydania decyzji ostatecznej przez Kolegium upłynął bowiem 3-miesięczny termin na złożenie nowego wniosku w tej sprawie przez matkę dziecka, który – jako spóźniony – organ pozostawiłby bez rozpoznania, gdyż taką sankcję przewidywał ust. 3 art. 15b w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania w sprawie (dopiero od dnia 6 lipca 2007 r., tj. wejścia w życie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych, termin ten wydłużony został do 12 miesięcy). Dodatkowo kilka dni postępowania odwoławczego strawiono na "postępowanie wyjaśniające", które tylko potwierdza nieprawidłowe działanie organu pomocy społecznej. Skutkuje to koniecznością uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej. Uchyleniu podlega także, jako ewidentnie wadliwa, decyzja Kolegium. Pomijając fakt, że decyzja ta utrzymuje w mocy niezgodną z prawem decyzję organu pierwszej instancji, to jej uzasadnienie wskazuje na to, iż Kolegium w ogóle nie rozpoznawało sprawy będącej przedmiotem odwołania. Z treści uzasadnienia wynika, że organ odwoławczy ograniczył się wyłącznie do kontroli poprawności postępowania w pierwszej instancji pozostawiając poza zakresem swego zainteresowania istotę strawy, którą było przyznanie zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka J. S.. Tymczasem z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 kpa) wynika dewolucja kompetencji polegająca na przeniesieniu, z chwilą złożenia odwołania, obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej na nowo w jej całokształcie przez organ odwoławczy. Brak ponownego rozpatrzenia istoty sprawy przez Kolegium skutkuje naruszeniem zarówno art. 15 jak i art. 107 § 3 kpa. Należy ponadto zwrócić uwagę, że treść uzasadnienia, jak trafnie ocenił skarżący, jest pozbawiona spójności i logiki ze względu na wadliwą konstrukcję wywodu, powtórzenia tych samych myśli i wyrażeń. Poza tym w uzasadnieniu decyzji Kolegium znalazł się nie znajdujący potwierdzenia w aktach sprawy zarzut wobec skarżącego o rzekomym wprowadzeniu organu w błąd "poprzez podawanie nieprawdziwych, niespójnych informacji". Takie działanie organu wypacza cel, do jakiego powołane zostały organy pomocy społecznej, podważając tym samym zasadę zaufania do państwa i jego organów, która jest jednym z fundamentów demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). W ponownym postępowaniu organy, w postępowaniu przeprowadzonym zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, ocenią uprawnienia do zapomogi według aktualnie obowiązującego prawa, w szczególności udzielając stronie pełnej i wyczerpującej informacji pod kątem zachowania prawa do świadczenia i pamiętając, iż prawo do zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje alternatywnie każdemu z rodziców. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.