I SA/Wa 1199/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Prezydent [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 5 ust. 4-4b oraz art. 15b ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 dalej uśr ) oraz art. 104 kpa odmówił A. K. (dalej skarżąca) przyznania świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że odmowa przyznania świadczenia wynikła z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do jego otrzymania. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji przedstawił wszystkie dochody rodziny strony uzyskane w 2016 r. jak również dochody uzyskane i doliczone do dochodu z roku 2018 r. . Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się skarżąca, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W odwołaniu tym wystąpiła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. W ocenie skarżącej organ pierwszej instancji błędnie ustalił dochód jej rodziny. Zdaniem skarżącej organ winien wyliczyć dochód na członka jej rodziny przyjmując dochód uzyskany w 2016 r. przez nią i jej męża i wynoszący miesięcznie na osobę [...] zł (dochód roczny to kwota [...] zł tytułem dochodu uzyskanego przez skarżącą oraz dochód jej męża to kwota [...] zł). Skarżąca zaakcentowała, że jej mąż od października 2016 r. zatrudniony jest w Kancelarii Prawniczej [...]. Tym samym w świetle brzmienia art. 5 ust. 4c ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych niezrozumiałym pozostaje ustalenie przez organ I instancji, że uzyskanie dochodu przez męża skarżącej nastąpiło dopiero w lutym 2018 r. (w kwocie [...] zł). Przyjęcie takich założeń spowodowało niewłaściwe ustalenie dochodu rodziny skarżącej, gdy w rzeczywistości dochód ten nie przekracza kryterium ustawowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie organ ten przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. W dalszej części uzasadnienia organ ten przedstawił sytuację finansową skarżącej i jej rodziny, jak również wskazał na poszczególne składniki jej dochodu. W konsekwencji przeprowadzonej analizy źródeł dochodów rodziny skarżącej ustalono, ponieważ wniosek został złożony [...] października 2018 r., że do obliczenia dochodu należało wziąć pod uwagę dochód członka rodziny osiągnięty w 2016 r. W tym okresie miesięczny dochód A. K. wynosił [...] zł, a dochód męża skarżącej za luty 2018 r. ( z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu) wyniósł [...] zł. Zdaniem organu znajdująca się w aktach umowa o pracę z 5 stycznia 2018 r. zawarta na czas nieokreślony pomiędzy K. K. a Kancelarią Prawniczą [...] stanowi podstawę do uznania wynagrodzenia z niej otrzymanego jako dochodu uzyskanego w rozumieniu art. 5 ust. 4b uśr. Wskazuje na to fakt, że poprzednią umowę o pracę mąż skarżącej z tą firmą miał zawartą na czas określony, co stanowi podstawę do uznania z kolei, że dochód z niej uzyskany stanowił dochód utracony. Zatem miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł [...] zł, która jest wyższa od kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do problematyki utraty dochodu powołując się na orzecznictwo sądowe. Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze tej zarzuciła powyższej decyzji naruszenie: - art. 15 b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej mimo spełnienia wszystkich ustawowych kryteriów przyznania jednorazowej zapomogi na dziecko, świadczenie to nie przysługuje; -art. 5 ust 4c ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie; - art. 7a § 1 kpa poprzez przyjęcie, ze w przypadku wystąpienia wątpliwości interpretacyjnych w zakresie wykładni pojęć utraty i uzyskania dochodu, wątpliwości te należy rozstrzygnąć na niekorzyść skarżącej. Mając na uwadze powyższe zarzuty wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W motywach skargi rozwinięto postawione powyższym decyzjom zarzuty, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację prawną, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując skargę zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2018.2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "ppsa.