I SA/Wa 1207/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant starszy referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 23 kwietnia 2024 r. nr SKO.4103.86.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta Płocka z 21 lutego 2024 r. nr DŚR.4014.000010.2024. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku, dalej "SKO" z 23 kwietnia 2024 r. nr SKO.4103.86.2024, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm.), oraz 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2024r., poz. 323) w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023r. poz. 1429), po rozpatrzeniu odwołania K. L., dalej "Skarżąca", utrzymano w mocy decyzję z 21 lutego 2024r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Skarżącej W. S. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Decyzją z dnia 21 lutego 2024r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] odmówił przyznania K. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką W. S., ur. [...] lipca 1948r. z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1/ nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2/ w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ stwierdził, że warunek uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nie jest spełniony w niniejszej sprawie, gdyż zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, nr akt [...] z [...] sierpnia 1997r., w przypadku Pani W. S. niepełnosprawność istnieje od 4 lipca 1997r., t.j. od 49 roku życia. Odwołanie wniosła Skarżąca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku rozpoznając odwołanie, przyjęło w pierwszej kolejności, że z mocy art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (D.U: 2023, poz. 1429), w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy dotychczasowe tj. ustawa o świadczeniach rodzinnych ponieważ wniosek o świadczenie pielęgnacyjne Skarżąca złożyła w 20 października 2023r. a więc w poprzednim stanie prawnym. Następnie SKO powołało przepisy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023r. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Z kolei obowiązek alimentacyjny według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz linie zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Skarżąca jako córka należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Matka Skarżącej jest wdową i zgodnie z treścią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] nr akt [...] z dnia [...].08.1997r., jej niepełnosprawność istnieje od 4 lipca 1997r., t.j, od 49 roku życia. W. S. zamieszkuje samotnie w [...] przy ul. [...], zaś Skarżąca mieszka w [...], na ul. [...] m. [...] - u niej pomieszkuje. Osoba wymagająca opieki - matka - jest osobą niewidzącą, ma problemy ze stawami, nadciśnienie i arytmię, nie jest osobą leżącą ani pampersowaną, ma sprawne ręce, przygotuje sobie samodzielnie posiłki, sama przyjmuje leki, sama wykonuje toaletę poranną i załatwia czynności fizjologiczne. Z akt wynika, że do roku 2010, tj. do dnia śmierci męża matki, opiekę nad nią sprawował mąż - Pan J. S. Następnie, w wyniku rodzinnej decyzji ustalono, że Pani K. L. będzie sprawowała opiekę nad niepełnosprawną mamą. W wyniku przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 30.11.2023r. wywiadu środowiskowego ustalono, iż do czynności wykonywanych przez Skarżąca podczas sprawowanej opieki nad matką należą: pomoc przy ubieraniu się, korzystaniu z toalety, codzienna pomoc w wykonywaniu czynności higienicznych, podawanie i dawkowanie leków, dowiezienie na wizyty lekarskie i rehabilitację, przygotowanie i podawanie posiłków, uczestnictwo i pomoc w spacerach, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń, umożliwiających poprawę układu ruchowego, masaże, podtrzymywanie sprawności intelektualnej i emocjonalnej, poprzez wspólne czytanie książek, rozmowy. Osoba wymagająca opieki ma oprócz Skarżącej otoczenie rodzinne w osobach: córki J. S., córki W. K., syna A. S. i syna M. S. SKO nie podzieliło ocen organu I instancji, że data powstania niepełnosprawności wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13. W którym stwierdzono, że art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016r., sygn. akt: I OSK 1614/16 orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją R.P i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W tych okolicznościach SKO uznało, że argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo to, dokonując oceny stanu faktycznego w sprawie SKO uznało, że Skarżąca z innych powodów nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. – brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Z