I SA/Wa 120/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania A. H., decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości D., woj. [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem za dnia 25 sierpnia 2005 r. A. H. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. H. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości D., woj. w. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił A. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. H. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości D., woj. [...]. W uzasadnieniu organ wojewódzki wskazał, że w przedmiotowej sprawie 20% wartości nieruchomości pozostawionej w postaci działki budowlanej o pow. [...] m2 wynosi [...] zł natomiast wartość nabytego prawa własności działki budowlanej w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty wynosi [...] zł. Zatem w świetle powyższych faktów oraz przepisów prawa organ wojewódzki stwierdził, że wnioskodawczyni uzyskała już rekompensatę znacznie przekraczającą 20 % wartości pozostawionej nieruchomości gruntowej. Jednocześnie organ ustalił, że strona nie udowodniła powierzchni nieruchomości budynkowych pozostawionych w D., tj. domu mieszkalnego, drewutni, lodowni, ustępu, co uniemożliwia wycenę tych składników nieruchomości, a tym samym określenie ich wartości. Od powyższej decyzji A. H. wniosła odwołanie, uzupełnione pismem z dnia 11 sierpnia 2010 r. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wartość nieruchomości pozostawionej w miejscowości D., woj. [...] została określona przez rzeczoznawcę majątkowego A. D. w operacie szacunkowym z dnia 28 kwietnia 2010 r. na kwotę [...] zł. Jednakże kwota ta została przez organ wojewódzki obniżona o określone kwoty: [...] zł - wartość budynku mieszkalnego, [...] zł - wartość szopy, [...] zł - wartość ustępu, [...] zł - wartość ogrodzenia. Tym samym jako wartość pozostawionej nieruchomości przyjęto kwotę [...] zł stanowiącą wartość działki budowlanej o powierzchni [...] m2. Minister podał, że obniżenia dokonano z uwagi na to, iż strona nie udowodniła powierzchni części składowych gruntu. Organ odwoławczy poddając wnikliwej analizie zebrany materiał dowodowy ustalił, że w aktach sprawy nie znajdują się dowody określające powierzchnię nieruchomości budynkowych. Nie można uznać, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, za spełniające wymagania ustawowe, zeznania dwóch świadków dostarczone w postępowaniu przed organem odwoławczym: R. T. i L. M. Po pierwsze nie zostały one złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, po drugie, z oświadczeń tych, nie wynika jaka była powierzchnia zabudowań położonych na gruncie stanowiącym własność F. H. Zdaniem Ministra, nie można uznać za udowodnienie powierzchni nieruchomości budynkowych twierdzeniem świadka L. M., że "trudno mi określić dokładną wielkość kubaturową posesji, ale sprowadza się ona z grubsza do czworokąta o długości boku [...] m i do wysokości [...] m." Świadek R. T. w ogóle zaś nie złożył zeznania odnośnie powierzchni części składowych bowiem odniósł się w swoim oświadczeniu tylko do dokumentu sporządzonego przez samą stronę - protokołu spisanego z A. H. w dniu 29 listopada 1980 r. określającego m.in. zakres składnika budowlanego, jego wymiary i wiek budowy, będącego podstawą sporządzenia w grudniu 1993 r. operatu szacunkowego. Organ odwoławczy zaznaczył, że ustawodawca jako zasadę przyjmuje udowodnienie spełnienia przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty za pomocą dokumentów urzędowych, o czym świadczy wyraźne i nie budzące wątpliwości brzmienie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Dopiero w przypadku braku dokumentów urzędowych, jest możliwe udowodnienie wyżej wymienionych okoliczności za pomocą oświadczeń dwóch świadków. Ze względu jednak na wyjątkowość tej formy dowodzenia oświadczenia dwóch świadków powinny być złożone w odpowiedniej formie i ściśle odpowiadać wymogom wskazanym przez art. 6 ust. 5, tj. muszą być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem. Zdaniem Ministra, oświadczenia dołączone przez skarżącą w postępowaniu odwoławczym nie spełniają wymagań ustawowych, w związku z czym nie mogą