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta przewiduje, z tytułu urodzenia się żywego dziecka, przyznanie jednorazowej zapomogi w wysokości [...] zł na jedno dziecko (art. 15b ust. 1 uśr). Podstawowym warunkiem przyznania owego świadczenia jest brak przekroczenia w rodzinie osoby ubiegającej się o nie miesięcznego progu dochodowego na osobę w rodzinie, wynoszącego 1922 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio (art. 15b ust. 2 uśr). Powołane przepisy art. 5 ust. 4-4b, art. 7-9 i art. 11 uśr odnoszą się do sposobu ustalania dochodu rodziny w przypadkach: utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku (art. 5 ust. 4 uśr), uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4 a uśr), uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4 b uśr), gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 7 uśr), ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 7 a uśr), ustalania dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego (art. 8 i art. 8 a uśr) lub przez dzierżawę gospodarstwa rolnego (art. 8 b i art. 8 c uśr), gdy rodzina lub osoba ucząca się uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze (art. 9 uśr), gdy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego (art. 11 uśr). Podkreślić należy, że momentem nabycia prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka jest złożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie tego świadczenia, a kryteria dochodowe jego uzyskania ustala się zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 3 pkt 2 - 2 a uśr. Odpowiednie zastosowanie oznacza zaś zastosowanie przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu z uwzględnieniem jednorazowego charakteru zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W odniesieniu do powyższego świadczenia, uśr nie zawiera bowiem odrębnych unormowań w zakresie ustalania kryterium dochodowego. Świadczenie uregulowane w art. 15 b uśr jest świadczeniem jednorazowym, ale uzyskiwanym w określonym okresie zasiłkowym, którą to konstrukcją posługuje się ustawa o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie "okresu zasiłkowego" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 10 uśr, zgodnie z którym przez okres zasiłkowy rozumieć należy okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. W pojęciu tym ustawodawca określił zatem granice czasowe przysługującego świadczenia. W wypadku jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka pojęcie okresu zasiłkowego ma znaczenie dla określenia, z którego roku dochody będą podstawą do ustalenia dochodu rodziny (stanowiącego - zgodnie z art. 3 pkt 2 uśr - sumę dochodów członków rodziny, o których z kolei mowa w art. 3 pkt 2 a uśr), w przeliczeniu na osobę i odniesienia go do granicznej kwoty dochodu, do której jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, tj. do kwoty 1922 zł (por. wyroki WSA w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 1450/16, oraz WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 555/17, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie do świadczenia, wynikające z zastosowania kryterium dochodowego, ustalane jest na podstawie dochodu ustalonego za rok poprzedzający okres zasiłkowy, w którym świadczenie miało być wypłacone (w niniejszej sprawie za rok 2016). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, gdyż pozostałe kryteria uprawniające do uzyskania tego świadczenia zostały przez skarżącą spełnione. Z akt sprawy wynika, że organy orzekające ustaliły, iż miesięczny dochód rodziny skarżącej na osobę, stanowiący podstawę weryfikacji uprawnienia do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, wynosi 1931,87 zł i tym samym przekracza ustawowe kryterium z art. 15b ust. 2 ustawy. W ocenie Sądu organy administracji dokonały nieprawidłowej weryfikacji uprawnienia do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka i co najmniej przedwcześnie uznały, że świadczenie skarżącej się nie należy. W rozpoznawanej sprawie organy zasadnie uznały, że dochodem na postawie, którego należało ocenić prawo skarżącej do wnioskowanego świadczenia był dochód bazowy rodziny za rok 2016 r. Z akt sprawy wynika, że w 2016 r. A. K. była zatrudniona w Sądzie Rejonowym [...] na podstawie 3 umów: umowy zlecenia ( kwota dochodu [...] zł), umowy o prace na czas określony w okresie [...] lipca 2015 r do [...] lipca 2016 r., umowy o pracę na czas nieokreślony od [...] lipca 2016 r i nadal ( kwota dochodu z tych umów wyniosła [...] zł). Zdaniem organu dochód z umowy zlecenia oraz z umowy o pracę na czas określony osiągnięte w 2016 r, obecnie nie są uzyskiwane, dlatego należało uznać je za dochód utracony. Natomiast dochodem nadal uzyskiwanym jest dochód z umowy o pracę na czas nieokreślony, zawartej od [...] lipca 2016 r. w Sądzie Rejonowym [...]