I SA/Wa 1205/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2024 r. sprzeciwu Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Warszawie od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 15 kwietnia 2024 r. znak: SPN-VIII.755.2.236.2023.KG w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala sprzeciw Zaskarżoną decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr 1599/2024 znak: SPN-VIII.755.2.236.2023.KG Wojewoda [...] (dalej: organ), po rozpatrzeniu odwołania A.C., działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1964 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 803 ze zm. – dalej kpa), uchylił decyzję Prezydenta [...] (dalej: prezydent) nr 611/SD/2023 z dnia 29 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oz. hip. [....], dz. [....] stanowiącą aktualnie działki ew. nr: [...], [...]- cz., [...]-cz. oraz [....]., z obrębu [...] – dalej nieruchomość, i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent, po rozpoznaniu wniosku A. C. z dnia 29 lipca 2015 r., odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość z uwagi na brak spełnienia drugiej przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 – dalej ugn) dotyczącej utraty możliwości faktycznego władania nieruchomością przez dawnego właściciela przed 5 kwietnia 1958 r. Organ, na skutek wniesionego odwołania, wydał zaskarżoną sprzeciwem decyzję kasatoryjną wskazując, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał jednoznacznej podstawy do uznania, że dawny właściciel został pozbawiony realnej możliwości korzystania z gruntu przed 5 kwietnia 1958 r. Organ podkreślił, że brak jest dokumentów potwierdzających zajęcie przedmiotowej nieruchomości pod inwestycję państwową i dokumentów potwierdzających podjęcie przez podmioty publiczne działań umożliwiających dawnemu właścicielowi potencjalną możliwość faktycznego władania nieruchomością. Wskazano także, że organ pierwszej instancji nie wykazał w jaki sposób mieszkańcy lokali w budynku posadowionym na sąsiedniej nieruchomości pozbawili dawnego właściciela potencjalnej możliwości władania. Organ podał, że aby uznać, że doszło do pozbawienia faktycznej możliwości władania przedmiotową działką przed 5 kwietnia 1958 r. musi zaistnieć okoliczność objęcia faktycznego, rzeczywistego władztwa nad nieruchomością przez Państwo, czego w sprawie nie wykazano. Końcowo organ uznał, że w przedmiotowej sprawie prezydent naruszył przepisy postępowania administracyjnego bowiem nie przeprowadził w należyty sposób postępowania wyjaśniającego, dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego oraz ustaleń niezgodnych z subsumcją art. 215 ust. 2 ugn w zakresie utraty możliwości faktycznego władania przez dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości. Według organu, prezydent oparł swoje rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym, który nie był wystarczający do tego aby uznać, że przedmiotowa nieruchomość przekazana była jakimkolwiek podmiotom państwowym lub społecznym. Organ stwierdził w konsekwencji, że konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego, jednocześnie uznając, że nie jest możliwe zastosowanie art. 136 kpa bowiem uzupełnienie materiału w tak znacznym zakresie prowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności (art. 15 kpa). Nie zgadzając się z ww. decyzją prokurator wniósł sprzeciw, w którym zarzucił organowi naruszenie: - art. 138 § 2 kpa polegające na wydaniu decyzji kasacyjnej w sprawie, w której nie ziściły się przesłanki z w/w przepisu i nie wykazano skutecznie ich istnienia, podczas gdy to na organie odwoławczym ciążył obowiązek wykazania, że w postępowaniu przed organem I instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania, bowiem jest to jedna z przesłanek zastosowania art. 138 § 2 kpa, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uchylenia się przez Wojewodę [...] od załatwienia sprawy, co do jej istoty, - naruszenie art. 136 kpa polegające na zaniechaniu zastosowania tego przepisu w rozpatrywanej sprawie, w sytuacji gdy Wojewoda [...] uznał, że organ I instancji nie wyjaśnił części istotnych okoliczności sprawy, ale zgromadził materiał dowodowy, wówczas miał obowiązek te uchybienia usunąć we własnym zakresie (przeprowadzić z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydal decyzję). W oparciu o ww. wskazane zarzuty prokurator zażądał uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr 1599/2024. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza art. 138 § 2 kpa. Zaznaczyć należy, że zakres kontroli sądowej wykonywanej przez sąd administracyjny rozpoznający sprzeciw, jest znacznie ograniczony w stosunku do kontroli wykonywanej przy rozpoznaniu skargi. Wyznacza go art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634 ze zm.- dalej ppsa), który stanowi, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa. Skoro zatem istotą oceny Sądu, jest stwierdzenie prawidłowości zastosowania art. 138 § 2 kpa, przypomnieć trzeba, że stosownie do jego brzmienia, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W kontrolowanej sprawie Sąd podziela stanowisko wojewody, że w sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 kpa. Wbrew zarzutom sprzeciwu, organ wykazał (wprost wynika to z uzasadnienia decyzji na str. 12), że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, bowiem prezydent odmawiając przyznania odszkodowania za nieruchomość dekretową nie przeprowadził dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością przez poprzedniego właściciela przed 5 kwietnia 1958 r. Jak trafnie wskazał organ, w aktach administracyjnych brak jest kluczowych dokumentów, które potwierdzałby zajęcie przedmiotowej nieruchomości przez władzę publiczną (Państwo) pod inwestycję państwową i brak jest dokumentów potwierdzających podjęcie przez podmioty publiczne działań uniemożliwiających dawnemu właścicielowi potencjalnej możliwości władania. Organ trafnie wskazał – powołując się na orzecznictwo sądów - że "utrata władania" nieruchomością dekretową następuje wtedy gdy faktyczne, rzeczywiste władztwo nad nieruchomością obejmuje Państwo i musi wynikać to ze stosownych dokumentów. Takim dokumentem na pewno nie jest opinia fotogrametryczna (zdjęcia z okresu 1951-1955), która w sposób pewny potwierdza jedynie czy nieruchomość jest zabudowana czy nie, a w żaden sposób nie określa kto faktycznie włada nieruchomością. Wobec tego w pełni zasadne jest stanowisko organu, że prezydent nie zebrał całości materiału dowodowego, dokonał swobodnej oceny materiału dowodowego i przedwcześnie uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn. W konsekwencji słusznie organ uznał, że należy podjąć czynności dowodowe w celu potwierdzenia faktycznego zajęcia przedmiotowej nieruchomości przez władzę publiczną, poprzez uzupełninie dokumentacji m.in. o protokół przejęcia, dokumenty potwierdzające zarząd i administrację przez instytucję państwową ewentualnie inne. Z uwagi na powyższe były podstawy do zastosowania art. 138 § 2 kpa, tj. do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W braku dowodów na pozbawienie dawnego właściciela możliwości władania wskutek działań Państwa konieczne będzie sporządzenie operatu szacunkowego. Niezasadny jest w ocenie sądu zarzut sprzeciwu według którego wojewoda mógł dostrzeżone uchybienia w wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy uzupełnić we własnym zakresie stosując art. 136 kpa. Organ trafnie uznał, że braki w dokumentacji dotyczące ustalenia czy w sprawie doszło do faktycznego zajęcia przedmiotowej nieruchomości przez władzę publiczną są znaczne i mogą mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, dlatego też takie działanie niewątpliwie wykraczałoby poza zakres "uzupełniającego postępowania dowodowego" z art. 136 kpa. Przeprowadzenie koniecznego postępowania dowodowego przez wojewodę – w zakresie w jakim żądał tego prokurator – a następnie ocena całości zebranego w sprawie materiału dowodowego przez organ doprowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności (art. 15 kpa) bo sprawa administracyjna dotycząca przyznania lub nieprzyznania odszkodowania za nieruchomość faktycznie byłaby rozstrzygnięta w jednej instancji (por. wyrok NSA, z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3557/19). Z uwagi na powyższe naruszenia wojewoda zasadnie uznał, że koniecznym jest uchylenie decyzji prezydenta i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania. Mając na uwadze powyżej opisane okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że wojewoda nie naruszył art. 138 § 2 kpa i art. 136 kpa. Z uwagi na powyższe, Sąd, w oparciu o art. 151a § 2 w zw. z art. 64d § 1 ppsa oddalił sprzeciw od decyzji.