zeznań Skarżącej przed organem wynika bowiem, że powodem rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącą nie była konieczność opieki nad matką ale inne okoliczności. Czas jaki upłynął; od daty zaprzestania świadczenia praca (2010 r.) i data powstania niepełnosprawności u jej matki świadczą o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o oświadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Z art. 17 ust. 1 ustawy, wynika, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej, Chodzi zatem o sprawowanie stałej, ciągłej i osobistej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. SKO dokonało analizy okresów zatrudnienia Skarżącej. Od maja do listopada 1993r. Skarżąca pracowała w [...]. Od stycznia do listopada 1995r. pracowała w firmie [...]. Od grudnia 1996r. do kwietnia 1998r. pracowała ponownie w firmie [...]. Od stycznia 1999r. do października 1999r. pracowała w firmie [...]. Od lipca 2006r. do marca 2007r. pracowała u A. J. jako sprzedawca. Od marca 2007r. do marca 2008r. pracowała w zakładzie firmy [...] z przerwą do 2 marca 2010r. Umowa ta wygasła wraz z upływem czasu na jaki została zawarta. W tych okolicznościach rezygnacja z zatrudnienia nie była spowodowana koniecznością zapewnienia matce opieki, skoro ostatnie jej zatrudnienie miało miejsce w [...] zakładzie firmy [...] i ustało 2 marca 2010r. z powodu upływu terminu, na który została zawarta umowa o pracę. Potem zarejestrowała się w urzędzie pracy i przez 6 miesięcy pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Od 14 lat jest zatem nieaktywna zawodowo. Powodem rezygnacji z zatrudnienia nie był zatem stan zdrowia matki albowiem umowa została rozwiązana z upływem terminu, na który została zawarta (marzec 2010r.), a nadto niepełnosprawność matki została stwierdzona orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] nr akt [...] wydanym w dniu [...].08.1997r. a więc w dacie, kiedy Skarżąca pozostawała w zatrudnieniu trwającym do marca 2010r. Zatem ta korelacja czasowa między tymi zdarzeniami wskazuje, że Jej rezygnacja z pracy zarobkowej nie była w sposób bezpośredni i wyłączny powiązana z koniecznością sprawowania opieki nad matką, jako osobą niepełnosprawną na stałe w stopniu znacznym. Brak jest zatem bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki matce, a zaprzestaniem wykonywania zajęć zarobkowych. Poza tym matka Skarżącej ma oprócz niej otoczenie rodzinne zobowiązane do alimentacji względem matki w osobach: córki J. S., córki W. K., syna A. S. i syna M. S., u których organ I instancji na polecenie Kolegium przeprowadził wywiady środowiskowe. Wszyscy zamieszkują w [...], za wyjątkiem brata M. S. (zam. w [...]) wspierają i wywiązują się ze swoich obowiązków względem niepełnosprawnej matki, w ograniczonym przez możliwości czasowe stopniu zobowiązania zawodowe lub stan zdrowia. Współopiekę nad matką, naprzemienną sprawowaną razem z w/w osobami potwierdzają zeznania Skarżącej z 11 kwietnia 2024r. Zdaniem organu Skarżąca jest w stanie (przy pomocy rodzeństwa) sprostać sprawowanej opiece i podjąć aktywność zawodową przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Praca zarobkowa nie jest bowiem obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów, świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do tej osoby w rodzinie, która podejmie się opieki nad niepełnosprawną osobą. Jest ono skierowane dla określonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych kategorii osób. Wskazywane przez Skarżącą ustalenia, że to Skarżąca będzie opiekować się matką nie decydują o tym komu przyznać świadczenie pieniężne lecz decyduje o tym przepis prawa. To, że osoby pracują zawodowo, zamieszkują oddzielnie, wobec czego nie mogą osobiście sprawować opieki nad rodzicem, nie uprawnia do przyznania "automatycznie" świadczenia pielęgnacyjnego także zobowiązanej do alimentacji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy; przyjęciu że faktyczne sprawowanie opieki nad matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia z uwagi na okoliczność że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia; nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego poprzez osobę zobowiązaną do alimentacji a przez to wkroczenie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego; -przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez córkę i realnych możliwości sprawowania tej opieki w zakresie wymagającym stanem zdrowia matki. Wniosła o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezsporna pozostaje okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest również, że z uwagi na stan zdrowia matki skarżącej wymaga ona stałej opieki osoby trzeciej oraz pomocy w codziennym funkcjonowaniu, co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca jest osobą najbliższą – córką tj. osobą zobowiązaną do alimentacji. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko Kolegium w zakresie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do 25 roku życia. W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zauważyć trzeba, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). Zatem w odniesieniu do osób wymagających opieki przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie trzeciej sprawującej nad nimi opiekę nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Oceny spełnienia przesłanek do nabycia prawa do tego świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, na co słusznie wskazał organ II instancji. Kolegium uznało jednak brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia cytowanego przepisu nie budzi wątpliwości. Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo od wielu lat a ostatnia umowa o pracę (w [...]) wygasła z upływem okresu na jaki została zawarta nie powoduje automatycznego przyjęcia, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wyjaśniła w toku postępowania administracyjnego, że do czasu śmierci jej ojca, to on sprawował faktyczną opiekę nad swą żoną. Dopiero po tym czasie obowiązek opieki nad nią spoczął na dzieciach osoby niepełnosprawnej a w konsekwencji, wobec ustaleń rodzinnych, na Skarżącą. Oczywiście ma rację organ, że to nie rodzina wybiera komu mogłoby przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. O tym decydują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże z drugiej strony nie uprawnione są twierdzenia organu, że skoro osoba niepełnosprawna na kilkoro dzieci to obowiązek opieki obciąża ich proporcjonalnie jako obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodzica i wyklucza przyznanie świadczenia jednemu z nich. Oczywiście, nie kwestionując tego obowiązku ustawowego oczywistym jest, że w rodzinie każde z dzieci może podjąć się bezpośredniej opieki nad rodzicem i w takiej sytuacji to tej osobie przysługiwać może świadczenie pielęgnacyjne. Poza tym w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach mowa jest nie tylko o rezygnacji z pracy ale i o niemożliwości jej podjęcia na skutek konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Jak wynika z twierdzeń Skarżącej pojęła się opieki nad matką po śmierci ojca. Nie wiadomo dlaczego wcześniej nie wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Być może dlatego, że rodzeństwo pomagało jej w opiece nad matką w większym rozmiarze niż dotychczas albo stan zdrowia matki był lepszy niż obecnie. Kwestie te nie były jednak przedmiotem oceny organu. Tymczasem nie można wykluczyć, że aktualna sytuacja rodzinna nie pozwala rodzeństwu na znaczną pomocy w opiece nad matką, co w konsekwencji było powodem wystąpienia dopiero teraz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niesporne jest przy tym, co wynika z wywiadu, że Skarżąca na bieżąco opiekuje się mamą w jej domu a gdy to nie jest możliwe zabiera ją do siebie. Rodzeństwo jej pomaga ale w ograniczonym zakresie. Pojawia się w tym miejscu pytanie: jaki okres od zrezygnowania z pracy czy też jej nie podjęcia albo jej trwania musiałby upłynąć aby organ uznał, że jest to moment odpowiedni? Na tak postawione pytanie, wbrew twierdzeniom organu, dobrej odpowiedzi nie ma. Po pierwsze ustawodawca nie wskazał na tego rodzaju warunek, po drugie organ ocenia każdy przypadek oddzielnie i dopiero te ustalenia w ramach obowiązujących przepisów dają podstawę do uznania czy spełnione zostały przesłanki do otrzymania świadczenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych aby przyjąć, że związek przyczynowy, na który powołuje się w niniejszej sprawie organ, istnieje tylko wtedy gdy między stwierdzeniem niepełnosprawności a rezygnacją z pracy upływa krótki okres czasu. Rozumując jak organ należałby przyjąć, że z momentem stwierdzenia niepełnosprawności osoba musiałaby praktycznie natychmiast zrezygnować z pracy lub jej w ogóle nie podejmować aby uzyskać uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka wykładnia przepisów jest nieuprawniona nie tylko prawnie ale i życiowo. Zdarza się często, że rodzina próbuje samodzielnie, w ramach własnych możliwości pomóc osobie niepełnosprawnej czy to samodzielnie czy korzystając z pomocy innych osób a dopiero gdy tego rodzaju pomoc