. Natomiast K. K. w 2016 r. uzyskał dochód z umowy o dzieło w firmie [...] Spółka Adw. (dochód [...] zł), umowy o pracę w firmie [...] Sp.J [...] ( kwota [...] zł), zaś od [...] października 2016 r. do [...] stycznia 2017 r. w Kancelarii Prawniczej [...] Spółka komandytowa (kwota [...] zł ). Zdaniem organu dochód uzyskany przez K. K. w 2016 r należy uznać za dochód w całości utracony i dlatego dla potrzeb niniejszej sprawy należy przyjąć dochód uzyskany przez K. K. z umowy o pracę na czas nieokreślony zawartą z Kancelarią Prawniczą [...] z miesiąca następującego po miesiącu , w którym nastąpiło uzyskanie dochodu ( tj. za luty 2018 r. w kwocie netto [...] zł ) zgodnie z art. 5 ust. 5 ust. 4b uśr. W tym miejscu należy zauważyć, że instytucja jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wprowadzona została ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie z dniem 9 lutego 2006r. Zaś z dniem 1 sierpnia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmienia niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin ( Dz. U. z 2017 r. Nr 1428), która wprowadziła do ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 5ust. 4c . Przepis ten stanowi, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny, osoba ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. Wprowadzenie tej regulacji miało na celu zapobiec ewentualnemu nadużyciom przy stosowaniu instytucji dochodu utraconego i uzyskiwanego, tym samym stanowi swoiste uzupełnienie regulacji zawartych w art. 5 ust. 4a i 4b ustawy. Z tych względów przepis ten winien mieć również zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem przepisy art. 5 ust. 4a, 4b bez uwzględnienia regulacji zawartej w ust. 4c, nie pozwalałyby w sposób właściwy ustalić dochodu rodziny ubiegającej się o świadczenie rodzinne, w tym o jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka . Jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca w przez cały rok 2016 była zatrudniona w Sądzie Rejonowym [...] na podstawie dwóch umów o pracę i nadal jest tam zatrudniona. Natomiast mąż skarżącej bez przerwy od [...] października 2016 r. i nadal jest zatrudniony w Kancelarii Prawniczej [...] Spółka komandytowa na podstawie umów o pracę (kolejno na podstawie umowy na okres próbny, określony, nieokreślony). Z opisanego stanu faktycznego, w ocenie Sądu wynika, że w przypadku rodziny skarżącej w 2016 r. nastąpiła częściowa utrata dochodu, ale nie w takim stopniu jak przyjął to organ. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w niniejszej sprawie zastosowanie powinien znaleźć ww. art. 5 ust. 4c uśr. Jak już bowiem wskazano powyżej, w przypadku skarżącej oraz jej męża zawarte przez nich umowy o pracę na czas nieokreślony ( odpowiednio z SR z dla [...] oraz w Kancelarii Prawniczej [...]) są kontynuacją wcześniej zawartych umów z tymi podmiotami, co wypełnia dyspozycję normy określonej w art. 5 ust. 4c ustawy. Reasumując wskazać należy, że dokonana przez organy orzekające w sprawie niewłaściwa wykładnia art. 15b ust. 2 uśr spowodowała nieprawidłowe ustalenie dochodu rodziny skarżącej, co ma kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy. Powyższe skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, jako naruszających wskazane przepisy prawa materialnego. Przyjęte przez organy niewłaściwe rozumienie art. 15b ust. 2 w zw. z art. ustawy o świadczeniach rodzinnych spowodowało konieczność ponownego przeliczenia dochodu rodziny przypadającego na osobę w rodzinie skarżącej. Powyższe stanowi również o naruszeniu przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę orzekające organy, uwzględniając powyższe wywody Sądu, dokonają ponownie ustalenia dochodu rodziny skarżącej w 2016 r., a następnie ocenią czy spełnione jest kryterium z art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł w jak w sentencji wyroku.