być uznane za dowód w sprawie. Organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 3 oraz art. 13 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP prawo do rekompensaty przysługuje także osobie (oraz jej spadkobiercom), która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, jednak wysokość zaliczonej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, tj. 20 % wartości pozostawionych nieruchomości pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wskazuje, w jaki sposób jest szacowana wartość prawa własności nieruchomości nabytej przez stronę postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub jej poprzedników prawnych, na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty. Zasadą jest określenie wartości nabytego prawa własności według stanu na dzień nabycia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny. Zdaniem Ministra, w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki w sposób prawidłowy dokonał wyliczenia kwoty rekompensaty. Najpierw, bowiem zgodnie z art. 13 ust. 2 zd. 2 ustawy, ustala się wartość świadczenia pieniężnego w wysokości 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. Jednak w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2, organ pomniejsza o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3. Organ odwoławczy zaznaczył, że prawo do rekompensaty przysługuje tylko wówczas, gdy od obliczonych zgodnie z art. 13 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy 20 % zwaloryzowanej wartości nieruchomości pozostawionej odjęto zwaloryzowaną wartość nabytego od Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, w wyniku czego otrzymano wartość dodatnią. Minister wskazał, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości przyznania rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w kwocie wyższej ponad tę określoną przez ustawodawcę (tj. 20 % wartości nieruchomości pozostawionej) w art. 13 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku, a więc w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Organ zauważył, że w przedmiotowej sprawie 20% wartości nieruchomości pozostawionej w postaci działki budowlanej o powierzchni [...] m2 wynosi [...] zł, natomiast wartość nabytego w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty, prawa własności działki budowlanej oszacowanej zgodnie z art. 12 ustawy według stanu na dzień nabycia i cen z dnia sporządzenia operatu szacunkowego określono na kwotę [...] zł. Wobec powyższego Minister stwierdził, że A. H. uzyskała już rekompensatę znacznie przekraczającą 20 % wartości pozostawionej nieruchomości gruntowej. Organ wojewódzki prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosował przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] A. H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że w postępowaniu przed Wojewodą [...] skarżąca złożyła m.in. następujące dokumenty: 1) odpis prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] października 1990 r., sygn. akt [...], potwierdzającego, że F. H. pozostawił w miejscowości D. przy ul. [...] w woj. [...] nieruchomość obejmującą działkę o powierzchni [...] m2 wraz z zabudowaniami takimi jak: parterowy dom mieszkalny składający się z 5 pokoi, kuchni, kryty gontem, drewutnia, lodownia i ustęp drewniany; 2) uwierzytelnioną kopię aktu notarialnego sprzedaży nr [...] z dnia [...] sierpnia 1938 r., potwierdzającą nabycie przez F. H. nieruchomości położonej w miejscowości D., przy ul. [...] składającej się z działki o powierzchni [...] m2 i znajdujących się na niej drewnianego domu mieszkalnego, krytego gontem, drewutni, lodowni, ustępu i ogrodzenia; 3) operat szacunkowy dotyczący wyceny budynku mieszkalnego z zabudowaniami położonego przy ul. [...] w D. z [...] grudnia 1993 r. na kwotę [...] zł; 4) operat szacunkowy określający wartość nieruchomości pozostawionej w D. przy ul. [...] przez F. H. z [...] kwietnia 2010 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego A. D., który wartość pozostawionej nieruchomości na dzień sporządzenia operatu szacunkowego wycenił na kwotę [...] zł (w tym wartość gruntu –[...] zł). Zdaniem skarżącej, wszystkie wskazane powyżej dokumenty świadczą o tym, że