nie jest wystarczająca podejmuje decyzję o rezygnacji z pracy w celu opieki nad taką osobą. Nie można zatem zarzucać osobie opiekującej się, że nie zrezygnowała z pracy od razu gdy pojawiła się osoba której trzeba pomóc. Tym bardziej tak jak w tej sytuacji w której najpierw mąż opiekował się żoną a następnie dzieci. W ocenie Sądu, fakt że rodzina przez wiele lat w ramach wzajemnej pomocy opiekowała się matką nie może stanowić przesłanki negatywnej do późniejszego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy doceniać w tym wypadku trud dzieci włożony w opiekę nad matką. W tym zakresie organ nie kwestionuje, że rodzina jako całość dbała o mamę, choć w różnym zakresie i w różnym czasie. Sąd podziela wywody skargi z których wynika, że co prawda pomoc nad osobą niepełnosprawną musi mieć charakter stały i długotrwały to jednak kryteria te nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że osoba opiekująca się pozbawiona jest własnego życia, nie może w pewnych sytuacjach korzystać z pomocy rodziny. Taka wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych godziłaby w konstytucyjną zasadę wolności (art. 31 ust. 2 Konstytucji R.P.) i dobra rodziny (art. 71 ust. 1 Konstytucji R.P.). Państwo ma obowiązek dbania o osoby niepełnosprawne oraz ich opiekunów a opieka ta w tym wypadku może przejawiać się w udzieleniu wsparcia finansowego osobie sprawującej bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną. W związku z tym, zdaniem Sądu organy dopuściły się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niepełny i nie daje podstaw do uznania że z pewnością brak możliwości podjęcia pracy w chwili obecnej nie pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ dokonał w ocenie sądu błędnej wykładni art. 17 ust. 1 in fine ustawy o świadczeniach poprzez w przyjęcie, że zbyt długi okres od daty rezygnacji z pracy jest wystarczający do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania świadczenia osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu z osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu art. 153 ppsa). Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszym wyroku oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w szczególności art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Prezydent będzie miał przy tym na uwadze, że zgodnie z brzmieniem art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu, przepis art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku skutecznego złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przed 1 stycznia 2024 r. (vide: art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24a ustawy o świadczeniach rodzinnych), oraz spełnienia przed tą datą przez wnioskodawcę przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, organ pomocowy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę wydanej w sprawie decyzji przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Przyjęcie odmiennej wykładni art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w efekcie prowadziłoby do sytuacji, w której sądowa kontrola decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego byłaby jedynie iluzoryczna, skoro w przypadku uchylenia takiej decyzji przez sąd administracyjny, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ, osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne bez własnej winy byłaby tego świadczenia pozbawiona. Godziło by to w istocie w konstytucyjny standard wyrażony w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz w art. 78 Konstytucji RP, czyli prawo do sądu, którego wykładnia powinna uwzględniać również zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Z kolei, realizacja zasady szybkości postępowania, wyrażona w art. 7 p.p.s.a., nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie decyzji sprzecznej w sposób oczywisty z porządkiem prawnym, jak też rażąco naruszającej interes strony postępowania. Natomiast w samym toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, mając na względzie także słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skuteczne złożenie wniosku przez Skarżącą miało miejsce w dniu 20 października 2023r. Mając natomiast na uwadze, że najpóźniej w dacie wydania decyzji przez Kolegium, czyli 23 kwietnia 2024 r. Skarżąca spełniała przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy obowiązkiem organu I instancji będzie pozytywne rozpatrzenie wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jako że w dacie 31 grudnia 2023 r. prawo to Skarżącej przysługiwało. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.