częściami składowymi nieruchomości był budynek mieszkalny i inne zabudowania. W pierwszym operacie szacunkowym sporządzonym 18 grudnia 1993 r. na zlecenie Urzędu Miejskiego, który wówczas prowadził sprawy związane z przyznaniem skarżącej rekompensaty figurowały dane dotyczące kubatury budynków. Ów operat został uznany przez Urząd Miejski bowiem przyznano skarżącej a conto rekompensaty działkę wycenioną na [...] zł. Kwotę tą odjęto od oszacowanej w operacie wartości domu z zabudowaniami i saldo uznano za podstawę do dalszego procedowania. Skarżąca zauważyła, że również w operacie z [...] kwietnia 2010 r. oszacowana została wartość części składowych nieruchomości. Mając na uwadze fakt, iż do akt sprawy zostały złożone dokumenty potwierdzające istnienie zabudowań na nieruchomości, a także określające ich wartość skarżąca uznała, że nie jest konieczne udowadnianie przedmiotowej okoliczności oświadczeniami dwóch świadków. Pisemne oświadczenia świadków złożyła do akt sprawy na etapie postępowania odwoławczego przed Ministrem Skarbu Państwa mając na uwadze treść uzasadnienia decyzji Wojewody [...]. Skarżąca podniosła, że nie została poinformowana przez organy administracji publicznej o tym, że oświadczenia świadków muszą być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia co stanowi naruszenie art. 9 Kpa mające zasadniczy wpływ na wynik sprawy. Ustosunkowując się do argumentów Ministra Skarbu Państwa, że z oświadczeń świadków nie wynika jaka była powierzchnia zabudowań położonych na gruncie stanowiącym własność F. H. skarżąca zauważyła, iż świadek L. M. istotnie oświadczyła, że trudno jest jej określić dokładną wielkość kubaturową posesji, ale sprowadza się ona z grubsza do czworokąta o długości boku [...] m i do wysokości [...] m. Zdaniem skarżącej powyższe oświadczenie w zupełności wystarczy do potwierdzenia kubatury budynku. Trudno bowiem wymagać od świadka, aby po tylu latach znał dokładną, tj. co do milimetra, kubaturę budynku. Z zasad doświadczenia życiowego i logicznego myślenia wynika, że nawet gdyby świadek widziała przedmiotowy budynek na chwilę przed składaniem oświadczenia nie byłaby w stanie podać dokładnych jego wymiarów, no chyba że dysponowałaby specjalistyczną wiedzą i sprzętem zaś takie wymagania można stawiać jedynie biegłemu rzeczoznawcy. Co do oświadczenia świadka R. T. skarżąca zauważyła, że potwierdzenie danych zawartych w dokumencie, nawet prywatnym, jest również formą ujawnienia wiedzy, co do faktu. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć m.in. dowody, które świadczą o rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z treścią przywołanego przepisu skarżąca oświadczyła, iż wymóg ten został przez nią spełniony, co nawet pozytywnie ocenił Wojewoda [...] w postanowieniu z [...] listopada 2009 r. Czym innym jest bowiem nieruchomość, a czym innym jej części składowe. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Jak trafnie wskazał Minister Skarbu Państwa prawo do rekompensaty może być zrealizowane m. in. poprzez wypłacenie świadczenia pieniężnego z Funduszu Rekompensacyjnego Istotne jest to, że wysokość świadczenia rekompensacyjnego nie odpowiada pełnej wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, lecz nie może być większa, niż 20 % wartości nieruchomości pozostawionej (art. 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP – zwanej dalej ustawą). W przypadku osób, które na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyły na własność nieruchomość Skarbu Państwa (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) wysokość świadczenia pieniężnego pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości przez spadkobierców właściciela pozostawionych nieruchomości (art. 13 ust. 3 ustawy). Z materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika, że wartość rynkowa nabytej przez skarżącą w ramach realizacji prawa do rekompensaty nieruchomości wynosi [...] zł (operat szacunkowy działki nr [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r.) i wyczerpuje, a nawet znacznie przewyższa kwotę stanowiącą 20 % wartości mienia pozostawionego, która wynosi [...] zł [([...] zł (wartość działki budowlanej) x 20 %)]. W tej sytuacji Wojewoda [...] prawidłowo odmówił A. H. prawa do rekompensaty na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, ponieważ skarżąca w 1994 r. nabyła mienie nieruchome w ramach tzw. prawa do zaliczenia, którego wartość znacznie przewyższa możliwą obecnie do uzyskania wysokość świadczenia pieniężnego. Zgodzić należy się z Ministrem Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie organ ustalając wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP nie mógł uwzględnić tej części wyceny z dnia 28 kwietnia 2010 r., która dotyczyła określenia wartości naniesień na gruncie położonym w miejscowości D. przy ul. [...] (budynku mieszkalnego, drewutni, ustępu, ogrodzenia). Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest sporządzany z uwzględnieniem dowodów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 tej ustawy. Zgodnie z przepisami art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 1-3 i ust. 5 oraz ust. 3 ustawy dodowami stanowiącymi podstawę ustalenia przedmiotu wyceny są zatem: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, w szczególności urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw bądź – w przypadku braku tych dokumentów oświadczenia świadków spełniające wymogi art. 6 ust. 5 ustawy; 2) dokumenty urzędowe poświadczające nabycie nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów w ramach realizacji prawa do rekompensaty. Skarżąca pomija to, że jedynie w zakresie rodzaju i powierzchni gruntu dysponuje dowodami, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 3. Skarżąca przedłożyła bowiem: 1) prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] października 1990 r., sygn. akt [...], sprostowany postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] lipca 2006 r., sygn. akt [...] ustalający, że F. H. pozostawił w związku z działaniami wojennymi w miejscowości D. zabudowaną parterowym domem mieszkalnym drewnianym, drewutnią drewnianą, lodownią i ustępem drewnianym działkę budowlaną o pow. [...] m2; 2) umowę sprzedaży z dnia [...] sierpnia 1938 r., Rep. Nr [...], gdzie mowa jest o nabyciu przez F. H. wskazanego wyżej mienia, a dodatkowo i o ogrodzeniu gruntu. Jak słusznie zauważył Minister A. H. nie przedłożyła dowodów z dokumentów urzędowych, czy sądowych potwierdzających dane opisujące cechy indywidualne (np. stan, wyposażenie, powierzchnia) poszczególnych naniesień na pozostawionym na Ukrainie gruncie. Uszło uwadze skarżącej, że - jeżeli chodzi o naniesienia na gruncie - podstawą ustaleń biegłych w wycenach z dnia 2 grudnia 1980 r., 18 grudnia 1993 r. i 28 kwietnia 2010 r. były dane wynikające z zaprotokołowanych oświadczeń I. H. siostry skarżącej i córki F. H. (protokół z dnia [...] listopada 1980 r.). Wyceny te jako dokumenty prywatne zawierające opinie o wartości nieruchomości poparte jedynie twierdzeniami osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa do rekompensaty (wniosek z dnia 8 maja 1970), a zarazem osoby bliskiej skarżącej i F. H., nie mogły posiadać waloru wiarygodnego i obiektywnego źródła dowodowego. Za dowód zawierający dane opisujące cechy indywidualne (np. stan, wyposażenie, powierzchnia) poszczególnych naniesień na pozostawionym na Ukrainie gruncie nie mogły być też uznane oświadczenia dwóch świadków L. M. R. T. Trzeba bowiem zauważył, że A. H., mimo doręczonego jej wezwania z dnia 16 października 2009 r., nr [...] (o czym świadczy jej pismo z dnia 21 października 2009 r.), w którym pouczono skarżącą jakie wymogi mają spełniać oświadczenia świadków, przedłożyła oświadczenia nie spełniające wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy. Oświadczenia te nie zostały bowiem złożone przed organem lub notariuszem (który jedynie poświadczył własnoręczność podpisów świadków) oraz pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Dla niniejszej sprawy nie miały znaczenia przedłożone w postępowaniu sądowym oświadczenia prof. dr hab. A. S. i R. T. Sąd zwraca uwagę, że kontrola sądowoadministracyjna dotyczy stanu faktycznego i prawnego, jaki miał miejsce w dniu wydania kwestionowanych decyzji, a zatem dowody wytworzone po tej dacie nie mogą mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.